Onderzoek: ‘Verbod op woonlandbeginsel bedreigt Nederlandse economie’
Een verbod op het woonlandbeginsel in de zeevaart kan leiden tot forse economische schade. Dat blijkt uit onderzoek van The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) en Deloitte, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Net als in veel andere Europese landen is in Nederland het woonlandbeginsel van kracht. Dat houdt in dat het salaris van zeevarenden afhangt van het prijspeil van hun woonlocatie. Een matroos die in de Filipijnen woont maar op een schip werkt dat onder een Nederlandse vlag vaart, verdient dus minder dan zijn directe Nederlandse collega.
In twee recente, niet-bindende oordelen heeft het College voor de Rechten van de Mens het woonlandbeginsel afgewezen als discriminerend. Het is daarom niet ondenkbaar dat er op termijn een verbod komt binnen de Nederlandse zeevaart op het toepassen van dit beginsel.
Bij zo’n verbod is de kans echter groot dat rederijen ervoor zullen kiezen om hun schepen onder een andere vlag te laten varen dan de Nederlandse. Het is niet ondenkbaar dat de reders ook uit ons land vertrekken en zich elders vestigen.
Vloot krimpt met 50% tot 70%
Uit de analyse van HCSS en Deloitte blijkt dat 50% tot 70% van de schepen uit het Nederlandse vlagregister zal verdwijnen als het woonlandbeginsel wordt losgelaten. De reden hiervoor ligt in het feit dat reders willen voorkomen dat hun personeelskosten sterk stijgen: volgens de onderzoekers zouden de jaarlijkse loonkosten per schip in dat geval gemiddeld met 42% toenemen.
Een verbod heeft dan ook grote economische gevolgen. De onderzoekers gaan uit van €125 miljoen tot €200 miljoen per jaar aan directe financiële schade. Dit verlies kan verder oplopen als reders daadwerkelijk naar het buitenland vertrekken wegens de wetswijziging. “Wanneer steeds minder activiteiten in Nederland worden uitgevoerd, verliest het hele maritieme en havencluster aan kracht en perspectief”, schrijven Deloitte en HCSS.
Volgens de onderzoekers had dit cluster in 2023 een totale toegevoegde waarde van €75 miljard. Dat stemt overeen met ruim 7% van ons bbp. Daarmee is het cluster dus van groot belang voor de Nederlandse economie.
Strategische waarde
Een kleinere vloot die onder de Nederlandse vlag vaart, heeft ook strategisch gezien verschillende nadelen. Momenteel draagt de gevlagde vloot onder meer bij aan onze nationale veiligheid, strategische autonomie en nationale beleidsdoelen op het gebied van duurzaamheid en criminaliteitsbestrijding.
Een kleinere vloot leidt ook tot minder Nederlandse invloed op internationale maritieme beleidsfora. Daarnaast verslechtert de positie van Nederlandse zeevarenden, vakbonden en opleidingen – terwijl ons land van oudsher een zeevarende natie is met een sterke maritieme sector.
Vervolgonderzoek
De onderzoekers concluderen dan ook dat het loslaten van het woonlandbeginsel haaks zou staan op het Nederlandse overheidsbeleid. Gevreesd wordt ook dat het vestigingsklimaat zou verschralen.
Om meer zicht te krijgen op de bredere economische en strategische gevolgen van een verbod op het beginsel, adviseren Deloitte en HCSS het ministerie om een vervolgonderzoek uit te voeren.
Bestuurlijke reactie
Eerder dit jaar informeerde voormalig I&W-minister Robert Tieman de Tweede Kamer per brief over het onderzoek van Deloitte en HCSS: “Het kabinet zal verder onderzoek gaan doen naar hetgeen nodig is voor het behoud van Nederlands gevlagde zeeschepen en de maritieme sector in Nederland”, aldus Tieman.
