Het laatste stukje van de ZZPuzzel? Sem Overduin en Oifik Youssefi over de koers van het kabinet-Jetten
Begin dit jaar brachten Sem Overduin en Oifik Youssefi ‘De ZZPuzzel’ uit. In het boek ontleden de twee experts het complexe zzp-dossier, waarin hardnekkige misinformatie, de handhaving op schijnzelfstandigheid en de kwaliteit van wetsvoorstellen een belangrijke rol spelen. Komt er met de plannen van het kabinet-Jetten eindelijk schot in het dossier? We vroegen het aan Sem en Oifik
Het zzp-dossier is voortdurend in beweging. Kunnen jullie ons bijpraten over de huidige stand van zaken?
Sem: “Ja, er is veel beweging, maar tegelijkertijd minder dan soms wordt gesuggereerd. Sinds de opheffing van het handhavingsmoratorium op 1 januari 2025 is de handhaving nauwelijks veranderd. De ‘zachte landing’ is namelijk gedeeltelijk verlengd na politiek debat en geldt ook in 2026.”
“Wat dit onder andere inhoudt? De Belastingdienst legt geen verzuimboetes op en begint in beginsel met een bedrijfsbezoek. Daarna kan een boekenonderzoek volgen om daadwerkelijk vast te stellen of er sprake is van schijnzelfstandigheid. Inspecteurs van de Belastingdienst toetsen arbeidsrelaties aan de bestaande wetgeving en jurisprudentie. Het Deliveroo-arrest uit 2023 biedt daarvoor nog steeds de belangrijkste gezichtspunten.”
“De uitspraak in de zaak FNV/Uber bevestigt bovendien dat de beoordeling maatwerk blijft: alle relevante feiten en omstandigheden moeten per individuele arbeidsrelatie in samenhang worden bekeken en het externe ondernemerschap van de werkende telt volwaardig mee bij het beoordelen van de arbeidsrelatie. Hoe ingewikkeld het soms ook is voor zzp’ers, opdrachtgevers en de inspecteurs, de holistische toets blijft leidend en 100% zekerheid vooraf is niet mogelijk.”
“Of de zachte landing straks weer wordt verlengd, is op dit moment nog niet duidelijk. Wel is het rechtsvermoeden op basis van een laag uurtarief in rap tempo door beide Kamers aangenomen. Deze wet treedt op 1 januari 2027 in werking en geeft zzp’ers met een laag uurtarief een sterkere positie om een arbeidsovereenkomst te claimen.”
Wat adviseren jullie aan opdrachtgevers die zich zorgen maken over de inhuur van zelfstandigen?
Sem: “Vooral: raak niet in paniek. Werken met zelfstandigen blijft mogelijk. Verdiep je in het Deliveroo-arrest, de gezichtspunten en de zaak FNV/Uber. Vertaal dit naar een zorgvuldig en bruikbaar afwegingskader voor de inzet van zzp’ers.”
“Volg verder de ontwikkeling van Zelfstandigenwet en raadpleeg de publicaties en documenten die de Belastingdienst met enige regelmaat deelt, zoals het Handhavingsplan Arbeidsrelaties 2026. Laat je tot slot bij twijfel adviseren door een jurist of fiscalist die van de hoed en de rand weet. En lees natuurlijk het boek De ZZPuzzel”, voegt hij met een knipoog toe.
Oifik: “In de markt leeft uiteindelijk vooral de praktische vraag hoe er op een werkbare en juridisch verantwoorde manier met zelfstandigen kan worden gewerkt en welke opdrachten zich daarvoor lenen. Juist daarom is het belangrijk om de ontwikkelingen goed te blijven volgen en nieuwe wetgeving, jurisprudentie en handhaving steeds te vertalen naar de eigen praktijk.”
“Tegelijkertijd hoeft niet iedere organisatie dat volledig op eigen kracht te doen. Via verschillende kanalen wordt heldere en actuele duiding gegeven aan wat er politiek, juridisch en in de uitvoering gebeurt. ZiPconomy vervult daarin bijvoorbeeld een belangrijke rol door ontwikkelingen rond het zzp-dossier consequent te volgen, verschillende perspectieven bij elkaar te brengen en de vertaalslag naar de praktijk te maken.
“De kern is wat mij betreft dus niet om bij iedere nieuwe ontwikkeling direct het roer om te gooien, maar om geïnformeerd te blijven, de eigen werkwijze periodiek tegen het licht te houden en op basis daarvan weloverwogen keuzes te maken.”
In ons vorige gesprek zei Oifik dat de eerste signalen uit het kabinet-Jetten duiden op een “fundamentele koerswijziging in het zzp-beleid”. Hoe staat het hier nu mee?
Oifik: “Met de presentatie van het coalitieakkoord begin 2026 werd meteen duidelijk dat het zzp-dossier expliciete aandacht zal krijgen. Uiteraard moet nadien blijken of daar ook opvolging aan wordt gegeven.”
