Veenendaal handelde onrechtmatig bij onderzoek naar moslimgemeenschap

Gemeente Veenendaal heeft een pijnlijke juridische nederlaag geleden. De rechtbank oordeelt dat de gemeente onrechtmatig handelde door een onderzoek uit te laten voeren naar de lokale moskee en islamitische gemeenschap. De uitspraak legt een bom onder de aanpak van andere gemeenten.

Voor de aanleiding van het onderzoek moeten we terug naar de periode tussen 2013 en 2018. In een tijd van maatschappelijke onrust over de opkomst van IS en de uitreis van Nederlandse moslims, maakte Veenendaal zich zorgen over een mogelijk Salafistisch netwerk binnen de gemeente. Naar eigen zeggen kwamen hierover ook signalen vanuit de moslimgemeenschap zelf.

Op advies van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) besloot de gemeente tot actie over te gaan. Ze schakelde NTA in – een advies- en onderzoeksbureau gespecialiseerd in vraagstukken rond onder meer polarisatie, sociale spanningen, radicalisering en politiek- en religieus extremisme – om ‘undercover’ informatie te verzamelen. Een methode die, zo blijkt nu, de juridische toets niet kon doorstaan en Veenendaal, net als zeker negen andere gemeenten, in een lastig parket heeft gebracht.

Nederlaag op alle fronten

Taubah – de stichting achter de onderzochte moskee – spande een rechtszaak aan tegen de gemeente. De rechtbank oordeelde deze week dat de gemeente niet zonder medeweten van de betrokkenen een onderzoek had mogen laten uitvoeren. Volgens de rechter ontbrak een wettelijke basis voor de geheime operatie, waarmee de privacy van de leden van stichting Taubah en de moslimgemeenschap is geschonden.

Ook het delen van het gevoelige rapport – met daarin namen en foto’s van betrokkenen – met onder andere ministeries en de AIVD, beoordeelt de rechtbank als onrechtmatig.

De gemeente wordt aansprakelijk gesteld voor de schade die stichting Taubah heeft geleden en moet binnen dertig dagen openheid geven over wie het rapport heeft ontvangen. Doet zij dit niet, dan volgt een dwangsom die kan oplopen tot €25.000.

Door het stof

Gert-Jan Kats, burgemeester van Veenendaal, noemt de uitspraak “een streng oordeel dat we onszelf als gemeente aanrekenen”.

“Ik heb persoonlijk contact gezocht met stichting Taubah om excuses over te brengen. We gaan ons er hard voor inzetten om het vertrouwen te herstellen en samen te werken aan een vreedzame samenleving.”

Een landelijk probleem

De uitspraak overstijgt de gemeentegrenzen van Veenendaal. Het vonnis heeft directe relevantie voor de zeker negen andere gemeenten waar vergelijkbare onderzoeken door NTA zijn uitgevoerd. De rechter trekt met de uitspraak een principiële grens voor hoe ver de overheid mag gaan in haar jacht op informatie.

Volgens samenwerkingsverband van moskeekoepels K9 is de uitspraak een bevestiging van wat ze al verwachtten. “Het is triest om te constateren dat de overheid zich niet houdt aan zijn eigen speelregels en de grondrechten van een deel van zijn burgers schendt. Er bestaat een bepaalde spanning in het geval van moslims.”