Ecorys: ‘AI-gigafabriek van weinig meerwaarde voor Nederland’
Het bouwen van een AI-gigafabriek in Nederland levert weinig meerwaarde op. Dat concludeert Ecorys in een nieuw rapport, geschreven in opdracht van het ministerie van Economische Zaken (EZ).
Een AI-gigafabriek (AIGF) is een enorm datacenter met zeer veel rekenkracht en honderden duizenden chips, dat wordt gebruikt voor het trainen van geavanceerde AI-modellen.
In het rapport betogen de onderzoekers van Ecorys dat de Nederlandse overheid beter kan investeren in andere AI-initiatieven dan in zo’n grootschalige fabriek. Volgens het adviesbureau ontbreekt in Nederland momenteel de vraag naar een AIGF. “Op dit moment is er geen onderneming in Nederland gevestigd die een dergelijk AI-taalmodel kan ontwikkelen om dit vervolgens te trainen in een AIGF”, schrijven de onderzoekers.
Toch houdt Ecorys de deur op een kier. Als een buitenlandse partij zich in Nederland zou willen vestigen, kan er binnen vijf jaar mogelijk alsnog economische en maatschappelijke meerwaarde ontstaan voor de bouw van zo’n fabriek.
Tegengestelde geluiden
De belangrijkste conclusie van Ecorys sluit niet aan bij eerdere AI-adviezen aan de Nederlandse regering. Zo presenteerde Peter Wennink, ex-topman van chipmachinemaker ASML, eind vorig jaar een rapport aan het kabinet met voorstellen om onze economie (en die van Europa) toekomstbestendig te maken. Volgens Wennink zou een AIGF van een slordige €23 miljard daaraan kunnen bijdragen.
De Europese Commissie (EC) staat positief tegenover AIGF’s. In totaal wil de EC vijf van zulke fabrieken realiseren binnen de Europese Unie (EU). Op die manier wordt de EU op het gebied van AI minder afhankelijk van landen als China en de Verenigde Staten, aldus de EC.
Minder rekenkracht vereist
Volgens Ecorys is er in Nederland echter onvoldoende vraag naar de enorme hoeveelheid rekenkracht die een AI-gigafabriek met zich meebrengt. Neem de biotechnologische sector. Daarin worden AI-modellen onder meer gebruikt voor het zoeken naar moleculen die ziektes kunnen beïnvloeden en voor onderzoek naar hoe eiwitten zich vouwen – een proces dat belangrijk is bij de ontwikkeling van medicijnen.
Deze toepassingen vragen weliswaar veel rekenkracht, maar niet de schaal van een gigafabriek om de bijbehorende AI-modellen naar behoren te laten draaien. Wel heeft een AI-gigafabriek volgens Ecorys strategische waarde voor Nederland, aangezien zo’n fabriek de technologische soevereiniteit en slagkracht in wetenschap en kritieke sectoren kan vergroten.
Toch benadrukken de onderzoekers dat die voordelen ook bereikt kunnen worden met een netwerk van kleinere AI-rekencentra.
AI-gigafabriek in de Rotterdamse haven
Sinds de zomer van vorig jaar wordt onder leiding van ondernemer Han de Groot gewerkt aan een plan om in de haven van Rotterdam een AI-gigafabriek te realiseren. De Groot diende het voorstel afgelopen zomer in bij de Europese Commissie voor subsidie. In totaal zou de fabriek zo’n €5 miljard gaan kosten.
Tal van grote partijen hebben zich inmiddels verbonden aan het Rotterdamse AI-gigafabriek-project van De Groot, waaronder de Universiteit Utrecht, VDL, EY, ING, de Erasmus Universiteit, Eneco, Accenture, de Universiteit Leiden en ABN AMRO.
In het FD noemt De Groot het rapport van Ecorys conservatief. “Het bureau stelt dat er geen Nederlands ChatGPT is en dat die rekenkracht dus niet nodig is. Maar dat is een beetje als zeggen dat er nog weinig vliegtuigen zijn en we daarom ook geen vliegveld nodig hebben.”
Focus verleggen
“De strijd om de AI-taalmodellen hebben we verloren, maar op het gebied van fysieke AI krijgen we als Europa een tweede kans”, zegt De Groot verder in het FD. Hij doelt daarmee onder meer op het gebruik van AI in industriële systemen, zoals toepassingen die in autofabrieken robots aansturen en de productie optimaliseren.
Ook in havens liggen er kansen. Zo kunnen AI-toepassingen goederenstromen optimaliseren door bijvoorbeeld te bepalen waar containers het beste geplaatst kunnen worden. Dat kan op zijn beurt de wachttijden van schepen verkorten.
Bestuurlijke reactie
Vlak voor het aantreden van het nieuwe kabinet informeerde toenmalig demissionair EZ-minister Vincent Karremans (VVD) de Tweede Kamer over het rapport van Ecorys. In zijn brief sluit hij zich onder meer aan bij een van de optimistischere conclusies van het bureau: “Ecorys verwacht dat de vraag naar rekenkracht […] in de toekomst zal toenemen in Nederland, waardoor een AI-gigafabriek wél van meerwaarde zou kunnen zijn.”
“Gezien de breedte van het vraagstuk en de urgentie, zoals ook beschreven in het rapport van Wennink, is het van belang dat het volgende kabinet hier aandacht aan besteedt”, aldus Karremans.
Het vorige kabinet investeerde in 2025 in een kleinere AI-fabriek in Groningen. De kosten? Zo’n €200 miljoen, deels betaald door het Rijk en de provincies Groningen en Drenthe. De fabriek is bedoeld voor wetenschappers en startups om te experimenteren met AI.
