Ziekenhuizen zetten stappen met AI, maar maken de hoge verwachtingen nog niet waar
Nederlandse ziekenhuizen zetten steeds grotere stappen met kunstmatige intelligentie: bijna de helft beschikt inmiddels over een uitgewerkte AI-visie en driekwart heeft AI-beleid vastgesteld. Maar de hoge verwachtingen worden in de praktijk nog niet waargemaakt – met name rond kosten blijkt de realiteit weerbarstig. Dat blijkt uit de achtste editie van de AI Monitor Ziekenhuizen van M&I/Partners.
Het strategische fundament onder AI is het afgelopen jaar fors versterkt. 48% van de ziekenhuizen beschikt over een uitgewerkte visie en strategie voor AI – een stijging van twintig procentpunten ten opzichte van vorig jaar.
Bij nog eens 48% is die strategie in ontwikkeling en slechts één ziekenhuis heeft geen concrete plannen. Ook op het gebied van beleid is een inhaalslag gemaakt: driekwart (76%) heeft inmiddels AI-beleid vastgesteld, tegenover de helft een jaar eerder.
AI wordt ook op steeds grotere schaal ingezet, maar het overgrote deel van de toepassingen blijft kleinschalig. Bij 53% van de ziekenhuizen gaat het om kleinschalige implementaties, 46% werkt op gemiddelde schaal en slechts 8% heeft AI grootschalig uitgerold.
Wel is het aandeel ziekenhuizen dat AI helemaal niet of nauwelijks toepast scherp gedaald – van 13% naar 4%. De beweging is er dus, maar de weg van experiment naar schaal blijft lang en uitdagend.
Opvallend dit jaar is de verschuiving in waar AI wordt ingezet. Zorgadministratie en facturatie voert de lijst aan met 80% – een stijging van 32 procentpunten en daarmee de sterkste groeier.
Diagnostiek, jarenlang de onbetwiste koploper, staat nu op de tweede plaats met 71%. Communicatie, waaronder chatbots, groeide eveneens fors en komt nu uit op 65%.
De groei zit daarmee vooral in administratieve en communicatieve toepassingen, terwijl medische AI voor diagnostiek, prognose en zelfmanagement nagenoeg stabiel bleef.
Werkdruk verlichten als voornaamste drijfveer
Alle ondervraagde ziekenhuizen noemen het reduceren van werkdruk als drijfveer voor AI. Verbetering van zorgkwaliteit volgt met 88% en innovatief blijven als ziekenhuis stijgt naar 67%.
Het verlagen van zorgkosten is daarentegen sterk gedaald als motivatie: van 40% vorig jaar naar 25%. Die verschuiving is veelzeggend, want juist rond kosten worden de verwachtingen inmiddels flink bijgesteld.
Verwachtingen overtreffen de werkelijkheid
De monitor vergelijkt voor het eerst wat ziekenhuizen verwachten van AI met wat ze daadwerkelijk ervaren. De kloof is aanzienlijk.
Terwijl het overgrote deel (89%) verwacht dat AI de werkervaring van medewerkers positief beïnvloedt, geeft slechts iets meer dan de helft (55%) aan dat die impact de afgelopen drie jaar daadwerkelijk zichtbaar was. Voor de patiëntervaring is het beeld vergelijkbaar: hoge verwachtingen, maar een overwegend neutrale realiteit.
Op het gebied van zorgkosten hebben de verwachtingen zich inmiddels aangepast aan de realiteit. Bijna de helft (46%) voorziet een negatieve impact op de zorgkosten, en de praktijk bevestigt dat vooralsnog: in 47% van de gevallen heeft AI geleid tot hogere in plaats van lagere kosten. Het aandeel ziekenhuizen dat nog een positief kosteneffect verwacht, is gezakt naar 14%.
AI-readiness: Basis deels op orde
De AI-readiness van ziekenhuizen is verbeterd, maar vertoont nog aanzienlijke gaten. De grootste vooruitgang zit in het AI-team met de juiste expertise (51% op orde, +23 procentpunten) en de AI-visie en -strategie (45%, eveneens +23 procentpunten).
Tegelijkertijd vormen financiële ruimte (45% niet op orde), AI-bewustzijn bij medewerkers (42%) en transformatievermogen (39%) hardnekkige knelpunten. Een kwart van de ziekenhuizen heeft op geen enkel onderdeel de readiness grotendeels op orde. Geen enkel ziekenhuis scoort hoog op alle zeven de onderdelen.
“De sector zet serieuze stappen – meer strategie, meer beleid, breder gebruik – maar de hoge verwachtingen rond AI worden in de praktijk nog niet waargemaakt”, concludeert Wouter Gude, principal adviseur bij M&I/Partners. “De uitdaging voor ziekenhuizen is nu om de basis op orde te brengen, van financiële ruimte tot AI-geletterdheid, zodat die belofte ook daadwerkelijk kan worden ingelost.”
