Integrale aanpak nodig voor publiek-private samenwerking

09 oktober 2017 Consultancy.nl

Technologische ontwikkelingen veranderen de wereld in rap tempo. Denk aan zelfrijdende auto’s, zonne-energie en nieuwe materialen. De markt richt zich op het invoeren van innovaties, wat veel afstemming met overheidspartijen vraagt. Publieke en private spelers spreken echter niet altijd dezelfde taal. “En dus is de juiste vertaalslag en goede samenwerking een voorwaarde voor succes”, zeggen experts van Twynstra Gudde. Frank van Es, Ellen Lastdrager-van der Woude en Jaap de Heer, alle drie partners bij het adviesbureau, geven uitleg aan de hand van drie projecten.

De grote, complexe opgaven die momenteel spelen, zijn uitdagend door de benodigde investeringen, maar ook door het grote aantal betrokken partijen en de noodzaak tot een integrale aanpak. Om daar het hoofd aan te kunnen bieden, moet je volgens Twynstra Gudde in staat zijn om de langetermijnvraagstukken te kunnen vertalen naar kortetermijnmaatregelen, plus in staat zijn te organiseren dat die maatregelen daadwerkelijk worden genomen.

Zoals bij het programma Zero Emissie Busvervoer, waarbij alle vijfduizend openbaar vervoerbussen in Nederland, door nauwe publiek-private samenwerking, kostenneutraal overgaan op volledig zero emissie rijden vanaf 2025. Hiervoor is een keten aan partijen om tafel gegaan. Van provincies en metropoolregio’s (opdrachtgever en regelgever) tot openbaar vervoersbedrijven(uitvoerders), voertuigfabrikanten, energieleveranciers, financieringspartijen en reiziger belangenorganisaties.

Kenmerkend aan de aanpak is volgens Ellen Lastdrager-van der Woude, partner Slimme en Duurzame mobiliteit, onder andere het met de ketenpartijen vaststellen van een gezamenlijke, gedeelde ambitie waaraan bestuurders zich persoonlijk hebben gecommitteerd. Die ambitie is vervolgens vertaald naar een verantwoorde transitieperiode publiek en privaat. Met heldere governance afspraken en duidelijkheid omtrent de verdeling van de total cost of ownership (TCO) tussen publiek en privaat.

Integrale aanpak nodig voor publiek-private samenwerking

“Het is bijzonder belangrijk om daarbij rekening te houden met ieders belang. Wat vraagt om zowel inhoudelijke kennis als hoogwaardige, onafhankelijke procesvaardigheden. Het gaat immers erom dat je niet alleen het proces faciliteert, maar er ook verantwoorde investeringen publiek en privaat kunnen worden gedaan.”

Om dit mogelijk te maken, leverden de private partijen input voor de financiële businesscase en de publieke partijen input voor de bepaling van de maatschappelijke effecten. Zo konden scenario’s in samenhang doorberekend worden. “Dit zorgde er bovendien voor dat de projectpartners steeds meer begrip voor elkaars belangen en de impact van keuzes op die belangen hebben gekregen.”

Voor de maatschappij betekent dit dat tegen de laagste maatschappelijke kosten een zo groot mogelijke stimulans voor een duurzame economie is georganiseerd. “De overheid als launching customer tegen acceptabele maatschappelijke kosten”, aldus Lastdrager-van der Woude.

Klimaatverandering

De overstromingen elders op de wereld maken eens te meer duidelijk dat de wereld zich ook sterker zal moeten wapenen tegen klimaatverandering. Wat onder andere vraagt om bestuurlijke en maatschappelijke verandering om klimaatadaptatie mogelijk te maken, stelt Jaap de Heer, partner en momenteel directeur van het Bangladesh Delta Plan 2100 formulation project.

Bij dit project wordt gewerkt aan een duurzame deltavisie, langetermijnstrategie, bestuurlijke vernieuwing en een uitvoerbaar investeringsplan om Bangladesh – een opkomende economie met zo’n zes procent groei per jaar – klimaatbestendig te maken. Hiervoor zijn problemen in kaart gebracht en mogelijke toekomstbeelden uitgewerkt, die naast klimaatverandering bijvoorbeeld ook rekening houden met sociaal economische ontwikkelingen en ‘waterpolitiek’ in omliggende landen.

