Hoe een ‘piratencultuur’ kan bijdragen aan verandersucces

17 december 2021 Consultancy.nl 6 min. leestijd
Profiel
Meer nieuws over

De meest vooraanstaande organisaties zijn inmiddels het agile-tijdperk binnen gevaren. Clans, tribes, chapters en squads sprinten er lustig op los waarbij ze zich focussen op het creëren van meer waarde in minder tijd.

Volledig in agile-stijl hangt het werk dat moet worden gedaan in de vorm van post-its aan de muur. De afhankelijkheden tussen verschillende mensen en groepen worden gemanaged met behulp van ingewikkelde computerprogramma’s. En elke twee weken is er een zogenaamde ‘retrospective’, waarin het team bespreekt hoe het kan verbeteren. Wat zou er mogelijk nog mis kunnen gaan?

“Alles uiteraard!”, betogen Jasper Lamers (Xebia) en Robert van Geffen (Philips). “Het slagen van een transformatie hangt voor het overgrote gedeelte af van de welwillendheid van de betrokkenen om het te laten slagen.”

Robert van Geffen en Jasper Lamers

In de hilarische film Office Space (1999) zegt de hoofdpersoon: “Het is niet dat ik lui ben. Het is dat het me gewoon niet interesseert.” Deze houding is veelal zichtbaar binnen bedrijven. Begrijpelijk, want waarom zou men willen veranderen als men niet begrijpt wat het voordeel daarbij is?

Gevoel van urgentie

Als de nood aan de man is dan zijn mensen in staat om bergen te verzetten. Wanneer de website wereldwijd onbereikbaar is… Wanneer het gebouw in brand staat... Dat zijn momenten dat er geen keuze is. Maar om medewerkers bij wijze van spreken uit een vliegtuig te duwen zodat ze de noodzaak van het gebruik van een parachute inzien is wellicht een beetje wreed. Hoe mooi zou het zijn om een gevoel van urgentie op een positieve manier te ontsteken?

Antoine de Saint-Exupéry zei ooit: “Je bouwt geen boot door canvas te weven, spijkers te smeden of de hemel te lezen. Het gaat erom dat je mensen gemeenschappelijk naar de zee laat verlangen.” Als mensen ergens naar verlangen zijn ze graag bereid een stap in die richting te zetten. Om in de analogie van scheepvaart te blijven: Als piraten een schat willen bemachtigen, probeer ze dan maar eens tegen te houden.

Mijn eerste ontmoeting met ‘The digital Pirates’

Lamers: “Kortgeleden werkte ik via Xebia als externe agile consultant samen met de afdeling Digital Marketing & E-Commerce (DMEC) van Philips. Er was een transformatie gaande die sterk was geïnspireerd door SAFe (Scaled Agile Framework) en vooral was gericht op het beheren van afhankelijkheden, standaardisatie en het creëren van transparantie. Binnen DMEC was ik gekoppeld aan de clan ‘Digital Platforms’.”

“Hun leider, Robert van Geffen, bediende zich van een leiderschapsstijl die me sterk deed denken aan een leider in de hooliganwereld. Hij leek me het type leider dat blijft staan en je rug dekt wanneer je een confrontatie aangaat met een groep rivaliserende hooligans. Hij bood een gevoel van veiligheid en saamhorigheid. En tegelijk straalde hij uit dat weglopen voor zijn medewerkers geen optie was.”

“Passend bij deze houding gaf Robert zijn afdeling de geuzennaam ‘The Digital Pirates’.” Een piraat symboliseert onafhankelijkheid, moed, teamwork, creativiteit, aanpassingsvermogen en de eeuwige honger naar de inhoud van schatkisten. Bovenal laten piraten zich niet tegenhouden door grenzen. Piraten zijn pragmatisch.

In een grote, complexe organisatie als Philips zijn er genoeg krachten die niet zomaar veranderd kunnen worden. De juiste vraag is: wat kan wel? Het gaat erom eigenaarschap te pakken, legt Lamers uit. “Anders had de afdeling wel ‘The Digital Calimeros’ geheten.”

Ter illustratie, de backlog van The Pirates bevatte een sectie genaamd ‘dingen waar we nee tegen moeten zeggen’. Daarmee benadrukte men dat ‘nee’ zeggen daadwerkelijk een optie is. Een ander voorbeeld is hun driemaandelijks teamdag, waarin een groot gedeelte van de agenda is ingeruimd voor medewerkers om te vertellen hoe zij gefaald hebben.

“Einstein zei ooit: Iemand die nog nooit een fout heeft gemaakt, heeft nog nooit iets nieuws geprobeerd. Kortom, als je nooit eens over de grens gaat, dan weet je ook niet hoe ver je kan gaan”, legt Lamers uit.

Verder lezen: Agile werken? Accepteer dan ook dat fouten maken prima is

Om eigenaarschap en het openlijk toegeven van fouten mogelijk te maken is er een veilige omgeving nodig. Van Geffen was onder andere geïnspireerd door het boek ‘The Fearless Organization’. Hij pleitte voor eerlijkheid en openheid en van continu leren van dingen die goed gaan en vooral ook van dingen die niet goed gaan. Lamers: “Wat mij betreft geheel in lijn met het agile-gedachtengoed, waarin alles zichtbaar, bespreekbaar en indien nodig aanpasbaar is.”

Piraten in de praktijk

Is het aannemen van een geuzennaam, zoals ‘Pirates’, de sleutel naar succes? Zal de piratenvlag in PowerPoint-presentaties gedrag en cultuur veranderen. “Nee, maar het is een begin. Er wordt een zaadje van een groter verhaal geplant”, leggen Lamers en Van Geffen uit.

Om Daniel Coyle te citeren: “Als we een feit horen, lichten een paar geïsoleerde delen van onze hersenen op die woorden en betekenissen vertalen. Maar, wanneer we een verhaal horen, lichten onze hersenen op als Las Vegas en volgen ze de ketens van oorzaak, gevolg en betekenis. Verhalen zijn niet zomaar verhalen; ze zijn de beste uitvinding ooit voor het leveren van mentale modellen die gedrag aansturen.”

Van Geffen: “Door medewerkers piraten te noemen worden een bepaalde houding en gedrag aangemoedigd. Het creëert een omgeving waarin mensen het gevoel hebben dat ze creatief mogen zijn en niet bang hoeven te zijn om stelling te nemen.”

“Als leider in een piratencultuur ben je doortastend, duidelijk, benaderbaar en praktisch. Je staat open voor nieuwe ideeën en geeft constructieve feedback. Je bent een voorbeeld en inspirator voor de medewerkers en een rots in de branding. Met jou als rugdekking doen de medewerkers graag een stapje extra om de waarde voor de klant te maximaliseren en/of veranderingen te omarmen.”

Motivatie en betrokkenheid

De Philips-leidinggevende vervolgt: “Vanuit mijn agile-veranderperspectief zal er alleen iets veranderen in een organisatie wanneer de mensen bereid zijn om te veranderen. Omdat verandering het mentale welzijn van iedere persoon uitrekt, en daarmee oncomfortabel voelt, zijn motivatie en gevoel van betrokkenheid vereist om de stretch te omarmen.”

“Als veranderaar moet je jezelf afvragen of medewerkers een transformatie als een noodzakelijke stap beschouwen, op hun reis om een schat te vinden. Zijn ze bereid om hun mannetje te staan en de obstakels die ze op hun reis zullen tegenkomen te trotseren? Voelen ze zich gedekt? Een piraat wordt niet succesvol door het schip. Een piraat wordt succesvol door de mentaliteit dat niets hem of haar zal stoppen. Dat is Piratencultuur.”