Hoe moeilijk is het om af te kicken van onze aardgasverslaving?

09 oktober 2018 Consultancy.nl

Nederland heeft 7,7 miljoen woningen, die allemaal verwarmd moeten worden. De rol van aardgas is hierin essentieel: het merendeel van de warmte is afkomstig van het Groningse aardgas. Daar komt echter op korte termijn verandering in. Uiterlijk in 2030 gaat de gaskraan in Groningen dicht, en in hetzelfde jaar moeten twee miljoen woningen van het aardgas af zijn. Het kabinet heeft zelfs de ambitie uitgesproken om in 2050 helemaal afgekickt te zijn van het gas.

Klimaatonderhandelaar Diederik Samsom gaf in een interview met dagblad Trouw aan dat de opdracht voor 2030 ambitieus is. Om de gewenste transitie vorm te geven is per 1 juli 2018 voor nieuwbouwwoningen de aansluitverplichting op gas komen te vervallen. Ook moet jaarlijks bij zeker 50.000 bestaande huizen de gaskraan worden dichtgedraaid, daarna moet dat tempo flink omhoog. 

Uit onderzoek van Stichting HIER klimaatbureau blijkt dat voorstanders van de energietransitie het vooral een goed idee vinden vanwege het klimaatprobleem, de afhankelijkheid van Rusland, de aardbevingen in Groningen en het feit dat het gas opraakt. “Iedereen weet dat aardgas, een bron van CO2-uitstoot, wegens klimaatverandering geen toekomst heeft”, aldus Samsom. De tegenstanders van de energietransitie – die in de minderheid zijn (29%) – wijzen op de hoge kosten die gepaard zullen gaan met de omwenteling. En dat is iets om serieus te nemen, waarschuwen deskundigen.

Volgens Vereniging Eigen Huis zijn huizenbezitters tussen de €17.000 en €31.000 kwijt om een bestaande woning van het aardgas af te halen. En bijna vanzelfsprekend staan huizenbezitters niet te springen om deze kosten te maken – in een enquête van Motivaction zegt de helft (51%) van de Nederlanders alleen de overstap naar gasloos wonen te maken als ze een tegemoetkoming ontvangen in de kosten. Verhuurders en woningcorporaties vrezen ook de kostenpost. Zo heeft Aedes, de branchevereniging van woningcorporaties, berekend dat zijn achterban meer dan €100 miljard nodig zal hebben om zo’n 2 miljoen huurwoningen CO2- neutraal en aardgasloos te maken voor 2050.

Uiterlijk in 2030 zal Nederland de gaskraan in Groningen dichtdraaien

Ter compensatie voor consumenten, speelt de overheid met de gedachte om de belasting op stroom met meer dan de helft te verlagen. Hiermee wil de overheid Nederlanders massaal aan de warmtepomp krijgen. De warmtepomp, die een elektrische oplossing is voor het opwekken van warmte, wordt – met bijna een derde van de stemmen – door Nederlanders gezien als het populairste alternatief om aardgas te vervangen. 17% van de respondenten in de survey van Stichting HIER zou kiezen voor een warmtenet en 8% voor biogas. Om bovendien aardgas minder aantrekkelijk te maken, verhoogt de overheid de energiebelasting op aardgas de komende twaalf jaar met ongeveer 75%. Maar heeft iedereen wel een vrije keuze? 

Uitdagingen

Bij de transitie komen verschillende uitdagingen om de hoek kijken. Edwin Nijhuis, energie-expert bij Zestgroup, geeft aan dat er naast financiering en de bereidheid van mensen, ook grote uitdagingen liggen op het gebied van infrastructuur, de volwassenheid van alternatieven voor gas/warmte en de complexiteit van de operatie: “De overheid, gemeenten en energiebedrijven kunnen allerlei plannen smeden, de enige die bepaalt wat er in die woningen of bedrijven gebeurt is de eigenaar. En dat maakt deze transitie niet alleen technisch complex, maar vooral uitdagend op het sociale vlak.”

Infrastructuur is onder deskundigen de meest aangehaalde bottleneck. Een huis aardgasvrij maken gaat alleen lukken als er in dat huis minder energie gebruikt gaat worden dan vóór het aardgasvrij maken. Anders zou het elektriciteitsverbruik met een factor 5 omhooggaan. Dat trekt de infrastructuur én de portemonnee niet. 

De sprong in stroomverbruik dichten met zonne-energie biedt onvoldoende soelaas, zegt Nijhuis. “Met de extra geplande duurzame opwek van elektriciteit via zonnepanelen en windmolens halen we bij lange na niet de noodzakelijke opwek die hiervoor nodig zou zijn.” Ter illustratie: een huishouden zou zo’n 70 zonnepanelen nodig hebben om aan het benodigd energieverbruik te komen, “onmogelijk”. Datzelfde geldt voor overige alternatieven. Aardgas zou vervangen kunnen worden door biogas of waterstof (mits duurzaam geproduceerd uiteraard), maar “van beide gassen is nu relatief weinig beschikbaar, en ook als de productie verhoogd wordt zou dit niet toereikend zijn om alle aardgas op den duur te vervangen”. Bovendien komt bij deze variant de kwestie van opslag kijken: in de zomer is er weinig vraag naar gas, in de winter juist veel, terwijl de productie van duurzaam gas gelijkmatig plaatsvindt. “Er is dus opslag nodig; dit moet worden ingepast in ons landschap”.