“Maar op basis van de afgelopen zes maanden kunnen we wel stellen dat het kabinet de daad bij het woord voegt: het wetsvoorstel voor een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen is naar de Kamer gestuurd, het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst is recent aangenomen en ook de Zelfstandigenwet wordt op dit moment verder uitgewerkt.”
“Met name dat laatste verdient extra aandacht, omdat hiermee een poging wordt gedaan om de positie van zelfstandigen juridisch beter te borgen dan nu en antwoord te geven op die aloude vraag die zowel opdrachtgevers als zelfstandigen bezighoudt: kan deze opdracht met en als zelfstandige worden uitgevoerd?”
“Uiteraard is de Zelfstandigenwet niet vrij van kritiek, zoals ook blijkt uit de reacties die het wetsvoorstel vorig jaar tijdens de internetconsultatie heeft gekregen. Maar het feit dat er nog steeds volop op deze wet wordt ingezet, stemt tot optimisme.”
Door het herhaalde opschorten van de handhaving en de vele wijzigingen staat het zzp-beleid bekend als hoofdpijndossier. Zit er nu dan eindelijk schot in de zaak?
Oifik: “De Zelfstandigenwet heeft wat mij betreft de potentie om een constructieve stap vooruit te zetten in de behandeling van het zzp-dossier. Op dit moment is het dossier, juist bij gebrek aan verduidelijkende wetgeving, verworden tot een soort Gordiaanse knoop waarin fiscaliteit, arbeidsrecht en de dagelijkse praktijk, waarin het werk uiteindelijk gewoon gedaan moet worden, steeds verder met elkaar verknoopt zijn geraakt.”
“Je kunt je uiteraard afvragen of de oplossing voor die problematiek überhaupt in nieuwe wetgeving ligt. Tegelijkertijd geeft het feit dat zowel de politiek, de polder als de markt zelf om meer duidelijkheid vraagt in ieder geval een duidelijke richting aan.”
“De Zelfstandigenwet probeert die duidelijkheid te bieden door een juridisch kader te creëren waarbinnen opdrachtgevers en zelfstandigen hun arbeidsrelatie beter kunnen beoordelen en vormgeven, en de vraag kunnen beantwoorden of een opdracht daadwerkelijk door een zelfstandige kan worden uitgevoerd.”
“Als de wet wordt aangenomen, verwacht ik in ieder geval dat dit voor meer rust in de markt kan zorgen. Maar daarmee is de kous niet af. Ook binnen een nieuw wettelijk kader zullen situaties ontstaan waarin de Belastingdienst handhavend moet optreden en waarin discussie bestaat over de kwalificatie van een arbeidsrelatie.”
“Maar juist daaruit zullen procedures, rechterlijke uitspraken en verdere jurisprudentie volgen die het wettelijke kader nader invullen en in de praktijk steeds meer gestalte geven. In die zin kan de Zelfstandigenwet niet alleen duidelijkheid creëren, maar ook het vertrekpunt vormen voor een meer bestendige ontwikkeling van het zzp-dossier.”
Tot slot, durven jullie het aan een blik te werpen op de toekomst? Hoe gaat de zzp-markt zich ontwikkelen en in hoeverre bepaalt het overheidsbeleid deze ontwikkeling?
Sem: “Voorspellen blijft altijd lastig, maar één ding staat voor ons als een paal boven water: zzp is here to stay. Het merendeel van de zzp’ers kiest heel bewust voor het ondernemerschap en is (zeer) tevreden over de arbeidsomstandigheden. Het percentage zzp’ers dat liever in loondienst werkt, is al jaren stabiel. Onderzoeken van onder meer het CBS en Intelligence Group bevestigen dat beeld.”
“Tegelijkertijd neemt het totale aantal zzp’ers momenteel wel af, al meerdere kwartalen op rij. Daarbij gaat het niet alleen om zelfstandigen die hun eigen arbeid aanbieden, maar ook om ondernemers die bijvoorbeeld producten verkopen.”
“Overheidsbeleid speelt hierin zeker een rol. Denk bijvoorbeeld aan de hervatte handhaving op schijnzelfstandigheid en de afbouw en afschaffing van fiscale regelingen zoals de zelfstandigenaftrek, de Fiscale Oudedagsreserve en de startersaftrek. Fiscaal gezien is het zelfstandig ondernemerschap dus een stuk minder aantrekkelijk geworden.”
“Tegelijkertijd moeten we ook breder kijken dan alleen overheidsbeleid. De arbeidsmarkt is namelijk minder krap dan een paar jaar geleden en er is sprake van economische onzekerheid. Dit heeft ook invloed op deze ontwikkeling.”
“Ik verwacht dat de sterke groei van de afgelopen jaren voorbij is en dat de markt aan het stabiliseren is op een bepaald basisniveau. Maar zzp’ers houden een structurele plek op onze arbeidsmarkt. Echte zelfstandig ondernemers zullen altijd blijven bestaan.”
