Handhaving op schijnzelfstandigheid zorgt voor onrust in zzp-markt
De hervatting van de handhaving op schijnzelfstandigheid door de Belastingdienst sinds 1 januari van dit jaar zorgt voor behoorlijk wat onrust bij zzp’ers. Voor één op de vijf zzp’ers vormt deze onrust zelfs aanleiding om serieus na te denken over het stoppen als zelfstandige professional. Dat blijkt uit onderzoek onder bijna 2.300 zzp’ers.
Na jaren van gedogen is begin dit jaar het zogeheten moratorium beëindigd. Dit betekent dat de Belastingdienst actief moet controleren op schijnzelfstandigheid. Nederland telt meer dan 1,3 miljoen zzp’ers, maar hoeveel daarvan daadwerkelijk schijnzelfstandig zijn, is onduidelijk.
Eén schatting van het ministerie van Sociale Zaken spreekt van ongeveer 200.000 zzp’ers, terwijl een andere schatting zelfs uitgaat van mogelijk meer dan de helft van alle zelfstandigen. Dit illustreert hoe complex het vraagstuk is: veel zzp’ers weten zelf niet eens of ze voldoen aan de voorwaarden voor zelfstandigheid. Dit heeft te maken met de definities van schijnzelfstandigheid en de manier waarop de regels worden beoordeeld.
Meer dan vier op de tien zzp’ers (42%) die door het onderzoeksconsortium – bestaande uit Bovib, HeadFirst Group, NBBU, PZO, RIM, SoloPartners, Temper en YoungOnes – zijn ondervraagd, is niet zeker of zij volgens de huidige wet- en regelgeving nog als zelfstandige mogen werken.
Deze onzekerheid is het grootst onder zzp’ers werkzaam in de vakgebieden ICT, horeca en toerisme en zorg, waar respectievelijk 33%, 32% en 26% expliciet aangeeft dat zij het niet duidelijk vinden of ze volgens de huidige wet- en regelgeving als zelfstandige mogen werken. Deze onzekerheid is ook hoger dan gemiddeld onder zzp’ers met één opdrachtgever (30%) en zzp’ers met een tarief van minder dan €50 per uur (25%).
Minder opdrachten door onzekerheid
De onzekerheid in de markt en de risico’s die opdrachtgevers lopen bij het inhuren van schijnzelfstandigen, hebben een rem gezet op de inhuur. Eerder onderzoek van HeadFirst Group liet dit al zien in het eerste en tweede kwartaal van 2025, en de nieuwste studie – met meer respondenten – bevestigt deze trend.
Zes op de tien zzp’ers vermoeden of weten zeker dat hun opdrachten zijn afgenomen als gevolg van de strengere controle door de Belastingdienst. Met name in de vakgebieden ICT, HRM/P&O en zorg wordt deze afname sterk gevoeld. Zzp’ers met één of enkele opdrachtgevers en/of een lager uurtarief merken de grootste terugval in opdrachten.
Vier op de tien zzp’ers geven aan dat het opheffen van het handhavingsmoratorium heeft geleid tot twijfel bij hun opdrachtgevers om hen in te huren als zelfstandig professional. Dit geldt vooral in de vakgebieden legal, HRM/P&O en finance.
Opvallend is dat één segment immuun lijkt voor de daling in opdrachten: het topsegment van de zzp-markt, bestaande uit interim-bestuurders of interimmanagers met een uurtarief van boven de €150.
Waarom kiezen mensen voor zzp’erschap?
Op de vraag waarom mensen kiezen voor zzp’erschap, antwoorden circa acht op de tien respondenten voor de vrijheid te kiezen om eigen tijd en dagen in te delen. Meer dan zes op de tien wijzen op de mogelijkheid om meer afwisseling in het werk te hebben.
40% van de zzp’ers geeft aan dat ze als zelfstandige meer kunnen verdienen – dit percentage is hoger onder zelfstandigen die in het hogere uurtarief-segment actief zijn.
Nieuwe samenwerkingsvormen
Omdat de handhaving op schijnzelfstandigheid blijft en de regels per begin 2026 strenger worden (bijvoorbeeld met de mogelijkheid om boetes uit te delen bij schijnzelfstandigheid), kijken zowel werkgevers als zzp’ers naar alternatieve vormen van samenwerking.
De meest voorkomende verandering is een aanpassing van de opdrachtomschrijving, bijvoorbeeld minder aansturing, meer resultaatverplichting of meer vrijheid in de werkzaamheden.
Andere veranderingen die de onderzoekers in de markt signaleren, zijn alternatieve arbeidsvormen met lagere tarieven (vooral in zorg en horeca), payrollconstructies (vooral in ICT en HR), de switch naar uitzendconstructies (in zorg en horeca) of de stap naar loondienst.
Opvallend is dat de stap naar loondienst – één van de belangrijkste doelen van de Wet DBA bij introductie – nog weinig wordt ingezet. Aan de kant van de zzp’er zou slechts 20% overwegen om in loondienst te gaan. Vier op de tien zzp’ers hebben in de eerste negen maanden van 2025 een alternatief aanbod gekregen van hun opdrachtnemer.
Oproep aan de politiek
In hun nawoord doen de onderzoekers, op basis van de bevindingen, een pleidooi aan de politiek en beleidsmakers om een betere balans te vinden tussen zelfstandig ondernemerschap en het wettelijke kader waarin opdrachtgevers en opdrachtnemers moeten opereren. Het uitgangspunt zou moeten zijn een arbeidsmarkt die toekomstbestendig is, maar tegelijkertijd eerlijker en duidelijker voor zowel zelfstandigen als opdrachtgevers.