“Het is van groot belang dat er niet één oplossing landelijk wordt uitgerold. Er moet regionaal, gemeentelijk, mogelijk zelfs op wijkniveau naar oplossingen worden gezocht.”
– Edwin Nijhuis, Zestgroup

Restwarmte gebruiken van de industrie of overgaan op geothermie beschrijft Nijhuis als een “goed alternatief”, maar dit betekent een “heel andere infrastructuur en is daarmee een dure optie”. Hij zegt: “Het gebruik van restwarmte kan lokaal een goede oplossing zijn, maar is lang niet overal beschikbaar of beschikbaar te maken. Geothermie staat nog in de kinderschoenen, hierover is nog weinig bekend”.

Een uitdaging die niet vergeten moet worden is het kunnen beschikken over de expertise van mensen. “Het aardgasvrij maken van woningen, bedrijven en het overschakelen naar nieuwe energiebronnen gaat veel werk kosten. Al die werkzaamheden moeten uitgevoerd worden door technisch personeel dat nu niet beschikbaar is en moet werken met suboptimale processen met veel wachttijd en inefficiëntie”.

Niet één landelijke oplossing

Kortom, Nederland staat voor een complexe opgave. Een andere koers inslaan is echter geen optie. “Nederland heeft samen met 195 andere landen het klimaatakkoord van Parijs ondertekend. Dit kan alleen worden bereikt als de uitstoot van broeikasgassen en CO2 drastisch omlaaggaat”.

“Het afkicken zal niet meevallen. De manier waarop we onze huizen verwarmen zal veranderen, ook de manier waarop we nu wonen en leven zal moeten veranderen.” Toch blijft hij hoopvol gestemd: “Laten we vooral met een positieve bril naar de energietransitie kijken. Het is van groot belang dat er niet één oplossing landelijk wordt uitgerold. Er moet regionaal, gemeentelijk, mogelijk zelfs op wijkniveau naar oplossingen worden gezocht hoe een alternatieve, betrouwbare en vooral duurzame vorm van warmte kan worden ontwikkeld.”


Profiel

Meer nieuws over

×
×
A.T. Kearney Accenture ACE Adaptif Adlasz Adviesgroep Novius Anderson MacGyver Andersson Elffers Felix Annalise Arthur D. Little AT Osborne Atos Consulting B&A Bain & Company Baker Tilly BCG Platinion BDO BearingPoint Berenschot Best Value Group Bisnez BlinkLane Consulting BluPoint BMC Boer & Croon Management Bolster Bostec Boston Consulting Group Bright & Company | People Strategy Buitenhuis Advies buro C5 Bvolve Capgemini Invent Centric Cmotions COMATCH Conclusion Connective Payments Count & Cooper De Kleine Consultant Deloitte Delta Capita Digital Power Dimensys Ecorys Eden McCallum Energyprofs Enigma Consulting EY EY-Parthenon Finavista Finext First Consulting Flowant flowresulting Galan Groep GalanNXT Grant Thornton Groenewout Gupta Strategists Gwynt Hamstra & Partners Hermes | Partners Hospitality Group Hot ITem House of Performance IG&H Consulting & Interim Improven InContext innergo INNOPAY Intermedius ITDS Business Consultants JBR JBR Interim Executives Kirkman Company Korn Ferry KplusV KPMG KPN ICT Consulting Kruger KWINK groep Leeuwendaal M3 Consultancy Magnitude Consulting Magnus Marktlink Mazars McKinsey & Company Mercer Methis Consulting METRI Mitopics MLC Mobilee Möbius Monitor Deloitte Morgens MSR Consulting Group Oliver Wyman OrangeX Ordina Oxyma p2 PA Consulting Group Paul Postma Marketing Consultancy PBLQ People Change PNO Consultants Projective Protiviti Proven Partners PwC Qhuba Quantics Quint Wellington Redwood Quintop Raad van Toekomst RevelX RGP Rijnconsult Roland Berger Salvéos Schaekel & Partners Schuberg Philis SeederDeBoer Sia Partners Significant Simon-Kucher & Partners SiRM Solid Professionals SOLVE Consulting SparkOptimus Strategy Development Partners Strategy& Student Consultancy Group Summiteers Supply Value Symbol Synechron Business Consulting TEN HAVE Change Management The Next Organization Trevian Turner TWST Twynstra Gudde UMS Group UniPartners UPD Van Oers Corporate Finance Vanberkel Professionals Varrlyn Vasco Consult Vintura VODW Voogt Pijl & Partners Wielinq Willis Towers Watson WIN Yellowtail YGroup YNNO Young Advisory Group Zanders Zestgroup