Bedrijfsethiek gebaat bij meer innovatiefocus

24 september 2020 Consultancy.nl 5 min. leestijd

Compliance- en ethiekprofessionals die innovatief te werk gaan hebben meer succes met hun integriteitsprogramma’s. Dat stellen Sjoerd Hogenbirk en Desirée van Dun in een onderzoek dat recent werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Business Ethics: A European Review.

Onethisch gedrag is een serieus probleem binnen organisaties. Volgens een studie in de VS is meer dan de helft van de grote corporates weleens op de vingers getikt vanwege morele misstanden. Denk bijvoorbeeld aan machtsmisbruik door managers, seksuele intimidatie of discriminatie.

Vaak is dergelijk gedrag simpelweg in strijd met de wet – en vormt daarom een compliance-risico voor bedrijven – maar bedrijfsethiek gaat verder dan dat. Soms is iets toegestaan volgens de letter van de wet, maar kun je je alsnog afvragen of je het als bedrijf moet willen.

De laatste jaren spelen dergelijke overwegingen een steeds belangrijkere rol in de samenleving. Bedrijven worden geacht niet enkel winst na te streven, maar ook oog te hebben voor thema’s als zorgvuldig omgaan met data en privacy, ethische kunstmatige intelligentie en gelijke kansen voor iedereen.Bedrijfsethiek gebaat bij meer innovatiefocusOnethisch gedrag schaadt mensen en organisaties en kan bovendien leiden tot torenhoge boetes en enorme reputatieschade. Om onethisch handelen tegen te gaan hebben veel bedrijven ethiekprogramma’s opgetuigd. De verantwoordelijkheid voor deze programma’s ligt vaak bij compliance- en ethiekprofessionals. Zij blijken echter vaak traditioneel en terughoudend in hun aanpak, en mede hierdoor staat de effectiviteit van programma’s ter discussie.

Sjoerd Hogenbirk, partner bij House of Performance, en Desirée van Dun, universitair docent aan de Universiteit Twente, pleiten in hun artikel voor een meer innovatieve benadering van bedrijfsethiek. Voor hun onderzoek ondervroegen ze 110 compliance- en ethiekprofessionals bij grote Nederlandse bedrijven. Daaruit kwam een duidelijke correlatie naar voren tussen innovatieve benaderingen van bedrijfsethiek en de effectiviteit van de programma’s.

Het doel heiligt de middelen?

Hogenbirks interesse voor bedrijfsethiek ontstond in 2015, toe hij werkte bij een grote Nederlandse bank. “Ik had regelmatig gesprekken met collega’s bij de koffieautomaat. Die gingen vooral over de focus op performance, het halen van doelen, en in veel mindere mate over de manier waarop je die doelen dan bereikt. Ik vind dat laatste minstens zo belangrijk. Voor mij was daarom de overstap naar mijn huidig werkgever, House of Performance, een logische keuze. In alles wat we doen zie je onze kernwaarden terug. Ze geven richting aan ons handelen en je herkent ze in de manier waarop we ons werk doen.”

Bij House of Performance ontmoette hij Van Dun, die toen aan het promoveren was op Lean leiderschap. “Dat intrigeerde mij. Ik besloot om te gaan promoveren op ethiek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, bij prof. dr. Muel Kaptein. Desirée werd mijn copromotor.”

Daarbij kwamen de twee al snel op het onderwerp innovatie in bedrijfsethiek. Van Dun: “Sjoerd en ik spraken veel over het ogenschijnlijk ietwat behoudende karakter van compliance- en ethiekprofessionals en klassieke methodes voor organisatieverandering als trainingen die de standaard waren, terwijl het vakgebied – gezien alle publieke discussies – juist om snelheid vroeg. Het moest dus wel over innovatie in ethiek gaan.”

“Uit mijn advieservaring blijkt dat innovatie en het stimuleren van innovatief werkgedrag voor veel organisaties niet vanzelfsprekend zijn.”

“Ik vind het interessant dat het innovatieve gedrag van compliance- en ethiekprofessionals een duidelijk verband heeft met de effectiviteit van hun integriteitsprogramma’s”, vertelt Hogenbirk over de belangrijkste conclusie van het onderzoek. Innovatief gedrag kan bijvoorbeeld bestaan uit het bedenken van nieuwe verbeterideeën vanuit een creatieve basishouding, het verkrijgen van steun en draagvlak voor die ideeën bij sleutelfiguren binnen de organisatie en het uitwerken van creatieve ideeën tot werkbare toepassingen.

Authentiek innovatief

Het onderzoek laat ook zien dat zo’n benadering nog eens extra goed werkt als de ethiekprofessionals van nature een innovatieve instelling hebben. “Het effect wordt versterkt wanneer zij ook nog eens een persoonlijkheid hebben die op verandering is gericht”, licht Hogenbirk toe. “Kortom, als hun innovatieve gedrag authentiek is! Uit mijn advieservaring blijkt echter dat innovatie en het stimuleren van innovatief werkgedrag voor veel organisaties niet vanzelfsprekend zijn.”

Tegelijkertijd vinden zij die van nature wel innovatief zijn dit vaak zo vanzelfsprekend dat ze het zelf niet eens zien als innovatief. Dit beeld zag Hogenbirk bevestigd in de reacties van deelnemers aan de Ethical Performance Awards: een competitie van House of Performance waarin grote Nederlandse bedrijven wedijveren om de meest innovatieve compliance-toepassing: “Zij vonden het spannend om zich op innovatie te laten beoordelen. Immers, wat zij deden was toch helemaal niet zo vernieuwend?”

Van Dun voegt toe dat de meeste professionals niet óf behoudend óf vernieuwend zijn: “Meestal ben je een beetje van beide. Je moet jezelf alleen wel durven openstellen voor het nieuwe, voor experimenten. Al is het maar op kleine schaal. Zo leiden pilots vaak tot heel verrassende resultaten.”