Nederlandse werkomgeving: Efficiëntie keert terug op de strategische agenda
Na jaren waarin organisaties vooral investeerden in de werkomgeving om medewerkers naar kantoor te lokken, verschuift de aandacht nu naar kostenefficiëntie en wendbaarheid. Dat blijkt uit de Benchmark Nederlandse Werkomgeving van YNNO en Smart WorkPlace. Onder druk van economische onzekerheid en elkaar snel opvolgende ontwikkelingen zoeken organisaties weer naar zekerheid – en dat schuurt.
Voor de derde editie van het jaarlijkse rapport combineerden de onderzoekers data van 243 deelnemers met de inzichten van meer dan dertig experts uit het werkveld, afkomstig van onder meer Schiphol, Booking.com, ProRail, Rabobank, FNV en TNO.
Waar koplopers de voorgaande jaren nog volop experimenteerden en gewaagde keuzes durfden te maken, domineert dit jaar de behoefte om grip te krijgen op een steeds complexer werkveld.
Dat is direct zichtbaar in de thema’s die de werkomgeving het sterkst beïnvloeden. (Kosten)efficiëntie voert met 24% de ranglijst aan, gevolgd door wendbaarheid (14%) en hybride (samen)werken (13%). Daarna volgen productiviteit (10%), digitalisering en data (9%), employee experience (8%), arbeidsmarktpositie (7%), maatschappelijke verantwoordelijkheid (6%), innovatie (5%) en tot slot diversiteit en inclusie (3%).
Het is een duidelijke verschuiving ten opzichte van de meting van 2024, toen de krappe arbeidsmarkt, duurzaamheid en digitalisering de boventoon voerden.
Structurele frictie
Belangrijker nog dan de volgorde is volgens de onderzoekers de samenhang: de thema’s laten zich niet langer los van elkaar bekijken, en juist daar wringt het. De wens om wendbaar te zijn staat haaks op de behoefte aan voorspelbaarheid, de roep om efficiëntie botst met die om een kwalitatieve werkomgeving, en technologische versnelling kan op gespannen voet staan met vakmanschap.
De frictie die voortkomt uit deze tegenstellingen is geen tijdelijk verschijnsel, stellen adviesbureau YNNO en kennisplatform Smart WorkPlace, maar een structureel kenmerk van de werkomgeving anno 2026.
Terug naar kantoor?
Een tastbaar gevolg van de hernieuwde focus op efficiëntie is de wens om dure, leegstaande vierkante meters beter te benutten. De helft van de organisaties (51%) verwacht dat de kantoorbezetting de komende jaren zal stijgen en 54% stuurt actief op aanwezigheid, bijvoorbeeld via afspraken binnen teams.
Toch laat de werkelijke bezetting al jaren een ander beeld zien: die blijft onverminderd laag. Opvallend is dat juist overheidsorganisaties aangeven niet méér op fysieke aanwezigheid te willen sturen.
De onderzoekers waarschuwen dat efficiënt lang niet altijd effectief is. Minder meters betekent niet automatisch dat medewerkers beter worden gefaciliteerd, en een digitale werkomgeving heeft geen waarde als mensen er niet goed mee uit de voeten kunnen.
De medewerker uit beeld
De rode draad van deze editie van de benchmark vatten de onderzoekers samen als ‘terug naar de basis’: de vraag waar organisaties het eigenlijk voor doen. In een tijd van versnelling en tegenstrijdige opgaven, is dit cruciaal om de juiste afwegingen te maken.
“De mens centraal zetten is geen zachte ambitie, maar een praktisch besliskader in een steeds complexer wordende wereld van werk”, schrijven Jamie Douw en Yvet Brummelhuis van YNNO.
Booking.com deed grootschalig onderzoek naar wat verschillende groepen medewerkers nodig hebben in hun werkomgeving, terwijl detacheerder Team Rockstars IT zijn mensen nadrukkelijk op één zet en samenbrengt in communities.
Daarmee winnen zij volgens de onderzoekers de strijd om de medewerker. De kern van de boodschap: niet alles wat kan, hoeft, en niet alles wat efficiënt is, werkt. Organisaties die daarin durven kiezen en in verbinding blijven met hun mensen, bouwen aan een werkomgeving die ook op de lange termijn standhoudt.
