Berenschot kritisch over optreden UvA-bestuur tijdens pro-Palestijnse demonstraties
Begin mei 2024 leidden verschillende pro-Palestijnse protestacties op de terreinen van de Universiteit van Amsterdam (UvA) tot €4,1 miljoen aan schade. Uit onderzoek van Berenschot, uitgevoerd in opdracht van het college van bestuur (CvB) van de universiteit, blijkt dat het CvB de situatie heeft onderschat.
Op 7 oktober 2023 voerde Hamas vanuit de Gazastrook een verrassingsaanval uit op Israël. Duizenden raketten werden afgevuurd en militanten vielen de grensstreek binnen. Daarbij kwamen meer dan duizend burgers en militairen om het leven.
Kort daarop sloeg Israël terug met een grootscheepse aanval op de Gazastrook, naar eigen zeggen om Hamas definitief uit te schakelen. Wereldwijd zorgde de Israëlische acties voor veel woede, vooral omdat vele tienduizenden Palestijnse burgers ze met de dood moesten bekopen.
In Nederland werd van meet af aan door heel wat mensen gedemonstreerd tegen het optreden van Israël in de Gazastrook. In Amsterdam richtte een deel van de protestacties zich ook tegen de UvA, die zijn al banden met Israëlische organisaties moest verbreken, eisten de demonstranten.
Mei 2024
Na een aantal maanden van betrekkelijk vreedzame protesten, brak afgelopen voorjaar een andere periode aan in onze hoofdstad. Dat komt onder meer doordat de situatie steeds nijpender werd voor de 2 miljoen Palestijnen in Gaza.
Onder druk van demonstranten publiceert het CvB van de UvA in die periode een overzicht van zijn banden met organisaties in Israël. Maar het CvB weigert om al deze banden te verbreken. En dat pikken de actievoerders niet, die overgaan tot grotere demonstraties en bezettingen.
Uiteindelijk loopt de spanning dusdanig hoog op dat afgelopen lente grote vernielingen worden aangericht door de pro-Palestijnse demonstranten op verschillende campussen van de Amsterdamse universiteit.
De meeste schade wordt veroorzaakt op 7 en 8 mei. Op dat moment wordt op het Binnengasthuisterrein in hartje Amsterdam een nieuwe universiteitsbibliotheek gebouwd. Demonstranten beschadigen de bouwplaats voor zo’n €270.000. En dat levert een vertraging op van drie maanden met een bijbehorend bonnetje van maar liefst €2,5 miljoen.
Op 13 mei is de Roeterseilandcampus het strijdtoneel. Daar wordt met name de binnenkant van de gebouwen onder handen genomen. Zo plunderen demonstranten de kantine en slopen onder andere meerdere koffieautomaten. De schade komt uit op €400.000, meldt de cateraar.
Onderschatting
Hoewel ontsporing niet te vermijden was, zijn volgens Berenschot wel enkele keuzes gemaakt door het CvB die de escalatie hebben beïnvloed. De belangrijkste? Een centrale regie ontbrak en dat zorgde voor weinig controle en veel onduidelijkheid.
“Het CvB heeft achteraf bezien de weerslag van de situatie in het Midden-Oosten op de UvA onderschat.”
Zo had het CvB tot begin mei 2024 geen helder standpunt naar buiten gebracht over de relaties van de UvA met Israëlische organisaties. En dat terwijl een aanzienlijk deel van de UvA-medewerkers en -studenten daar maandenlang wel op aandrong.
“Het CvB heeft achteraf bezien de weerslag van de situatie in het Midden-Oosten op de UvA onderschat, terwijl er wel aanwijzingen waren voor grootschalige protesten”, aldus de onderzoekers.
Verder had het CvB zich anders kunnen opstellen tijdens gesprekken met demonstraten. In plaats van begrip te tonen voor de opvatting van de ander, herhaalde het CvB vooral de zijne. “Mede daarom voerden demonstranten de druk op”, stelt Berenschot.
Het ontbreken van een centrale regie met een helder standpunt bevorderde de externe communicatie evenmin. Volgens Berenschot is het interview dat rector magnificus Peter-Paul Verbeek gaf in televisieprogramma Nieuwsuur hier een goed voorbeeld van.
Daarin vertelde Verbeek dat hij had onderhandeld met gemaskerde demonstranten, zonder dat hij precies wist wie dit waren. “De media namen [die onthulling] over als het belangrijkste nieuws, waardoor de rest van de boodschap niet goed naar voren kwam”, aldus het adviesbureau
Bestuurlijke reactie
In een officiële reactie noemt het CvB van de UvA het rapport van Berenschot “een belangrijke basis om als organisatie te reflecteren en te leren van deze ingrijpende periode”.
In de brief worden onder andere de tekortkomingen onderschreven van een decentrale aanpak bij het bestrijden van calamiteiten. “Onze crisisorganisatie had strakker en effectiever kunnen functioneren met een centrale regie”, zegt het CvB.
Verder is het bestuur van de UvA voornemens om de externe communicatie te verbeteren. Dat geldt ook voor het contact met de lokale driehoek (politie, gemeente, openbaar ministerie).
“Tijdens de protesten bleek dat de communicatie niet optimaal was, waardoor soms parallel geacteerd werd”, zegt het CvB. “Terwijl de gesprekken met demonstranten nog liepen in een poging tot de-escalatie, werden voorbereidingen getroffen voor aangifte en ingrijpen.”
