Onderzoek aan Tweede Kamer: Mitigerende maatregelen drukken schade netcongestie met 29%
Mitigerende maatregelen kunnen de maatschappelijke schade van netcongestie met gemiddeld 29% verminderen. Dat blijkt uit een vervolgonderzoek van Ecorys in opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, dat deze maand als bijlage bij een Kamerbrief naar de Tweede Kamer is gestuurd.
Het rapport bouwt voort op eerder onderzoek dat de bruto maatschappelijke kostprijs van netcongestie in kaart bracht. In die analyse werd verondersteld dat bedrijven netcongestie passief ondergaan.
In de praktijk grijpen netgebruikers echter naar oplossingen om de gevolgen te beperken. Dit vervolgonderzoek brengt de netto-kostprijs in beeld – de schade die overblijft nadat bedrijven hebben gehandeld.
De gemiddelde maatschappelijke indicator daalt door mitigatie van bruto circa €3.500 naar netto €2.500 per niet-geleverde MWh. Deze daling komt doordat bedrijven ondanks de transportbeperkingen waarde blijven creëren.
Het rapport waarschuwt wel dat deze noodgrepen ook ‘opportunity costs’ met zich meebrengen: middelen die hieraan worden besteed, hadden elders in de economie productiever ingezet kunnen worden.
Vooral effectief bij flexibele sectoren
Ecorys onderzocht een breed pakket aan mitigerende maatregelen: vraagverschuiving, batterijen, aggregaten, zonnepanelen en energiehubs. De effectiviteit verschilt sterk per sector.
Bedrijven die hun energieverbruik over de dag kunnen schuiven én relatief veel toegevoegde waarde per MWh genereren – zoals de professionele dienstverlening en hightech – profiteren het meest. In deze sectoren leiden mitigerende maatregelen tot een aanzienlijke verlaging van de maatschappelijke schade.
Bij energie-intensieve sectoren met continue processen ligt dat anders. Voor de zware industrie, met productieprocessen die moeilijk zijn te onderbreken, leveren mitigerende maatregelen weinig op. Uitbreiding zonder netverzwaring vraagt van deze bedrijven omvangrijke en kostbare investeringen om de bedrijfscontinuïteit te borgen.
Snel of structureel
Netverzwaring blijft volgens het rapport in de meeste gevallen de meest kostenefficiënte structurele oplossing. Het nadeel is de doorlooptijd: extra transportcapaciteit komt pas op de lange termijn beschikbaar.
Mitigerende maatregelen bieden daarentegen relatief snelle verlichting. Hoe langer netcongestie aanhoudt, hoe meer maatschappelijke schade zich opstapelt in de vorm van gemiste economische waarde en vertraagde decarbonisatie.
Voor veel sectoren is het daarom volgens de onderzoekers aantrekkelijker om actief mitigerende maatregelen in te zetten dan af te wachten tot het net wordt verzwaard. De keuze tussen beide opties hangt niet alleen af van de kosten per MWh, maar ook van de snelheid waarmee capaciteit beschikbaar komt.
Sectorale aanpak en proactieve communicatie
Ecorys doet meerdere aanbevelingen aan de Rijksoverheid en de netbeheerders. Eén daarvan is een gerichte sectorale aanpak binnen het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN), waarbij sectoren worden gecategoriseerd op basis van hun verbruiksprofiel en de waardecreatie per MWh.
Aan zo’n aanpak wordt al gewerkt: met de waterschappen en de ov-sector zijn afspraken gemaakt, en gesprekken lopen met onder meer de Metaalunie, de glastuinbouwsector en de ambachtelijke bakkers.
Daarnaast adviseert Ecorys netbeheerders om proactiever te communiceren over waar en wanneer netverzwaringen plaatsvinden. Investeringsplannen bereiken bedrijven niet altijd tijdig of duidelijk genoeg. Concreet wordt gedacht aan gerichte nieuwsbrieven per regio, webinars en interactieve kaarten die de planning inzichtelijk maken.
In het LAN wordt samen met de regionale netbeheerders en TenneT gewerkt aan een doorontwikkelde capaciteitskaart die zichtbaar maakt waar en wanneer ruimte vrijkomt en in welke projectfase een netuitbreiding zit.
Tot slot adviseert Ecorys om de maatschappelijke impact van netcongestie per regio inzichtelijk te maken, door sectorale kostprijzen te combineren met de geografische spreiding van bedrijvigheid. Daarmee kunnen netinvesteringen gerichter worden gepland in regio’s waar de schade het grootst is.
Tegelijk waarschuwen de onderzoekers dat het werkelijke maatschappelijke effect groter is dan hun cijfers laten zien – woningbouw, gezondheid, veiligheid en werkgelegenheid vragen om aanvullend, methodologisch complexer onderzoek.
