Gemeenten verbeteren hun financiën – maar er is nog veel werk aan de winkel
De financiële positie van Nederlandse gemeenten is het afgelopen jaar licht verbeterd, maar een hosannastemming is nog ver weg: bijna driekwart van de gemeenten verwacht de komende jaren nog steeds in de rode cijfers te belanden. Dat blijkt uit een berekening van BDO.
Het accountants- en advieskantoor analyseert jaarlijks de meerjarenbegrotingen van alle gemeenten in Nederland. Uit de vorige studie bleek dat de gemeenten de komende drie jaar samen een tekort van €5,2 miljard zouden hebben. Nu komt dat bedrag uit op €3,4 miljard. “Dit is vooral het gevolg van het overschot over 2024 van €2 miljard”, zegt Marc Steehouwer, partner bij BDO.
De belangrijkste oorzaken van dit overschot zijn incidentele meevallers, late ontvangst van middelen en beperkingen in de uitvoeringskracht, waardoor niet alle geplande uitgaven zijn gedaan en geld overblijft.
Hoewel de gemeenten hun financiën beter op orde hebben, blijft er volgens Steehouwer veel werk te doen. “Slechts 30% van de gemeenten heeft een positieve meerjarenbegroting. Er is echt nog veel te verbeteren.”
De bekostiging van de jeugdzorg blijft een uitdaging en in veel gemeentebegrotingen zijn voor noodzakelijke investeringen in maatschappelijk vastgoed geen of te weinig middelen opgenomen.
Daarnaast staan gemeenten voor een grote investeringsopgave op het gebied van klimaatadaptatie en de energietransitie. “Zonder actie worden deze uitdagingen groter, met een negatieve impact op de leefbaarheid tot gevolg”, waarschuwt Steehouwer.
De financiële druk zal naar verwachting in 2027 toenemen, wanneer het Rijk de budgetten voor gemeenten flink beperkt. BDO stelt dat gemeenten in het afgelopen jaar al maatregelen hebben genomen om het gevreesde ‘ravijnjaar’ op te vangen, maar dat er nog steeds aanzienlijke financiële uitdagingen blijven.
Uitblinkers en achterlopers
Van de grote gemeenten krijgen Dordrecht, Tilburg en Den Bosch van BDO de beste rapportcijfers voor hun financiën. Groningen, Leiden en Leeuwarden staan er het minst goed voor.
Steehouwer benadrukt dat er nuancering nodig is bij de beoordeling. Sommige gemeenten hebben flink geprofiteerd van eenmalige meevallers, zoals de verkoop van grond of aandelen in Eneco. “Dordrecht heeft bijvoorbeeld veel aandelen Eneco verkocht, terwijl Groningen die aandelen niet had. Daarbij heeft Groningen ook veel geïnvesteerd, waardoor het tekort relatief groter uitvalt.”
Andere gemeenten die in de top drie staan zijn Hoeksche Waard, Oosterhout en Oss (categorie middelgrote gemeenten) en Epe, Bernheze en Tholen (categorie middelkleine gemeenten). Van de kleinste gemeenten (minder dan 25.000 inwoners) scoort Staphorst het best en Urk het slechtst.
Gemeenteraadsverkiezingen
BDO ziet de aankomende gemeenteraadsverkiezingen in maart als een belangrijk moment voor gemeenten om hun begrotingen grondig onder de loep te nemen.
De onderzoekers adviseren een verschuiving in de manier waarop begrotingen worden opgesteld. Traditioneel wordt vaak gerekend vanuit de beschikbare middelen, maar volgens BDO is het beter eerst te beginnen met de taakstelling en vervolgens te kijken naar de kosten hiervan. Ook moeten provincies strenger controleren of de kwaliteit van de gemeentebegrotingen voldoende is, bijvoorbeeld of alle vastgoed goed in de boeken staat.
