Waarom kennis van financiën cruciaal is bij een nieuwe gemeenteraad
In maart zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Hierna zal in iedere gemeente de gemeenteraad opnieuw worden samengesteld. Bij deze samenstelling is het van groot belang dat de raad over voldoende kennis van gemeentefinanciën beschikt, schrijft Marco Kleijhorst, adviseur bij Haute Equipe.
Na de gemeenteraadsverkiezingen komen er veel nieuwe raadsleden aan boord. Enthousiast, betrokken en helaas vaak ook zonder voldoende kennis van hun rol en de financiële kaders binnen de gemeente. Vanuit mijn rol heb ik na afloop van gemeenteraadsverkiezingen vaak een herkenbaar patroon gezien: kostbare tijd gaat verloren in de eerste maanden, omdat raadsleden moeten ontdekken hoe het systeem werkt.
Waar lopen nieuwe raadsleden vaak tegenaan?
Raadsleden onderschatten vaak hun kaderstellende en controlerende taak. Voor een goede samenwerking is het belangrijk dat raadsleden weten waar ze wel en vooral niet van zijn. Het moet helder zijn wat de rol is van de raad en die van het college.
Daarnaast hebben sommige raadsleden een gebrek aan inzicht in financiële instrumenten. Begrippen zoals begroting, jaarrekening en meerjarenraming blijven abstract. Vooral bij kleine en middelgrote gemeenten is dat niet ongewoon. Daar zijn fracties vaak klein en hebben niet alle raadsleden een financiële achtergrond.
Ook veranderende wet- en regelgeving speelt een rol. Nieuwe verplichtingen, zoals rechtmatigheidsverantwoording en aanpassingen in het Besluit begroting en verantwoording (BBV), zorgen voor extra complexiteit.
Voorbeeld uit de praktijk
Vaak genoeg heb ik met eigen ogen gezien wat er gebeurt als raadsleden niet goed weten hoe de hazen lopen. Raadsleden bemoeien zich in de regel niet met de uitvoering. De gemeenteraad besluit wat er moet gebeuren. Het college voert vervolgens het plan uit en houdt zich bezig met het ‘hoe’. Een duidelijke scheidslijn dus.
Een voorbeeld van wat er gebeurt als die scheidslijn onduidelijk is, zag ik bij een gemeente waar ik een opdracht uitvoerde. De gemeente was van plan een nieuwe school te bouwen. De gemeenteraad gaf in haar opdracht de plek van de nieuwe school en het budget mee. Het college ging ermee aan de slag en legde verantwoording af bij de raadsleden: verliep alles volgens planning en begroting?
Totdat één van de raadsleden een oud-architect bleek te zijn en zich te veel bemoeide met de uitvoering. Met als resultaat dat het raadslid zelf aan de slag ging met bouwtekeningen en de rollen en verantwoordelijkheden totaal door elkaar liepen.
Onduidelijkheid leidt tot minder grip en slagkracht
Elke vertraging in het begrijpen van gemeentefinanciën betekent minder grip op beleid en minder slagkracht om maatschappelijke opgaven aan te pakken. Terwijl juist in de eerste periode van een nieuwe raad belangrijke keuzes worden gemaakt.
Raadsleden die goed geïnformeerd en met de juiste vaardigheden starten, nemen betere besluiten en behouden de regie.
Over de auteur: Marco Kleijhorst is adviseur bij Haute Equipe, een adviesbureau dat publieke organisaties ondersteunt bij vraagstukken op het gebied van bedrijfsvoering, juridische zaken, subsidies en het sociaal domein.
