Waardemanagement voor inzicht en grip op duurzame waardecreatie

12 juni 2024 Consultancy.nl 9 min. leestijd
Meer nieuws over

Hoe kan de overheid de klimaattransitie effectief meten, monitoren, sturen én versnellen? Inzicht en grip op waardecreatie speelt hierin een belangrijke rol, schrijft Stefan op 't Hoog van Capgemini Invent.

Nederland staat voor twee uitdagingen die nauw met elkaar verbonden zijn: het behalen van klimaatdoelen en het versnellen van de digitalisering.

Digitalisering speelt een cruciale rol in het behalen van de klimaatdoelen, als middel om efficiëntie, dataverzameling en -analyse te bevorderen om zo betere monitoring en sturing van duurzame innovaties en beleid mogelijk te maken.

Waardemanagement voor inzicht en grip op duurzame waardecreatie

De Nederlandse overheid heeft de taak om investeringen te doen die bijdragen aan het behalen en versnellen van de klimaatdoelen. Het is van essentieel belang dat er kritisch wordt gekeken naar de toegevoegde waarde en doelmatigheid van deze investeringen. Hoewel het vraagstuk vanwege de digitalisering als middel vaak bij CIO's terechtkomt, is de verduurzaming een kwestie die relevant is voor de gehele directie.

Het sturen op waarde is namelijk essentieel voor alle portefeuilles bij het maken van afwegingen en keuzes over welke investeringen de meeste waarde opleveren. De rol van de directie en hun besluitvorming is cruciaal voor het succes in het duurzaamheidsdomein.

Waardemanagement, dat zich enerzijds richt op het meetbaar maken van de waarde en anderzijds op het maximaliseren van de waarde door te sturen op het bereiken van de waarde van investeringen, ondersteunt de directie bij het nemen van beslissingen die zowel de duurzaamheids- als digitaliseringsdoelen bevorderen. Het biedt ook een leidraad voor het realiseren van de ambitieuze doelstellingen die Nederland heeft gesteld.

Een voorbeeld hiervan is een bedrijf in de energiesector dat onder leiding van de directie besloot te investeren in een geavanceerd digitaal platform voor energiebeheer, wat leidde tot aanzienlijke energiebesparingen en een verlaging van de CO2-uitstoot. Hiermee wordt een solide basis gelegd voor een toekomst waarin zowel duurzaamheid als technologische vooruitgang centraal staan.

Waardemanagement in de klimaattransitie

De Nederlandse overheid heeft ambitieuze doelen gesteld die de grenzen van het internationale Parijse Klimaatakkoord overstijgen. Zonder effectieve acties met bewezen impact blijven ambities echter slechts woorden op papier. Waardemanagement speelt een cruciale rol in het bereiken van deze ambities.

In essentie zorgt waardemanagement ervoor dat niet alleen de meest waardevolle initiatieven worden geselecteerd, maar ook dat ze in de praktijk daadwerkelijk de verwachte waarde leveren én dat er continu gemonitord en gestuurd kan worden op de effecten van verandering. Bij elk van onderstaande waardemanagement elementen wordt het proces geconcretiseerd met behulp van voorbeelden uit de praktijk:

Waardemanagement voor inzicht en grip op duurzame waardecreatie

Batenlogica
De batenlogica is een methode waarmee de relatie tussen initiatieven en de beoogde doelen inzichtelijk wordt gemaakt. In het geval van een zonnepark in Groningen kan de batenlogica onderbouwen hoe investeringen zullen resulteren in hogere energieopbrengsten en bredere maatschappelijke baten.

Businesscase/MKBA
De businesscase en maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) vormen de zakelijke rechtvaardiging voor de initiële beslissing om te starten met een initiatief. Voor een elektrisch busnetwerk in Rotterdam biedt het een analyse waarin alle kosten (bijvoorbeeld aanschaf van bussen, infrastructuur) en baten (zoals reistijdvermindering, gezondheidsvoordelen door schonere lucht) over een periode worden uitgezet.

Hiermee kunnen zowel financiële als niet-financiële aspecten van de investering worden bepaald en vergeleken met alternatieve oplossingen.

Batenmanagement
Batenmanagement definieert en meet de baten, monitort de benodigde verandering en zorgt ervoor dat de baten worden gerealiseerd. Met batenmanagement kan er continu gemonitord worden of het zonnepark in Groningen energie produceert zoals verwacht, en kan waar nodig bijgestuurd worden op verandering om de prestaties te verbeteren.

Het proces van waardemanagement gaat om het kritisch beoordelen van elk initiatief vanaf initiatie tot exploitatie. Het gericht inrichten van waardemanagement stelt overheidsorganisaties in staat om kosten en baten te identificeren en hier zowel tijdens als na afloop van een project of programma op te sturen.

Deze benadering verbindt de strategische visie met de praktische uitvoering van de klimaattransitie, en benadrukt de noodzaak van een geïntegreerde aanpak om de gestelde duurzaamheidsdoelen te bereiken.

“Voor directies betekent waardemanagement dat elk beleid, elke investering en elke beslissing wordt geëvalueerd op basis van de waarde die het biedt.”

‘Twin Transition’: Digitalisering en duurzaamheid hand in hand

In deze context komt het belang van ‘groene digitale oplossingen’ naar voren; ICT-oplossingen die een positieve bijdrage leveren aan milieudoelstellingen. De European Green Digital Coalition (EGDC) heeft als doel het maximaliseren van de duurzaamheidsvoordelen van digitalisering en erkent hiermee de ICT-sector als een belangrijke speler in de strijd tegen klimaatverandering.

