Public Procurement Act: Voorbereiden op de nieuwe EU-aanbestedingsregels
De Europese Commissie heeft vorige week een nieuw wetsvoorstel gepresenteerd om de Europese aanbestedingsregels te hervormen. Thom Wijnalda, directeur van Wedobids, legt uit wat de nieuwe Public Procurement Act inhoudt, wat de gedachte achter het wetsvoorstel is en hoe inkoopteams zich erop kunnen voorbereiden.
De oorsprong van de nieuwe Aanbestedingswet ligt in een ingrijpend onderzoek van Mario Draghi, voormalig voorzitter van de Europese Centrale Bank en oud-premier van Italië, naar de concurrentiepositie van Europa. In opdracht van de Europese Commissie onderzocht Draghi hoe de Europese Unie haar economische concurrentiekracht, innovatievermogen en productiviteit kan versterken ten opzichte van de Verenigde Staten en China.
In het rapport, getiteld ‘The Future of European Competitiveness’, stellen de auteurs dat de EU haar gezamenlijke inkoopkracht – jaarlijks goed voor circa €2.000 miljard aan overheidsopdrachten – nog onvoldoende benut. Het rapport adviseert om overheidsaanbestedingen strategischer in te zetten, onder meer door:
- Kwaliteit, innovatie en duurzaamheid verplicht te stellen boven de laagste prijs.
- Europese voorkeur (‘Buy European’) toe te passen bij strategische sectoren.
- Bureaucratie te verminderen, zodat ook middelgrote en innovatieve Europese bedrijven makkelijker kunnen meedingen.
Stéphane Séjourné is als Uitvoerend Vicevoorzitter van de Europese Commissie (voor Welvaart en Industriële Strategie) de politieke hoofdverantwoordelijke achter de Public Procurement Act. Hij heeft het advies uit het Draghi-rapport vertaald naar beleid, het dossier getrokken binnen de Commissie en het wetsvoorstel op 9 september 2026 officieel in Brussel gepresenteerd.
De Public Procurement Act
Brussel wil met het wetsvoorstel een einde maken aan de ‘race to the bottom’ op prijs. Overheden zullen meer rekening moeten houden met kwaliteit, waaronder aspecten op het gebied van milieu, maatschappij, innovatie, veiligheid en veerkracht.
De vijf belangrijkste veranderingen van de Public Procurement Act zijn:
Er komt één gelijk speelveld. Afzonderlijke lidstaten kunnen geen eigen extra bureaucratische eisen meer boven op de Europese regels stapelen (goldplating). Dit komt omdat het een rechtstreeks werkende verordening betreft, en geen richtlijn zoals nu het geval is (en waarop de huigige Aanbestedingswet is gebaseerd).
Minder bureaucratie vanwege het samenvoegen van de drie huidige Europese aanbestedingsrichtlijnen (klassiek, nutssectoren en concessie) tot één regelgevend kader. Dit bespaart jaarlijks honderden miljoenen euro’s aan bureaucratie, waardoor de focus verschuift van vormeisen en vinkjes naar de inhoud.
Europa First, want de wet geeft aanbestedende diensten expliciet het recht om niet-EU-bedrijven uit te sluiten of Europese inschrijvers voorrang te geven bij strategische opdrachten.
Geen gunningen meer op alleen prijs. Bij overheidsopdrachten moet kwaliteit in gunningscriteria voortaan voor minimaal 30% meewegen in de beoordeling. Voor arbeidsintensieve sectoren (zoals bouw, zorg, schoonmaak en beveiliging) loopt dit verplichte aandeel op naar minimaal 50%.
Meer ruimte voor onderhandeling en dialoog. Naast de traditionele procedures komen er flexibelere vormen bij (zoals open negotiated procedures). Dialoog en onderhandeling tussen de opdrachtgever en inschrijvers worden daardoor bij veel meer aanbestedingen de standaard in plaats van de uitzondering.
Voorbereiden op de Public Procurement Act
Hoewel het wetgevingsproces nu nog wordt afgerond, kunnen inkoopteams vandaag al voorbereidingen treffen op de nieuwe Public Procurement Act.
Door de open negotiated procedures verplaatst het zwaartepunt van een aanbesteding zich van de tekst naar de onderhandeltafel. Tip: investeer in de presentatie- en onderhandelingsvaardigheden van sales- en bidteams. Zij moeten hun oplossing live kunnen onderbouwen en adaptief kunnen reageren op vragen van een beoordelingscommissie.
Omdat de wet aanbestedende diensten het recht geeft om te gunnen op Europese herkomst en veiligheid (Europa First), kijken beoordelaars straks veel dieper de keten in. Tip: breng de transparantie van je toeleveranciers, software, dataopslag en onderaannemers op orde. Kun je aantonen dat jouw keten lokaal geborgd, veilig en duurzaam is? Dan heb je straks een voorsprong op concurrenten die afhankelijk zijn van niet-Europese import.
Omdat nationale extra regeltjes (goldplating) verdwijnen en alle 27 EU-landen volgens exact dezelfde verordening gaan werken, wordt de drempel om buitenlandse overheidsopdrachten aan te vliegen aanzienlijk lager. Tip: heroverweeg je strategie buiten Nederland. Deze markt leek wellicht complex, maar is nu eenvoudiger te veroveren dan voor de Public Procurement Act.
Doordat aanbestedende diensten nu meer worden aangemoedigd om marktconsultaties te doen en de flexibele dialoog aan te gaan, zoeken inkopers vooraf actiever contact met de markt om te ontdekken wat er ‘te koop’ is. Tip: wacht niet passief af tot de leidraad op TenderNed staat. Neem actief deel aan marktconsultaties en zorg dat je visie en propositie bekend zijn bij inkopers voordat de aanbesteding officieel op de markt komt.
