Sioo lanceert summerschools: Een week onderdompelen in een vakgebied
Sioo organiseert dit jaar weer verschillende summerschools. Om een beter beeld te krijgen van wat zo’n vijfdaagse nou eigenlijk oplevert, blikken we met de betrokken docenten terug op drie summerschools die eerder plaatsvonden en komende augustus weer op het programma staan.
Systeemdenken in Doorn
De Summerschool Systeemdenken in de Praktijk (die overigens ook als winterschool wordt aangeboden) is intussen een vaste waarde bij Sioo: de komende editie is alweer de 23e.
Toch is het interessante er voor de kerndocenten Brechtje Kessener en Hans Vermaak gelukkig nog steeds niet vanaf. “Het vakgebied is nog steeds in ontwikkeling en om dat bij te houden veranderen we regelmatig wat in de opzet en gastdocenten”, vertelt Brechtje.
Afgelopen zomer werd bijvoorbeeld Glenda Eoyang van het Human Systems Dynamics Institute uitgenodigd om een dag met de groep te werken aan het toepassen van de theorie over complex adaptieve systemen op de casuïstiek van deelnemers.
Lees verder: Human Systems Dynamics: Simpele regels voor oneindige spellen in een complexe wereld.
Ook de structuurbril van Jesper Hanssen, die ingaat op de vraag waarom organisatiestructuren zo belangrijk zijn en welke structuren dienend en belemmerend zijn voor organisaties, was een welkome aanvulling. Voortdurend aanscherpen en vernieuwen dus, bevestigt Hans: “We willen voorkomen dat het een vast stramien wordt, dat we niet meer samen onderzoeken en het niet meer ‘leeft’.”
“Ik zie een groeiend besef rond de noodzaak van systeemtransitie.”
Hij ziet nog altijd veel animo voor de summerschool. “De week biedt overzicht over de verschillende systeembenaderingen en verdieping per benadering. Door de opzet en intensiteit krijgen deelnemers inzicht in hun eigen vraagstukken en positionering. Daarnaast is het ook een wegwijzer voor verdere ontwikkeling: welke benadering trekt me aan en wil ik meer mee doen?”
Brechtje constateert ook een ontwikkeling in de vraagstukken van de deelnemers. “Ik zie een groeiend besef rond de noodzaak van systeemtransitie en het nut van de kritische systeembenadering, er lijkt een grotere drang om bij te dragen aan een betere wereld.”
Ook Hans en Brechtje zelf worden nog altijd geïnspireerd en aan het denken gezet. “Het zit vaak in de kleine dingen”, weet Hans: “Een uitspraak van een docent, een creatieve ingeving, een praktijkpuzzel.”
“Zo hoorde ik de notie van ‘layering of change’: een oud verhaal over de verschillende snelheden waarmee verandering plaatsvindt. Verandering in de mode gaat bijvoorbeeld sneller dan die in commercie, en die verloopt op zijn beurt weer sneller dan in de cultuur. Ik was bekend met een vergelijkbaar verhaal uit het transitiedenken, maar dit was toch weer iets anders.”
Veranderkunde in Heeze
120 kilometer verderop, in het Brabantse Heeze, was ondertussen de ‘internationale’ Summerschool Veranderkunde in volle gang, in samenwerking met het Belgische Ginkgo Consulting.
Ook voor Rob Leliveld, ervaren docent en leermanager, leverde dat weer wat nieuwe inzichten op: “Natuurlijk is er sprake van spraakverwarring geweest. Wat bedoelen Nederlanders met ‘tien voor half vier’. Kennen jullie ‘twintig na drie’ niet?”
En als dat geldt voor alledaags taalgebruik, dan geldt dat zeker ook voor de veranderkundige terminologie….
“In België heeft men het eerder over change management, terwijl wij het over veranderkunde hebben”, vertelt Rob. “Het verschil is dat we het met verandermanagement over de wenselijke wereld hebben en dat de verandering zelf de werkelijke wereld is. Veranderkunde is waar je ‘beredeneerd maar onzeker gaat knutselen’ tussen die twee werelden.”
“Het meest waardevolle is dat ik maandag echt aan de slag kan met wat ik geleerd heb.”
Een tegenvaller voor wie meteen op duidelijkheid had gehoopt. “Toen we de theorie meer gingen doortrekken naar de vraagstukken van de deelnemers zelf, kwamen er zowel paniek- als ‘aha’-momenten. Deelnemers vroegen zich af of ze wel kunnen doen wat nodig is in hun organisatie of waren bang dat ze al desastreuze keuzes hadden gemaakt. Mijn rol is dan om daar één-op-één even voor te kunnen zitten.”
