Eén uur meer werken kan personeelstekort in zorg oplossen (in theorie)
De zorg kampt al tijden met een nijpend tekort aan personeel. Momenteel staan maar liefst 60.000 vacatures open. De grote vraag is natuurlijk hoe het tekort kan worden verholpen. Waar de aandacht al snel uitgaat naar het werven van extra mensen, ligt de oplossing misschien nóg meer voor de hand: (iets) meer werken.
De kranten en tv-programma’s staan er vol van: terwijl de zorgvraag door de vergrijzing steeds verder toeneemt, wordt het moeilijker en moeilijker om mensen te vinden om al die zorg te verlenen. Volgens het CBS stonden in het eerste kwartaal van dit jaar zo’n 60 duizend vacatures open in de branche.
De oplossing lijkt logisch: meer mensen vinden om al die vacatures te vullen. Maar als dat zo eenvoudig was, zou het probleem natuurlijk nooit zijn ontstaan. Wat het vervullen van al die openstaande functies des te lastiger maakt, is dat het veelal specialistische functies betreft die vragen om gekwalificeerde en gediplomeerde kandidaten.
SiRM, een strategisch adviesbureau gespecialiseerd in de zorgsector, oppert nu een andere mogelijke oplossing: als de ongeveer 1,3 miljoen mensen die in de zorg werken gemiddeld 1,1 uur per week meer gaan werken, zou het personeelstekort in theorie in één klap kunnen worden opgelost.
Op het eerste oog lijkt daar zeker ruimte voor: in een land dat binnen Europa sowieso al geldt als deeltijdkampioen, springt de zorg er nog eens extra uit. Stichting Het Potentieel Pakken, die zich inzet voor het aanpakken van personeelstekorten, constateert dat de helft van de 1,3 miljoen zorgmedewerkers een contract van 24 uur of minder heeft.
De gemiddelde zorgprofessional werkt 68% van een voltijds werkweek (die volgens de zorg CAO niet 40 uur maar 36 uur betreft; met uitzondering van de artsen, waar het gaat om 38 uur). Ter vergelijking: de gemiddelde deeltijdfactor voor heel Nederland is 0,8, oftewel 80% van een voltijds werkweek.
Zouden de zorgprofessionals wekelijks gemiddeld 1,1 uur extra gaan werken, dan komt de sector uit op een deeltijdfactor van 0,7 – nog altijd ruim onder het landelijk gemiddelde dus.
Neem de verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT), het zorgsegment dat met 20.000 openstaande vacatures kampt met het hoogste tekort. Per 24 zorgprofessionals staat er in de VVT gemiddeld één vacature open, maar als die actieve zorgprofessionals gemiddeld 0,9 uur per week meer werken verdwijnt het tekort in theorie volledig.
“Deze analyse is uiteraard een versimpelde weergave van de werkelijkheid waarbij geen rekening is gehouden met type vacatures, regionale verschillen, specialisaties en opleidingsniveau”, merkt SiRM daarbij wel op.
“Realisatie van hogere deeltijdfactoren is in de praktijk weerbarstig.”
Ook voor de andere segmenten vraagt het verhelpen van de tekorten meestal om ongeveer een uurtje extra werken per week. Bij de geestelijke gezondheidszorg is het iets meer (1,7), maar bij huisartsen en gezondheidscentra weer wat minder (0,7).
Kansrijke oplossingen verkennen
Daarmee klinkt het wegwerken van de personeelstekorten ineens vrij eenvoudig, maar toch ligt het in werkelijkheid lastiger. “Realisatie van hogere deeltijdfactoren is in de praktijk namelijk weerbarstig”, geeft SiRM aan.
Eerder onderzocht het bureau in opdracht van branchevereniging Actiz acht beleidsopties voor de arbeidsmarkt. Enkele daarvan zouden volgens SiRM kunnen bijdragen aan hogere deeltijdfactoren, zoals het toepassen van het principe ‘bekwaam is bevoegd’ en het vergroten van de flexibiliteit en vrijheid in werktijden.
Het bureau meldt ook dat verschillende zorgaanbieders de afgelopen jaren al met hun medewerkers in gesprek gingen over de voordelen van contractuitbreiding en de wensen en belemmeringen vanuit werknemersperspectief: “Door te leren van deze ervaringen kunnen kansrijke oplossingen ontstaan en ook elders worden ingezet.”
Meer zorg met minder mensen
De afgelopen jaren kwamen meerdere adviesbureaus met mogelijke oplossingen om zonder de inzet van meer mensen het tekort aan zorgpersoneel te verkleinen. Zo berekende Gupta Strategists vorig jaar dat de tekorten bijna volledig kunnen worden opgelost met de inzet van bestaande technologie. En PwC stelde dat 8 tot 14% van het personeelstekort kan worden weggewerkt door slimmer medicijngebruik.
Meerdere oplossingen lijken in ieder geval meer dan welkom: in maart stuurde demissionair minister Helder de jaarlijkse arbeidsmarktprognose zorg en welzijn naar de Tweede Kamer. Daarin wordt de verwachting uitgesproken dat het personeelstekort in de zorg alleen maar verder zal oplopen, tot maar liefst 138.000 mensen in 2031 en ruim 155.000 in 2032.
