Aansprakelijkheid bij Energiehubs: Van koudwatervrees naar handelingsperspectief
Energiehubs zijn een veelbelovende oplossing voor netcongestie en de energietransitie, maar het aansprakelijkheidsvraagstuk bij eventuele schade remt de praktijk af. In opdracht van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) brachten adviseurs van AT Osborne en Volantis de knelpunten en oplossingen in kaart.
De energietransitie vraagt om slimme, lokale oplossingen zoals energiehubs. Vanaf begin 2026 kan naar verwachting een groepstransportovereenkomst (Groeps-TO) gesloten worden tussen energiehubs en de netbeheerder. Op dit moment bieden regionale netbeheerders een Groeps-TO aan als pilot. Maar wie is er aansprakelijk als het misgaat en er schade ontstaat, bijvoorbeeld door overbelasting?
Die vraag leidt tot terughoudendheid bij veel betrokken partijen. In opdracht van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) onderzocht het team van AT Osborne en Volantis hoe het aansprakelijkheidsvraagstuk georganiseerd en bespreekbaar gemaakt kan worden.
Hun antwoord: een praktische routekaart die helderheid en comfort biedt aan netbeheerders en bedrijven. Het opgestelde rapport biedt volgens de adviseurs een “handelingsperspectief voor initiatiefnemers, netbeheerders en beleidsmakers die nu willen doorpakken”.
Voorbij de koudwatervrees
“Een energiehub is dé oplossing om lokaal slimmer met energie om te gaan en het net te ontlasten”, vertelt Sem Veeger, adviseur gebiedsontwikkeling en energie. “Maar zolang onduidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is, zijn bedrijven terughoudend.
“Dat komt vooral door de juridische en financiële risico’s die kunnen ontstaan bij overschrijding van de netcapaciteit. Die koudwatervrees is begrijpelijk. Maar als niemand in beweging komt, komen we ook niet verder.”
“We hebben vooral gekeken naar wat nu al kan helpen en wat kansrijk is voor de toekomst.”
“Dit rapport maakt zichtbaar waar het echt om draait”, stelt Nika Ligthart, adviseur duurzaamheid en recht. “We hebben het vraagstuk rond aansprakelijkheid in het Groeps-TO opgedeeld in concrete onderdelen – zoals hoofdelijke aansprakelijkheid, de hoogte van schadeclaims en de vraag of het om directe of indirecte schade gaat.”
Samen met betrokken partijen – van netbeheerders tot grootverbruikers – werkte het team van AT Osborne en Volantis aan oplossingsrichtingen. Binnen het team bood Volantis ondersteuning op technisch vlak. Daarnaast bracht het ingenieursbureau de nodige praktijkervaring in, doordat het veel met energiehubs in het veld bezig is.
Duidelijkheid creëert vertrouwen
Veeger vertelt dat het team heeft gekeken naar wat nu al kan helpen en wat kansrijk is voor de toekomst. “Het rapport onderscheidt daarom no-regret maatregelen – die direct toepasbaar zijn – en kansrijke maatregelen die verder kunnen worden ontwikkeld.”
“Denk aan heldere afspraken over onderlinge aansprakelijkheid binnen de energiehub, over het maximum – of zogenoemde caps – op schadebedragen, betere technische maatregelen en verzekeringsmogelijkheden”, licht hij toe. “Het gaat erom dat partijen in beweging durven komen.”
Leren in de praktijk
Het rapport is niet alleen een juridisch-technisch kader, maar biedt vooral een handelingsperspectief. Ligthart: “We zeggen niet: dit is de waarheid. We zeggen: dit zijn stappen waarmee je als groep of netbeheerder verder komt. Door te doen ontstaat duidelijkheid. En dat is precies wat deze transitie nodig heeft.”
“Zie aansprakelijkheid niet als showstopper, maar als iets wat je stap voor stap kunt organiseren.”
Veeger vult aan: “Niemand weet nog precies hoe groot de risico’s in de praktijk zijn. Daarom is de pilotfase zo belangrijk. Door ervaringen te delen en te reflecteren op wat werkt – technisch, juridisch en organisatorisch – komen we steeds dichter bij een werkbare standaard.”
Onderscheidend vermogen
Het onderzoek is volgens Ligthart exemplarisch voor de manier waarop AT Osborne opdrachtgevers ondersteunt bij complexe opgaven op het snijvlak van techniek, recht, organisatie en samenleving: “We combineren juridische scherpte met een praktische insteek. En we begrijpen de dynamiek tussen publieke en private partijen.”
“Wat ons onderscheidt is dat we niet alleen knelpunten analyseren, maar ook draagvlak creëren voor oplossingen”, legt ze uit. “Zo hebben we de inzichten uit dit rapport gevalideerd met een brede groep stakeholders. Dat maakt het resultaat niet alleen robuust, maar ook bruikbaar in de praktijk.”
Stap voor stap organiseren
Het rapport ‘Aansprakelijkheid bij energiehubs’ is inmiddels gepubliceerd op de website van RVO. Het biedt volgens de adviseurs een “waardevol kompas voor iedereen die met energiehubs aan de slag wil” – van gemeenten en provincies tot netbeheerders, bedrijven en dienstverleners.
“Ons advies: zie aansprakelijkheid niet als showstopper, maar als iets wat je stap voor stap kunt organiseren. Met dit rapport hebben we daar samen een stevige basis voor gelegd”, besluit Veeger.
