&samhoud: AI leidt tot hogere productiviteit, maar niet tot meer vrije tijd
Nederlandse kenniswerkers besparen tijd met het gebruik van AI, maar dat leidt meestal niet tot meer vrije tijd: de meerderheid doet simpelweg meer of gaat voor hogere kwaliteit, zo blijkt uit het AI-adoptieonderzoek 2026 van &samhoud.
Het is wellicht de vaakst genoemde vrees rond kunstmatige intelligentie: ‘Gaat AI onze baan overnemen?’ De voorspellingen lopen flink uiteen – waar veel bestuurders verwachten dat veel banen gaan verdwijnen, benadrukken anderen dat er per saldo juist banen kunnen bijkomen.
Een mogelijke aanwijzing voor de uitkomst schuilt in het verleden: ondanks talloze automatiseringsgolven – van de stoommachine tot de lopende band en de digitalisering van het bedrijfsleven – is de arbeidsmarkt anno 2026 nog altijd krap. Wat blijkt? We vinden altijd wel iets om de vrijgespeelde tijd weer mee te vullen.
Het onderzoek van &samhoud bevestigt dit beeld: “Hoewel AI dagelijks tientallen minuten tijdswinst oplevert, wordt die winst in de praktijk vooral opnieuw ingezet voor werk”, aldus het adviesbureau, dat zelf wél overstapte op een vierdaagse werkweek (mét behoud van salaris) vanwege de productiviteitswinst van AI.
Koplopers realiseren meer tijdswinst..
Voor het onderzoek hield &samhoud een enquête onder 1.000 kenniswerkers. Ruim 70% van hen gebruikt inmiddels AI in het werk en tweederde geeft aan productiever te zijn geworden.
Die productiviteitswinst loopt flink uiteen: zo’n 9% gebruikt AI op een diepgaand niveau. Deze groep realiseert ruim twee keer zoveel tijdswinst. “Medewerkers die AI intensief inzetten, bijvoorbeeld door agents te bouwen, besparen gemiddeld meer dan een uur per dag, tegenover circa een half uur bij basaal gebruik”, aldus de onderzoekers.
“Zolang organisaties niet actief nadenken over hoe werk verandert, blijft AI vooral een versneller van het oude.”
Tegelijkertijd blijft een groot deel van het potentieel nog onbenut: als niet-gebruikers AI op hetzelfde niveau zouden inzetten als de huidige gebruikers, kan dat jaarlijks naar schatting tot €14 miljard extra productiviteit opleveren.
… en maken zich meer zorgen
Het gebruik van AI leidt tot meer werkplezier, maar óók zorgen over het behoud van de eigen baan. Dit geldt vooral voor de koplopers. “Zij zien het scherpst welk deel van hun werk geautomatiseerd kan worden – tot bijna de helft – en ervaren daardoor ook meer onzekerheid over hun toekomst”, verklaren de onderzoekers.”
Zo ziet &samhoud “een duidelijke paradox” ontstaan: “Hoe dieper mensen AI inzetten, hoe positiever zij hun werk ervaren en hoe vaker zij aangeven dat hun werk leuker wordt, maar ook hoe groter hun zorgen over baanzekerheid.”
De AI-transformatie leiden
In zowel het wegnemen van angst als het bevorderen van AI-gebruik ziet &samhoud een belangrijke rol weggelegd voor leiders. Waar leiders richting geven en voorbeeldgedrag tonen, gebruiken medewerkers ongeveer twee keer zo vaak AI.
Tegelijk heeft slechts een beperkt deel van de medewerkers het gevoel dat deze leiders klaar zijn om hen door de AI-transformatie te begeleiden. Bestuurders zelf schatten hun gereedheid structureel hoger in.
Lees ook: Eerste leiders oogsten inzichten in AI-leiderschapsprogramma van &samhoud.
De sleutel tot goed AI-leiderschap ligt volgens &samhoud-CEO Ingrid Smolders in het besef dat AI in de eerste plaats een menselijk vraagstuk is. Daarmee schuilt de kernopgave niet zozeer in implementatie, maar vooral in het fundamenteel anders organiseren van werk.
“Veel organisaties kijken nog naar AI als een technologieproject”, aldus Smolders. “Zolang organisaties niet actief nadenken over hoe werk verandert, blijft AI vooral een versneller van het oude en niet een doorbraak naar beter werk.”
Of zoals &samhoud het zelf verwoordde bij de aankondiging van de eigen vierdaagse werkweek: “Met een extra weekenddag kunnen onze consultants met meer focus, energie en creativiteit aan oplossingen werken. De traditionele vijfdaagse werkweek maximaliseert niet altijd productiviteit, kwaliteit of innovatie.”
