Berenschot brengt belangrijkste thema’s uit gemeentelijke coalitieakkoorden in kaart
Berenschot heeft de coalitieakkoorden van meer dan 320 Nederlandse gemeenten uitgebreid geanalyseerd met behulp van AI. De doorlichting brengt in kaart welke thema’s de komende jaren centraal staan in het gemeentelijk beleid en biedt inzicht in de belangrijkste overeenkomsten en verschillen tussen gemeenten.
Zo’n zes maanden na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 hebben vrijwel alle gemeenten hun coalitieakkoord inmiddels afgerond. Een coalitieakkoord kan worden gezien als het gezamenlijke beleidsplan van de politieke partijen die samen de gemeente gaan besturen. Het bevat de gezamenlijke plannen, ambities en financiële afspraken van de coalitiepartijen voor de komende bestuursperiode.
Met behulp van AI heeft Berenschot de beschikbare coalitieakkoorden doorgespit. De analyse omvatte meer dan 6.500 pagina’s aan beleidsplannen en gemeentelijk vakjargon. De informatie is vervolgens gecategoriseerd aan de hand van 15 thema’s: energietransitie, klimaatadaptatie, leefomgeving, participatie, digitalisering, veiligheid, financiën, woningbouw, bestaanszekerheid, mobiliteit, (jeugd)zorg, cultuur, asiel en opvang, regionale economie en arbeidsmarkt.
De AI-analyses zijn vervolgens door adviseurs van Berenschot gecontroleerd. Zij voegden daarnaast inhoudelijke duiding toe aan de resultaten.
“Een analyse van zo’n omvang was tot voor kort ondenkbaar. Het laat zien dat je AI kunt inzetten voor het verwerken van grote hoeveelheden data”, zegt Joachim Schellekens, managing consultant bij Berenschot. “Tegelijkertijd toont het aan dat je mensen met kennis van zaken nodig hebt om de data grondig te controleren. Niet alleen op inhoud, maar vooral ook om informatie te duiden en de juiste context te schetsen.”
Wonen en financiën
De analyse laat zien dat wonen de komende jaren de dominante opgave voor gemeenten is. Op het gebied van asiel ligt de aandacht vooral op de uitvoering. Veel gemeenten worstelen daarbij met de complexiteit van het proces en de druk op lokale voorzieningen.
Ook blijkt dat bestaanszekerheid inmiddels een volwaardig onderdeel is geworden van het gemeentelijk beleid. Hetzelfde geldt voor de thema’s klimaat en energie, hoewel deze in de coalitieakkoorden vaak als randvoorwaarde worden genoemd voor woningbouw en economische ontwikkeling.
Daarnaast schetsen de akkoorden een beeld van toenemende urgentie rond financiële keuzes. Het zogenoemde ravijnjaar – voor 2026 weliswaar afgewend, maar nu verschoven naar 2028 – dwingt gemeenten tot het maken van scherpe keuzes. Het ombuigen van budgetten is daarbij een van de meest genoemde maatregelen.
Net als in de coalitieakkoorden uit 2022 staan ook veiligheid en economie hoog op de gemeentelijke agenda.
De thema’s zijn relevant voor vrijwel iedere Nederlandse gemeente. Voor ambtenaren kan de analyse daarom waardevol zijn om snel inzicht te krijgen in de beleidskeuzes van andere gemeenten, inspiratie op te doen en te zien welke ontwikkelingen spelen bij vergelijkbare gemeenten.
Op het moment van publicatie hebben dertien gemeenten nog geen coalitieakkoord gepubliceerd. Berenschot laat weten de analyse te actualiseren zodra ook deze akkoorden beschikbaar zijn.