Door Capgemini wordt deze nieuwe voorhoede van technologieën die bijdragen aan decarbonisatie bestempeld als ‘Climate Tech’, zoals bijvoorbeeld te zien is bij de implementatie van slimme elektrische netwerken. Deze technologieën optimaliseren niet alleen het energiegebruik en integreren hernieuwbare bronnen, maar realiseren tegelijkertijd economische besparingen en een aanzienlijke vermindering van CO2-uitstoot.

Waardemanagement biedt een geschikt raamwerk om de veelzijdige waarde van Climate Tech te identificeren, kwantificeren en maximaliseren. Zo helpt de batenlogica in het ontdekken en vaststellen van mogelijke initiatieven om de gewenste uitkomsten van technologie-implementaties te bereiken, zoals het terugdringen van CO2-uitstoot of het verbeteren van de luchtkwaliteit.

Vervolgens helpt de businesscase/MKBA in het inzichtelijk maken van de totaliteit van zowel de kosten als de baten van de initiatieven, en dient het als een leidraad voor investeringsbeslissingen. Batenmanagement, tenslotte, waarborgt dat de verwachte baten van de technologie daadwerkelijk worden gerealiseerd.

Door waardemanagement te integreren, krijgen besluitvormers een compleet beeld van de impact en kunnen ze beleid en investeringen bepalen die daadwerkelijk waarde toevoegen aan economie, maatschappij én milieu.

De rol van overheidsorganisaties is hierin leidend. Als behoeder van publieke belangen moeten zij niet alleen innovatieve technologieën stimuleren en de juiste regelgeving vormgeven, maar ook fungeren als rolmodel in het selecteren, monitoren en sturen van de juiste investeringen. Door waardemanagement te integreren met de 'twin transition', kan een toekomst worden nagestreefd die zowel technologisch vooruitstrevend als duurzaam is.

Digitaliseringsuitdagingen binnen de overheid

Naast de toegevoegde waarde van de ‘twin transition’ van digitalisering en duurzaamheid, zijn er ook talrijke uitdagingen. Het niet slagen van grootschalige digitaliserings- en ICT-projecten binnen de overheid is daar een treffend voorbeeld van4 . Veel van de ICT-projecten hebben als doel om enorme en complexe systemen te moderniseren. Deze projecten zijn vaak omvangrijk, duur en technisch complex, en bevatten steeds vaker een duurzaamheidselement.

In deze context speelt het onafhankelijke Adviescollege ICT-toetsing (AcICT) een vitale rol. Het college toetst op de risico’s en slaagkans van grote ICT-projecten om de overheid te kunnen helpen navigeren in de uitdagingen van ICT-implementaties. De rode draad in al hun adviezen wijst echter op frequent voorkomende risicofactoren: een dringende behoefte aan een duidelijk doel, een verbeterde businesscase en effectief batenmanagement.

In de jaarrapportage van 2022 adviseert het AcICT de volgende stappen te nemen voor een duurzaam en succesvol project:

Definieer duidelijke doelen
Elk ICT-project moet beginnen met een heldere visie en specifieke doelen. Deze doelen moeten zowel de technische als de duurzaamheidsaspecten van het project adresseren.

Robuuste businesscase
Voor een goede businesscase moet een grondige analyse plaatsvinden van de verwachte kosten en baten, zowel op korte als op lange termijn. Hierbij hoort ook steeds vaker een beoordeling van de duurzaamheidsimpact.

Continue batenmanagement

Het toezicht op de voortgang van het project moet gedurende de gehele levensduur worden gehandhaafd. Dit helpt bij het vroegtijdig opsporen van problemen, het nemen van corrigerende maatregelen en het juist rapporteren voor verantwoording.

Door een holistische benadering van waardemanagement te hanteren kan de overheid effectief en duurzaam haar digitale én duurzaamheidstransitie vormgeven en realiseren.

Duurzaamheid in waardemanagement: Complex maar cruciaal

In de hedendaagse bedrijfscontext, waar de uitdagingen van klimaatverandering en digitalisering samenkomen, speelt de overheid een cruciale rol als stuurman en pionier. Door waardemanagement als kompas te gebruiken, kan de overheid zich richten op een toekomst waarin Nederland niet alleen floreert, maar ook bijdraagt aan een wereld die zowel duurzamer als digitaler is.

De integratie van duurzaamheid en digitalisering binnen waardemanagement markeert een belangrijke verschuiving in de besluitvorming, waarbij maatschappelijke en ecologische verantwoordelijkheid centraal staan. Een diepgaande evaluatie en het inzichtelijk maken van impact bevordert transparantie en vertrouwen tussen de overheid en burgers.

Bovendien benadrukt de Europese regelgeving, zoals de Europese Green Deal, de noodzaak voor overheden om proactief en transparant te zijn in hun duurzaamheidsinspanningen. Deze combinatie van interne waardeanalyse en externe druk creëert een stimulans voor overheden om te innoveren en te sturen op zowel duurzaamheids- als digitaliseringsgebied.

Over de auteur: Stefan op 't Hoog is Senior Consultant bij Capgemini Invent, waar hij zich richt op waardemanagement binnen de publieke sector.