Aan de hand daarvan is een strategie ontwikkeld op nationaal niveau (Flood Risk, Fresh Water). Ook zijn er hotspots aangewezen waar verandering nodig is, zoals bescherming van het kustgebied, verbetering van afvoercapaciteit en stabilisatie van rivieren, stedelijk water (riolering en waterkwaliteitsverbetering), irrigatie voor droge perioden en beter watermanagement in relatie tot de vele maatschappelijke functies van water.

Een duurzame deltavisie voor Bangladesh

Deze strategische opgaven onderkennen, vertalen in praktische maatregelen en actie tot stand brengen, vormen een flinke organisatorische en inhoudelijke opgave, stelt De Heer. “Denk aan het met vele partijen ontwikkelen van visie, scenario’s, strategieën en maatregelen, het aanpassen van governance, institutionele ontwikkelingen, het geven van trainingen en de relaties met besluitvormers en partners zoals ambassades.

Deze zaken stellen hoge eisen aan het team en aan internationaal samenwerken, projectmanagement en financieel management. Daarvoor moet je enorm veel partijen bij elkaar brengen en belangen op elkaar afstemmen om tot verrijking te komen van wat je gemaakt hebt en acceptatie en draagvlak verkrijgen.”

Ook De Heer benadrukt het belang van financiële haalbaarheid en wijst op de betrokkenheid van de Wereldbank, klimaatfondsen en andere financiële instellingen om tot een investeringsstrategie te komen. De omvang van het Investeringsplan ($40 miljard tot 2030) geeft aan dat veel investeringen hard nodig zijn waaraan van diverse kanten moet worden bijgedragen, evenals de inzet van publiek-private samenwerking. Bijvoorbeeld door land aan te winnen en uit te geven of het innovatief uitbesteden van baggerwerken.

Wat is daarbij de grootste uitdaging? “Samen met de Bangladeshi tot een uitkomst komen die tot acceptatie en tot tijdige realisatie leidt. Een plan maken is een gigantische opgave, maar de crux is dat het wordt aanvaard en overgenomen in besluitvorming, financiering en uitvoering om op tijd aan te passen aan het veranderende klimaat.”

Assetmanagement

Ook assetmanagement kan een bijdrage leveren aan een duurzamere en toekomstgerichte samenleving. Een goede afweging van prestaties, kosten en risico’s kan er immers toe leiden dat bijvoorbeeld bruggen en tunnels effectiever, langer en veiliger functioneren.

Een goede afweging van prestaties, kosten en risico’s is van groot belang

Of dat zij uit milieuvriendelijkere materialen worden gemaakt. “Daarvoor moet je als eigenaar of beheerder je doelen helder voor ogen hebben”, zegt Frank van Es, die zich als partner bezig houdt met veiligheid en assetmanagement van infrastructuur. “Zodat je de prestaties van je objecten daaraan kunt koppelen. Dat vraagt om een andere visie dan alleen inhoudelijk kijken naar onderhoud.”

Hij ziet momenteel vooral dat overheden steeds sterker nadenken hoe zij het behalen van hun doelen moeten organiseren. Hoe moet er gewerkt worden? Welke mensen zijn daarvoor nodig? Met welke competenties? Vragen waaruit veelal een verandertraject volgt.

Zoals bij de gemeente Utrecht en Rijkswaterstaat, die de samenwerking opzoeken in het onderhoud van de infrastructuur. Onder andere voor het beheer van de Stadsbaantunnel. “Die partijen willen van elkaars expertise gebruik kunnen maken om zo op de toekomst voorbereid te zijn. Met scenario’s wordt dan getest hoe de organisaties functioneren. Om uiteindelijk de plannen in de praktijk werkend te krijgen. Dat is wezenlijk anders dan alleen technische scenario’s uitwerken of scenario-oefeningen uitvoeren. Dat verandert je organisatie als geheel.”

Gerelateerd: Bouwen aan de wereld van vandaag én morgen (themasite van Twynstra Gudde met meer voorbeelden en cases).

Nieuws