Hoe leer je als jonge consultant het vak als AI het beginnerswerk overneemt?
Consultancy is een ambacht: je leert het pas echt door het te dóen. Als junior begin je met uitvoerende taken en doet zo stap voor stap de vaardigheden op die je een volwassen consultant maken. Maar wat als die beginnerstaken worden overgenomen door AI? Hoe leer je dan nog het vak? Marguerithe de Man en Lotte Hart schreven er een whitepaper over. We vroegen ze wat ze jonge consultants zouden aanraden én wat ze zelf hebben geleerd van hun onderzoek.
Iedereen kent het schrikbeeld: ‘Kunstmatige intelligentie gaat ons werk overnemen.’ De angst is veel ouder dan AI zelf, maar actueler dan ooit, nu de technologie daadwerkelijk op grote schaal haar intrede doet op de werkplek.
De poging om werkenden gerust te stellen klinkt vaak hetzelfde: ‘AI vervangt ons niet, maar verandert ons werk.’ Niet zelden is dit antwoord afkomstig van consultants, die in de rij staan om organisaties te helpen met het omarmen van AI.
‘Makkelijk praten’, zou je dan ook kunnen denken, aangezien die consultants hopen te profiteren van de AI-hype. Maar er is een keerzijde. De geruststellende woorden gelden weliswaar ook voor consultants zelf, maar alléén de consultants die hun vak al onder de knie hebben.
“Het verhaal is dat de komst van AI goed nieuws is voor consultants”, begint Marguerithe de Man. “AI neemt uitvoerende taken van ze over, waardoor adviseurs meer tijd overhouden om hun diepgaande kennis en ervaring toe te passen op de complexere vraagstukken. En dat klopt, maar dan moet je wél tot de groep behoren die al over die kennis en ervaring beschikt.”
“De vraag die zich dan ook opdringt is wat de snelle opkomst van AI betekent voor jonge consultants die het vak nog moeten leren”, stelt Lotte Hart.
Het gesprek over AI
Samen onderzoeken Lotte en Marguerithe deze vraag in hun whitepaper. Als partner bij SeederDeBoer neemt Lotte jaarlijks zo’n twintig jonge consultants aan. Marguerithe is programmamanager bij Sioo, dat leertrajecten voor junior, medior en senior adviseurs aanbiedt.
“Een belangrijke aanleiding voor het schrijven van deze whitepaper was dat we het gesprek over AI, als het al plaatsvindt, zo ongenuanceerd vinden”, vertelt Lotte.
“ChatGPT is best handig, maar als je die vraagt iets te schrijven, ontzeg je jezelf je eigen leerproces.”
Verwacht in de whitepaper dan ook geen simpele conclusies. “We willen geen definitief antwoord geven op de onderzoeksvraag, maar vooral materiaal aanreiken om een geïnformeerd gesprek aan te jagen”, aldus Marguerithe.
Schrijven is denken
Tijdens het schrijven leerden ze ook zelf veel over het onderwerp. “Niet in de minste plaats omdat schrijven ook denken is”, vertelt Marguerithe. “En door zelf te schrijven en te denken, leer je. Het is een vorm van expliciteren, waar je weer op bevraagd kunt worden.”
“En wat ik weer leerde van het schrijven van deze paper, is dat je dat toch echt zélf moet doen”, legt ze uit. “ChatGPT bijvoorbeeld is best handig, maar als je die vraagt iets te schrijven, ontzeg je jezelf je eigen leerproces. Je wordt er niet wijzer van.”
Het sluit aan op de resultaten van een nieuw onderzoek van MIT, waarin wordt bevestigd dat je minder leert van je taak als je hem direct door AI laat doen. “Op scans is gewoon zichtbaar dat je hersenen minder actief zijn”, schetst Marguerithe. “De groep in het onderzoek die AI mocht gebruiken voor een taak kon ook echt minder vertellen over de resultaten dan de groep die (eerst) zelf aan de slag ging.”
Ze zou jonge consultants dan ook willen meegeven dat ze “echt zelf, gewoon op de ouderwetste manier” moeten blijven investeren in de ontwikkeling van vakkennis.
“En niet alleen de kennis, maar ook de kunde”, geeft ze aan. “Want alleen op basis van doorleefde eigen praktijkervaring kun je zelf de juiste besluiten nemen over de output die AI geeft. Want de context van de klant en de aard van de opgave bepalen wat in die situatie het juiste is om te doen. Daar zijn zoveel variabelen bij betrokken – dat kan AI helemaal niet aan.”
Dat betekent níet dat jonge consultants AI links moeten laten liggen, benadrukt ze. “Zorg dat je echt goed wordt in het gebruik van AI, maar blijf op basis van die kennis en kunde altijd zelf verantwoordelijk voor je eigen advies.”
Experimenteren
Ook Lotte roept consultants – jong en oud – op vooral zelf de mogelijkheden van AI te verkennen. “Durf te experimenteren, fouten te maken en vooral te delen wat je tegenkomt – successen én mislukkingen.”
Dat gebeurt ook volop binnen SeederDeBoer. “We zien op dit moment vooral toegevoegde waarde binnen onze ondersteunende processen, met name processen die erg tekst-georiënteerd zijn: marketing, het vertalen van cv’s, het schrijven van aanbestedingen en het controleren van offertes. Een succesvolle pilot is bijvoorbeeld onze AI-schrijfstijlchecker die controleert of onze teksten inclusief, duidelijk en helder zijn.”
