Dilemma’s in het adviesvak: Wat is ‘deskundig’ handelen?
Van externe consultants wordt altijd verwacht dat ze deskundig handelen in hun werk met opdrachtgevers. Maar wat betekent ‘deskundig’ precies en hoe vertaalt dit zich naar de praktijk? Dit stond eerder dit jaar centraal tijdens een evenement van de Raad van Organisatie Adviesbureaus (ROA), waar adviseurs van meer dan twintig bureaus samenkwamen om dit onderwerp te bespreken. Op 15 april vindt de volgende digitale dilemmasessie plaats.
Het evenement draaide om de dilemma’s die zich in het advieswerk voordoen rond de waarde ‘deskundig’. Bij de meeste adviesorganisaties is deze onderdeel van de kernwaarden, en voor bureaus die aangesloten zijn bij branchevereniging ROA is ‘deskundig’ bovendien verankerd in de gedragscode waaraan ze zich moeten houden.
Tijdens de discussies bleek dat deze kernwaarde vaak op het spel staat. Er werden meerdere situaties besproken waarin dilemma’s ontstaan en praktische voorbeelden gedeeld van hoe dit in de praktijk voorkomt. Experts gaven aan hoe voorbeeldgedrag eruit zou moeten zien, terwijl duidelijk werd dat de praktijk zelden zo zwart-wit is als de theorie.
Wat is ‘deskundig’ handelen?
Volgens de ROA-gedragscode betekent ‘deskundig’ dat een adviseur handelt op basis van aantoonbare kennis, ervaring, vakbekwaamheid en doelmatigheid. Het gaat dus niet alleen om weten, maar vooral ook om het effectief toepassen van die kennis in de context van de adviesvraag.
Een van de meest voorkomende dilemma’s is het balanceren van commerciële belangen met eigen expertise. Tijdens het ROA-evenement kwam een aantal herkenbare situaties uit de praktijk aan bod:
1: Het grensvlak van eigen bekwaamheid (‘Ja’ zeggen tegen opdrachten)
Voor adviseurs speelt regelmatig de spanning tussen commerciële druk en eerlijkheid over eigen kennis. Mag je een opdracht aannemen die net buiten je comfortzone ligt, om ervaring op te doen, of moet je deze weigeren om trouw te blijven aan je expertise?
Volgens de ROA-gedragscode dienen enkel opdrachten geaccepteerd te worden waarvoor de adviseur aantoonbaar de benodigde kennis en ervaring heeft.
2: Overwaardering van het advies (de ‘expertval’)
Opdrachtgevers zoeken vaak zekerheid en kant-en-klare oplossingen. Maar advieswerk is zelden zwart-wit; het is complex en contextafhankelijk.
Het risico is dat een advies door de opdrachtgever als absolute waarheid wordt gezien, terwijl het in feite een onderbouwde visie is. Het vraagt van adviseurs dan ook om deskundigheid en nuance om de grenzen van het advies duidelijk te maken, zonder de opdrachtgever te verliezen.
3: De noodzaak tot het inschakelen van derden (samenwerken vs. eigen omzet)
Soms ontbreekt de specifieke dieptekennis die een opdracht vereist. In die gevallen is het inschakelen van derden de juiste keuze, maar dit kan ten koste gaan van eigen uren of omzet. Tegelijkertijd vraagt het transparantie naar de klant over de eigen beperkingen. Deskundig handelen betekent in dat kader kiezen voor het grotere belang van de klant en het advies laten prevaleren boven eigen belangen.
4: Het ‘dansje’ met de opdrachtgever
Deskundigheid betekent ook de opdrachtgever durven tegenspreken, wanneer de voorgestelde handelwijze van de opdrachtgever niet zorgvuldig is. Dit kan de relatie onder druk zetten, maar het is essentieel voor de integriteit van het advies. Adviseurs van een ROA-bureau blijven bij hun eigen oordeel en bewegen niet mee met het gewenste oordeel van de opdrachtgever.
Tijdens het evenement werden voorbeelden gedeeld waarin een opdrachtgever het advies probeerde te sturen. Ondanks de druk bleef het naleven van de kernwaarde ‘deskundig’ cruciaal voor de adviseur.
Conclusie
Het evenement benadrukte dat de kernwaarde ‘deskundig’ een continue balans vraagt tussen commercieel handelen, eerlijkheid over beperkingen en professionele autonomie. Deskundigheid is niet alleen kennis en ervaring, maar ook het vermogen om deze effectief in te zetten binnen de context van de adviesvraag.
Adviseurs moeten elkaar durven aanspreken wanneer zij constateren dat er in strijd met de gedragscode wordt gehandeld. De kernwaarde deskundigheid blijft onverminderd belangrijk in het adviesvak.
Eerder deze week, op 3 maart, vond ook een ROA-bijeenkomst plaats, gericht op het thema goed opdrachtgeverschap. Een volgende digitale dilemmasessie, waarin de kernwaarde ‘betrouwbaar’ centraal zal staan, staat gepland voor 15 april 2026.
