IG&H: ‘Ziekenhuizen investeren in AI, maar opschaling blijft achter’
Nederlandse ziekenhuizen investeren volop in kunstmatige intelligentie, maar schalen slechts een fractie van hun AI-oplossingen op. Dat blijkt uit onderzoek van IG&H.
De Nederlandse zorgsector staat voor grote opgaven. De zorgvraag en -kosten nemen toe, terwijl de sector kampt met structurele personeelstekorten. Het zorgt ervoor dat de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg steeds verder onder druk komen te staan.
AI biedt enorme kansen om deze druk wat te verlichten. Daarom zetten ziekenhuizen AI-tools in voor onder meer hun administratie, planning en verslaglegging. Helaas verloopt het AI-adoptieproces binnen heel wat van deze zorginstellingen niet echt vlot: de meeste blijven hangen in de experimentfase.
Volgens IG&H ligt dat niet zozeer aan de technologie zelf, maar aan een AI-basis die nog niet volwassen is. Onder andere onduidelijkheid over eigenaarschap en een beperkte betrokkenheid van eindgebruikers zorgen ervoor dat AI-toepassingen nauwelijks onderdeel worden van bestaande zorg- en bedrijfsprocessen. “Daardoor stapelen nieuwe initiatieven zich op, terwijl geen sprake is van structurele impact”, aldus de onderzoekers.
Technologie alleen is niet voldoende
Voor zijn onderzoek nam IG&H verschillende interviews af bij elf zorgorganisaties, waaronder tien ziekenhuizen. Daarnaast vulde het adviesbureau zijn studie aan met vragenlijsten en bestaande onderzoeken.
In het eindrapport is te lezen dat vrijwel iedere organisatie bezig is met meerdere AI‑initiatieven, maar ook dat geen van de onderzochte partijen de hoogste fase van AI‑volwassenheid heeft bereikt: “Binnen alle onderzochte domeinen blijft structurele opschaling uit.”
Datakwaliteit vormt hierbij een terugkerend knelpunt. Gegevens zijn vaak versnipperd opgeslagen en historisch ingericht om bestaande zorgprocessen te ondersteunen, maar niet om AI-toepassingen breed inzetbaar te maken. Dit knelpunt beperkt de waarde die uit data kan worden gehaald en belemmert verdere opschaling.
Daarnaast wordt de besluitvorming over het opschalen van AI-oplossingen volgens de onderzoekers vertraagd doordat niet altijd duidelijk is afgesproken wie er precies eindverantwoordelijk voor is.
“Veel ziekenhuizen starten nieuwe AI‑projecten terwijl eerdere initiatieven nog niet structureel zijn verankerd,” zegt Femke Keijzer van IG&H. “Zonder aandacht voor de basis ontstaat stapeling van technologie, terwijl gebruik en opbrengst nauwelijks toenemen.”
De focus op het ontwikkelen van nieuwe AI-toepassingen vergroot de kloof tussen technologische vooruitgang en de organisatorische veranderingen die nodig zijn om nieuwe technologie succesvol te gebruiken. “Technologische mogelijkheden ontwikkelen zich snel, terwijl organisatorische verandering meer tijd vraagt”, schrijft het adviesbureau.
Daardoor worden AI-oplossingen toegevoegd aan bestaande werkwijzen in plaats van geïntegreerd in opnieuw ontworpen processen. “Dat maakt het beheer ervan complex. En het vergroot de afhankelijkheid van individuele kartrekkers.”
Stevige basis vergroot de impact van AI
Ziekenhuizen die verder zijn met het opschalen van de innovatieve technologie, hebben volgens IG&H eerst in kaart gebracht waar de organisatie het minst AI-volwassen is. Vervolgens hebben ze die zwakke plekken in samenhang en organisatiebreed aangepakt.
In dergelijke gevallen worden gebruikers meestal vanaf moment één betrokken bij de ontwikkeling van nieuwe AI-toepassingen. “Vaak gaat het om verbetering van datakwaliteit of het explicieter beleggen van verantwoordelijkheden”, aldus IG&H. “Vanuit die basis ontstaat meer coherentie, waardoor AI‑toepassingen een vaste plek krijgen binnen de bedrijfsvoering en langer functioneren.”
Ook bestuurlijke betrokkenheid speelt hierbij een rol. Binnen organisaties waar een bestuurder expliciet verantwoordelijk is voor AI, ontstaat vaker consistentie tussen strategie en uitvoering. “Dat draagt bij aan scherpere prioriteiten en meer vertrouwen bij medewerkers.”
Vol enthousiasme, maar nog weinig duurzame waarde
In het rapport wordt een beeld geschetst van een sector die vol enthousiasme is begonnen met het implementeren van AI, maar waarin het rendement achterblijft en vooral wordt bepaald door organisatorische keuzes. Bij zorginstellingen met een sterke AI-basis, neemt de kans toe dat investeringen leiden tot duurzame waarde.
“AI-toepassingen voor beslisondersteuning en het verlagen van administratieve lasten in de zorg hebben zich inmiddels bewezen op kleine schaal”, zegt Keijzer. “De uitdaging zit nu vooral in het organiseren van opschaling.”
