Zeeuwse ziekenhuizen tonen opnieuw hoe weerbarstig samenwerking in de zorg is
De belofte van samenwerking tussen ziekenhuizen klinkt vaak overtuigend. De praktijk laat bijna altijd een ander beeld zien. De vastgelopen samenwerking tussen ziekenhuizen Adrz en ZorgSaam in Zeeland is geen uitzondering, maar past in een patroon. Zorgexpert Walter Kien, partner bij adviesbureau Vintura, herkent het onmiddellijk – en wijst op de pijnlijke keuzes die uiteindelijk onvermijdelijk zijn.
Van één ding zijn Adrz en ZorgSaam overtuigd: ze moeten samenwerken om overeind te blijven en de zorg voor Zeeland te kunnen behouden. Maar van de plannen die vorig jaar september werden gepresenteerd om de zorg tussen beide ziekenhuizen te verdelen, is inmiddels weinig over.
Medisch specialisten van ZorgSaam zetten de hakken in het zand, uit vrees dat te veel zorg naar Goes verschuift en Zeeuws-Vlaanderen geen volwaardig ziekenhuis meer overhoudt. CZ-directeur Joep de Groot noemde de situatie eerder al “gênant” voor Zeeuwse burgers.
Walter Kien, die als consultant meer dan twintig jaar ervaring heeft in de zorg, herkent het beeld. “Het is een heel herkenbare discussie”, zegt hij. “Dezelfde situatie heeft op meerdere plekken in het land gespeeld.”
Specialisten kijken met andere belangen naar zo’n uitruil van zorg dan bestuurders en zorgverzekeraars. “Zij zijn vooral bezig met: wat betekent het voor mij, voor mijn patiënten en voor de aantrekkelijkheid van mijn vak?”
Waarom samenwerken zo moeilijk is
Het is een logische reflex bij ziekenhuizen om zo veel mogelijk zorg in eigen huis te willen houden, zegt Kien. Gemeenten zien een volwaardig zorgaanbod – inclusief een spoedeisende hulp – als een soort burgerrecht.
Maar die reflex botst steeds harder met de economische realiteit: stijgende kosten, personeelstekorten en landelijke volumenormen die bepalen dat ziekenhuizen complexe operaties een minimum aantal keren per jaar moeten uitvoeren.
“Misschien is de urgentie toch niet groot genoeg.”
Als die norm niet wordt gehaald, moet een afdeling sluiten. Concentratie van complexe zorg is daarmee onvermijdelijk. Maar zodra er concrete afspraken moeten worden gemaakt, lopen de goede bedoelingen regelmatig spaak. “Er komt ook angst bij kijken: raken we niet nog meer kwijt?”, zegt Kien.
“Sommige behandelingen zijn ook lastig te isoleren, omdat ze samenhangen met andere typen zorg. Dan is de vraag: houd je zelf als ziekenhuis nog voldoende zorg over om een volwaardig palet te kunnen bieden?”
Kien wijst ook op de rol van technologie. “De technologie neemt een steeds groter deel in van de investeringen en de doorlopende kosten van een ziekenhuis, doordat alles geavanceerder wordt. Voor kleinere ziekenhuizen wordt het steeds moeilijker om dat helemaal zelfstandig te bekostigen.”
Adrz en ZorgSaam hebben inmiddels afgesproken de behandeling van nierkanker te concentreren in Goes, waarvoor een Da Vinci-operatierobot wordt aangeschaft die slechts op één locatie kan staan. Het is een eerste, voorzichtige stap – maar de bredere samenwerking stagneert.
Geen nieuw fenomeen
De Zeeuwse impasse staat niet op zichzelf. De Nederlandse ziekenhuiszorg kent een lange geschiedenis van samenwerkingen en fusies die niet altijd brachten wat ze beloofden. Tussen 1970 en 2017 vonden maar liefst 133 ziekenhuisfusies plaats in Nederland.
Onderzoek van de Autoriteit Consument & Markt naar veertien ziekenhuisfusies in de periode 2007-2013 liet zien dat die fusies niet aantoonbaar hebben bijgedragen aan een verbetering van de kwaliteit van zorg. Integendeel: door de onzekerheid en afleiding van een fusietraject kunnen wachttijden juist oplopen.
“Het zijn discussies die worden getekend door een combinatie van rationele overwegingen en emoties”, zegt Kien. “En die combinatie maakt ze zo taai.”
Urgentie als keerpunt
Dat de Zeeuwse samenwerking is opgeschort, kan ook positief worden uitgelegd, nuanceert Kien. “Misschien is de urgentie dan toch niet groot genoeg. Als een ziekenhuis echt op omvallen staat, dan zie je vaak dat er ineens wél beweging komt. Op het moment dat een ziekenhuis het personeel niet meer rond krijgt, heb je eigenlijk geen keuze meer.”
“Zorgverzekeraars kiezen toch liever de weg van samenwerking.”
De zorgverzekeraar heeft in dat proces een belangrijke, maar zelden ingezette troef: het contracteren van zorg bij slechts één ziekenhuis voor een bepaalde behandeling, waardoor concentratie wordt afgedwongen. CZ liet stevige taal horen, maar Kien verwacht niet dat het zover komt.
“Zorgverzekeraars kiezen toch liever de weg van samenwerking. Zij moeten wettelijk gezien voldoen aan hun zorgplicht. Dat betekent dat er voldoende zorg beschikbaar is in de regio op een redelijke rijafstand. Die puzzel moeten zij altijd maken.”
Over de eigen schaduw heen
Uiteindelijk is de oproep van CZ-topman Joep de Groot aan de Zeeuwse ziekenhuizen om over hun eigen schaduw heen te stappen zo gek nog niet, vindt Kien. Hij verwijst naar de gedachte achter de Zeeuwse Zorg Coalitie: samen proberen zo veel mogelijk zorg te behouden voor de regio, en als het complexer wordt, wat verder weg. “Dan moet je daar ook samen voor gaan staan.”
Bedrijfseconomisch is het niet vol te houden dat elk ziekenhuis zoveel mogelijk zelf wil doen. De vraag is niet óf de pijnlijke keuzes komen, maar wanneer. En of ziekenhuizen dan nog zelf aan het stuur zitten.
