‘De slimste algoritmes leveren weinig op zonder domeinkennis’
Organisaties die AI succesvol willen implementeren, staren zich vaak blind op de technologische mogelijkheden of de menselijke adoptie. In de whitepaper ‘Wegwijzer voor een succesvolle adoptie van AI’ waarschuwt adviesbureau Novius hiervoor. Zonder diepgaande inhoudelijke kennis van de markt of het proces blijft zelfs de meest geavanceerde AI een lege huls.
Sinds de doorbraak van ChatGPT in 2022 ligt de focus bij veel bedrijven op snelheid en efficiëntie: hoe kunnen we met AI sneller produceren of kosten besparen? De gangbare aanpak is tweeledig: eerst zorgen dat de IT-infrastructuur op orde is (kunnen), daarna dat medewerkers de oplossingen ook daadwerkelijk gebruiken (willen).
Volgens Novius is deze benadering onvolledig, omdat AI zonder domeinexpertise weinig kan zeggen over de praktijk.
De valkuil van de black box
Zonder de bril van een inhoudelijk expert wordt AI al snel een ‘black box’: algoritmes die patronen zien, maar weinig zeggen over de praktijk van regelgeving, infrastructuur of klantprocessen.
Het bureau introduceert daarom het concept ‘domain intelligence’. Dit is de specifieke expertise die nodig is om de output van AI te duiden en te vertalen naar waardevolle toepassingen. Alleen een expert kan bepalen of een correlatie die de computer vindt ook daadwerkelijk hout snijdt in de echte wereld.
Industrie 5.0
Deze roep om inhoudelijke waarde past in een bredere historische verschuiving. Novius verwijst naar het idee van een vijfde industriële revolutie, waarin mens en technologie harmonieus samenwerken met oog voor mens en planeet. Om de relevantie daarvan te begrijpen, is een blik op de geschiedenis noodzakelijk.
Waar de eerste twee industriële revoluties draaiden om mechanisatie door stoomkracht en later massaproductie door elektrificatie, brachten de derde en vierde golf ons het computertijdperk. Met de intrede van IT en de daaropvolgende versmelting van de digitale en fysieke wereld, verschoof de focus primair naar optimalisatie: processen moesten vooral slimmer en efficiënter worden ingericht.
We bewegen ons nu richting Industrie 5.0. Waar versie 4.0 de mens soms leek weg te cijferen voor efficiëntie, draait het in 5.0 juist weer om de harmonie tussen mens en machine. Daarin staat technologie nadrukkelijk in dienst van mens, maatschappij en planeet, in plaats van louter efficiëntie. In dit tijdperk is technologie geen vervanger van de mens, maar een assistent die helpt om duurzame impact te maken.
AI in de modder
Dat deze theorie over domain intelligence en maatschappelijke impact geen abstract managementjargon is, blijkt uit de praktijk bij de Omgevingsdiensten.
Een concreet hoofdpijndossier daar zijn de zogeheten ‘natte koeltorens’. Dit zijn industriële installaties die warmte afvoeren door water te vernevelen. Als zo’n toren niet goed wordt onderhouden, kunnen er legionellabacteriën in de nevel komen, wat een direct gevaar vormt voor de volksgezondheid in de omgeving.
Het probleem is het gebrek aan overzicht: niet alle bedrijven melden netjes dat ze zo’n toren hebben staan. Een inspecteur kan onmogelijk elk bedrijfsdak fysiek controleren. Daarom werd met ondersteuning AI ingezet om luchtfoto’s te scannen op potentiële koeltorens. Maar een algoritme ziet alleen ‘een rond object op een dak’.
Pas door de domain intelligence van de inspecteur te koppelen aan de beeldherkenning, konden de risicovolle, niet-gemelde locaties eruit worden gefilterd. Zo kwamen de Omgevingsdiensten met behulp van Novius tot een betere beheersing van legionellarisico’s zonder extra personele inzet.
Van reactief naar proactief
Een vergelijkbaar succes werd geboekt in het rioolbeheer. Door actuele data te combineren met voorspellende modellen, kon op 15.000 locaties worden aangegeven waar riolen de volgende dag bij regenval dreigden over te storten. Dit leidde tot een fundamentele verschuiving in de werkwijze: van reactief dweilen achteraf naar proactief ingrijpen vooraf.
In één jaar tijd groeide het aandeel proactieve interventies van 0 naar 55%, goed voor ruim 1.600 gerichte acties en aanzienlijk minder vervuiling van het oppervlaktewater.
De conclusie van Novius is dat organisaties die willen starten met AI niet moeten beginnen bij de techniek, maar bij de vraag waar in hun domein waarde toevoegen mogelijk is. De technologie is er klaar voor, maar heeft sturing nodig van vakmensen. Of zoals het rapport stelt: “Technologie heeft pas waarde in de handen van mensen die weten hoe ze haar kunnen benutten.”
