Welke sectoren creëren de meeste economische waarde per eenheid energie?
Welke delen van de Nederlandse economie leveren de meeste waarde op per verbruikte eenheid energie en per uitgestoten ton CO₂? Onderzoeksbureau CE Delft onderzocht dit in opdracht van belangenorganisatie Natuur & Milieu.
Nederland heeft zich gecommitteerd aan klimaatneutraliteit in 2050. Dat vereist een vrijwel volledige uitfasering van fossiele brandstoffen en een grootschalige overstap naar duurzame energiebronnen. In de praktijk blijkt deze transitie hoogst complex. Het reductietempo ligt nog altijd te laag om met zekerheid op koers te blijven richting 2050.
Tegelijkertijd groeit de economie door, neemt de elektrificatie van mobiliteit en industrie toe en blijft netcongestie een structureel knelpunt. De vraag hoe beschikbare energie zo efficiënt mogelijk kan worden ingezet, wordt daardoor steeds urgenter.
Volgens Natuur & Milieu is het moment aangebroken om scherpere keuzes te maken. Niet elke sector draagt in gelijke mate bij aan economische waarde en maatschappelijke welvaart wanneer energieverbruik en uitstoot worden meegewogen. De analyse van CE Delft biedt daarvoor een kwantitatief vertrekpunt.
Economische waarde per petajoule
CE Delft berekende hoeveel economische waarde verschillende sectoren genereren per verbruikte petajoule energie. De verschillen blijken aanzienlijk. De financiële zakelijke dienstverlening realiseert ongeveer €4,6 miljard per petajoule, terwijl de niet-financiële zakelijke dienstverlening uitkomt op circa €3 miljard per petajoule. Dat zijn bedragen die vele malen hoger liggen dan in energie-intensieve sectoren.
Ter vergelijking: de chemische industrie genereert ongeveer €25 miljoen per petajoule en de olieraffinage circa €37 miljoen. De basismetaalindustrie blijft rond de €30 miljoen per petajoule.
“Dat betekent dat de financiële zakelijke dienstverlening ruwweg 184 keer efficiënter is dan de chemische industrie wanneer economische waarde wordt afgezet tegen energieverbruik”, aldus de onderzoekers.
Opvallend is de positie van de technische maakindustrie, waaronder producenten van transportmiddelen en elektrische apparaten vallen. Deze sector realiseert ongeveer €1,1 miljard per petajoule en scoort daarmee aanzienlijk beter dan de zware industrie. Het beeld dat industrie per definitie energie-inefficiënt is, blijkt daarmee te grofmazig. Binnen de industrie bestaan grote verschillen in energieproductiviteit.
Economische waarde per ton CO₂
CE Delft onderzocht tevens hoeveel economische waarde sectoren creëren per uitgestoten ton CO₂. Ook hier voeren de dienstensectoren de ranglijst aan.
De financiële zakelijke dienstverlening stoot per verdiende euro honderden keren minder directe CO₂ uit dan sectoren zoals landbouw of basismetaal. Wanneer uitsluitend naar directe emissies wordt gekeken, ligt het verschil met de landbouw rond een factor 319 en met de basismetaalindustrie rond de factor 180.
Wanneer echter ook de indirecte ketenemissies worden meegenomen, verandert het beeld. In dat bredere perspectief stoot de financiële zakelijke dienstverlening per verdiende euro nog steeds aanzienlijk minder CO₂ uit, maar de verschillen worden kleiner. Ten opzichte van de landbouw is het verschil dan ongeveer een factor tien en ten opzichte van de basismetaalindustrie circa 7,8.
Voor sommige sectoren, zoals de technische maakindustrie, daalt de relatieve positie wanneer ketenemissies worden meegeteld, omdat een deel van de uitstoot verschuift naar toeleveranciers.
Voor andere sectoren blijft het patroon grotendeels overeind. Olieraffinage, chemie en vervoer & opslag blijven ook bij bredere emissiemetingen relatief laag scoren in termen van economische waarde per ton CO₂. Daarmee bevestigt de studie dat energie- en emissie-intensieve activiteiten structureel minder economische waarde genereren per klimaatimpact dan veel dienstensectoren.
Richting geven aan beleid
Nu het nieuwe kabinet is aangetreden, stelt Natuur & Milieu dat de resultaten van het onderzoek richting kunnen geven aan de complexe beleidskeuzes waarvoor beleidsmakers staan.
Zij worden geconfronteerd met de uitdaging om te bepalen welke sectoren prioriteit krijgen bij de uitbreiding van netcapaciteit en bij verduurzamingsinvesteringen. De cijfers van CE Delft maken duidelijk dat de economische opbrengst per energie-eenheid sterk uiteenloopt.
Tegelijkertijd benadrukken de onderzoekers dat het essentieel is om het volledige plaatje in ogenschouw te nemen. De economische opbrengst zegt niet automatisch iets over het strategisch belang van een sector, noch over de bijdrage aan bredere waardeketens of aan thema’s zoals leveringszekerheid.
Wat de studie vooral duidelijk maakt, is dat de verschillen tussen sectoren aanzienlijk zijn en dat de transitie naar een klimaatneutrale economie niet waardeneutraal is. Naarmate 2050 dichterbij komt, zullen beleidsmakers explicieter moeten bepalen welke economische activiteiten passen binnen een duurzaam energiesysteem en welke zich ingrijpend moeten aanpassen.