Binnen een opdracht wordt AI alleen ingezet in overleg met de opdrachtgever. “En dan is het meer een gezamenlijk experiment: helpt dit ons verder in dit vraagstuk? We proberen vooral weloverwogen keuzes te maken bij de inzet van AI, waarin we ook veel rekening houden met eventuele neveneffecten.”
Altijd een keuze
Dat is meteen ook een van de belangrijkste adviezen die Lotte en Marguerithe meegeven: maak bewuste, weloverwogen keuzes.
“Ik merk dat de junior consultants – zeker de consultants die nu uit de collegebanken komen – enorm gewend zijn een generatieve AI-tool erbij te pakken als ze voor hun gevoel ook maar even vastlopen”, vertelt Lotte. “We investeren veel in training en opleiding om ze bewust te maken van de neveneffecten van dit gedrag.”
Marguerithe geeft aan dat deze les net zo goed opgaat voor meer ervaren professionals – binnen én buiten de adviesbranche. “Organisaties hebben de neiging om van alles klakkeloos in te zetten. Een soort FOMO: ‘Als de buren het doen, dan wij ook.’ Dat is van alle tijden, of het nu zelforganiserende teams zijn, de blockchain, agile werken of wat dan ook. Wat vaak ontbreekt is het gesprek daarover: willen we dit echt?”
“Dat gesprek wordt óf helemaal niet gevoerd, óf maar door een beperkt gezelschap: de mensen van ICT, want ‘die zijn daar toch van’. Maar technologie is allang niet meer van ICT, maar van iedereen. Wij noemen het ook wel de ‘verborgen bestuurder’ in organisaties. Voordat je het weet lijkt het of je als organisatie de regie kwijt bent. Maar de inzet van wat voor technologie dan ook is altijd een keuze.”
De consultants van de toekomst
Marguerithe en Lotte hopen dat de whitepaper adviseurs en organisaties helpt bij het maken van dergelijke bewuste keuzes. Lotte vertelt dat het partnerteam van SeederDeBoer naar aanleiding van de whitepaper al onderling in gesprek is gegaan over de toekomst van het vak.
“We geloven sterk in de inzet van jong talent en ons junior consultancyprogramma is al jaren een belangrijk onderdeel van ons kantoor. Dit willen we graag zo houden, maar we zien ook dat de belofte van AI juist opdrachten waar junior consultants op kunnen worden ingezet kan doen verdampen. Op dit moment is dit nog niet aan de hand, maar we verwachten wel veranderingen in de markt op dit vlak.”
“Niemand weet hoe de toekomst met AI eruitziet, we geven die zelf vorm door de acties die we nu nemen.”
Ze benadrukt dat dit een zorg moet zijn van de héle adviesbranche – níet alleen de jonge consultants. Want als zij het vak niet meer kunnen leren, komt het voortbestaan van de hele sector in gevaar.
“De belangrijkste les uit de whitepaper is dat we – desnoods tegen de markt in – moeten blijven investeren in onze junioren”, aldus Lotte. “Zij zijn de consultants van de toekomst en moeten, zeker als die toekomst vól AI zit, het vak leren zodat ze de inzet van AI kritisch kunnen toetsen en beoordelen.”
Want dát AI een vaste plek heeft in de toekomst van de consultancy en het bredere bedrijfsleven, staat inmiddels wel vast. Ook Sioo besteedt er daarom steeds meer aandacht aan in zijn opleidingen, vertelt Marguerithe: “We hebben een AI & Data Science-workshop en ook in andere programma’s zoals Advanced Consulting and Change komt het nadrukkelijk terug.”.
Lotte geeft al bijna tien jaar les over AI bij Sioo, onder andere binnen dit programma. “Leuk om te zien is dat in die jaren de reactie van consultants echt is veranderd. Inmiddels snapt men – gelukkig – dat goed kunnen omgaan met data en AI een belangrijk onderdeel is van je werk als consultants. Een paar jaar geleden had ik soms nog een geschrokken groep voor me die dacht: ‘Wat moeten we hier nu weer mee?’”
AI als leermeester
Dat is met de nieuwste generatie consultants wel anders. En waar Lotte en Marguerithe in hun whitepaper waarschuwen voor de mogelijke gevolgen van ondoordacht gebruik van AI, geeft Lotte tot slot aan dat AI ook kan bijdragen aan het leerproces van jonge consultants.
“Het vraagt wel wat van je”, legt ze uit. “Want je moet je verzetten tegen de makkelijke route – ‘schrijf even een rapport over x’ – en ervoor kiezen om generatieve AI meer als een sparringstool in te zetten in plaats van als antwoordmachine.”
“Maar een prompt als ‘gedraag je als een kritische, ervaren management consultant en stel vragen die mijn probleem verdiepen, misvattingen blootleggen en mijn aanpak aanscherpen’ kan je als junior zeker helpen om je eigen denkproces te versterken.”
Dit vervangt echter níet het leerproces in de praktijk, geeft ze aan. “Leren gaat juist ook over menselijke interactie, over betekenis geven aan wat er gebeurt en feedback krijgen, ook – júist – als je er niet om vraagt.”
Uiteindelijk blijft het devies dan ook om nieuwsgierig te zijn naar AI, maar er vooral bewust mee om te gaan. Lotte: “Niemand weet hoe de toekomst met AI eruitziet, we geven die zelf vorm door de acties die we nu nemen. Dus laten we hierover met elkaar in gesprek gaan!”