De intervisie van dag drie was dan ook meer dan welkom. “Het stilstaan bij de vraag ‘welk dilemma wil je nu bij de kop pakken’ was op dat moment superkrachtig.”
Deelnemer Guy kan dat beamen: “Het allerbelangrijkste wat ik geleerd heb, is rustig en zorgzaam af te wegen wat de beste volgende stappen zijn in het veranderproces.”
Later in de week kwamen ook de verschillen in de Belgische en Nederlandse organisatiecontexten aan bod. “In Nederland is de mate waarop veranderaars ruimte voor zichzelf ‘naar boven toe’ kunnen creëren groter”, legt Rob uit. “Er was dus een duidelijk verschil in gehanteerde beïnvloedingsstijlen. Nederlanders zullen sneller hun veranderopgave opnieuw ter discussie stellen, ook naar de Raad van Bestuur toe.”
Het was al met al een serieuze deep dive, daar in Heeze. “We zijn wel diep gegaan met elkaar. Soms werkten we door in lunchpauzes en soms kozen deelnemers ervoor om wat ruimte voor zichzelf te nemen.”
Over één ding leken zowel de Belgen als Nederlanders het eens: het was een geslaagde summerschool. Zo vond ook deelnemer Kenny: “Voor mij is het meest waardevolle dat ik maandag echt aan de slag kan met wat ik geleerd heb.”
Leiderschap in Epe
Voor leermanager Hilda de Reeder was de leiderschapsweek zeker niet minder intens. “We hebben vanuit Sioo veel kennis opgebouwd rond leiderschap, maar die werd eerder voornamelijk voor onze incompany-trajecten ingezet. Ik kon niet wachten om vanuit Sioo een Summerschool Leiderschap te lanceren.”
Inmiddels is Sioo toe aan de tiende editie van dit programma. Maar waar richt het zich nou precies op? – leiderschapsontwikkeling is nogal een breed begrip.
“De focus lag erop om mensen in proces te brengen met zichzelf, los van de formele functie of rol die ze hebben”, antwoordt Hilda. “Het ging immers om leiderschap, niet om leidinggeven. We gingen op zoek naar de inzichten die je als individu nodig hebt om je van socialized naar self-authoring mind te kunnen ontwikkelen.”
“We onderzoeken en expliciteren onze persoonlijke missie.”
En die socialized mind, die blijkt nogal bepalend. “Op je achttiende ga je het huis uit met een geschreven boek vol regels over hoe ‘goed leven’ eruitziet. Die komen van je ouders, leerkrachten, mentoren, werkgevers, et cetera. Als je je niet conformeert aan die regels, dan ervaar je stress.”
“Tijdens je ontwikkeling kom je echter op een punt dat dit boek niet per se het jouwe blijkt te zijn en dat je je eigen boek wilt schrijven. De kans is groot dat je daardoor meer bewegingsvrijheid en authenticiteit voelt, maar het risico bestaat dat je daarvoor door anderen niet beloond zal worden. Het is dus ook de uitdaging om dat te kunnen verdragen.”
De oogst van de summerschool is dan ook een persoonlijke leiderschapsclaim. “We onderzoeken en expliciteren onze persoonlijke missie. Je ontwikkelt echt een kompas, waardoor je congruenter bent in je keuzes op dagelijks niveau en je je minder ‘geleefd’ voelt door anderen.”
In de summerschool ligt dan ook een grote focus op hoe leiderschap eruitziet op persoonlijk niveau, om vervolgens te bekijken wat dat betekent op team- en organisatieniveau. “Als je dat intuïtieve expliciet hebt gemaakt, kun je jezelf vervolgens ook beter verhouden tot de patronen in jouw team en in jouw organisatie.”
Ook Hilda leerde zichzelf beter kennen, als mens en als leermanager. “Ik heb ook mijn eigen leiderschapsvragen ingebracht en mijn missie expliciet gemaakt. Daarnaast vind ik zo’n vijfdaagse heel fijn omdat ik daarin mijn rol als leermanager optimaal kan invullen. Zowel qua groepsdynamiek als op het vlak van persoonlijk coaching en meedenken in de casuïstiek van deelnemers.”
Het zomeraanbod keert terug
Benieuwd geraakt door deze terugblik? Goed nieuws, want deze zomer keren de drie summerschools terug. Systeemdenken in de Praktijk, Veranderkunde en Leiderschap starten alle drie op 24 augustus.
Daarnaast organiseert Sioo ook de summerschools Goed Teamwork, Design Thinking voor Innovatie en Systeemdoorbraak (beide vanaf 24 augustus) en Human Systems Dynamics: Thriving in complexity (vanaf 31 augustus).
