Giftige dynamiek binnen lokale politiek verlamt gemeente Roosendaal
Het Noord-Brabantse Roosendaal gaat gebukt onder een jarenlange machtsstrijd tussen twee lokale politieke partijen. Dat stelt adviesbureau & Van de Laar in een alarmerend onderzoeksrapport.
De aanleiding voor het onderzoek was een bestuurscrisis binnen de gemeente Roosendaal, die een jaar geleden uitbrak. De crisis ontstond door het vertrek van wethouder Sanneke Vermeulen (VVD). Volgens verschillende lokale media voelde Vermeulen zich “onveilig” binnen het college van B&W.
Onder druk van de aandacht die op wethouder Arwen van Gestel (VLP) was komen te liggen na het vertrek van Vermeulen, besloot ook hij enkele dagen later zijn functie neer te leggen.
Structureel onveilig gedrag
De gemeenteraad van Roosendaal eiste kort daarop dat de opschudding zo snel mogelijk zou worden onderzocht. Na een aanbestedingsprocedure haalde & Van de Laar enkele maanden later de opdracht binnen.
Inmiddels heeft het adviesbureau zijn onderzoeksrapport gepresenteerd aan de gemeenteraad van Roosendaal. De conclusies zijn bepaald niet mals. Zo is sprake van “structureel onveilig gedrag” binnen de gemeente.
“We hebben een half jaar diep in de keuken van de gemeente Roosendaal gekeken”, aldus onderzoeker Stan van de Laar van het adviesbureau tijdens de toelichting op het rapport aan de raad. “De bestuurscultuur en sociale (on)veiligheid belemmeren mensen, de gemeentelijke organisatie én de stad Roosendaal in hun ontwikkeling.”
“Dat is een zware boodschap, maar wel een die we op basis van de vele en brede bevindingen aan dit rapport moeten toekennen”, voegt hij toe.
“Deze giftige cocktail moet echt gedeëscaleerd worden.”
En die bevindingen liegen er niet om. Maar liefst 55% van de respondenten geeft aan ervaring te hebben gehad met ongewenst gedrag. Verder durven maar weinig mensen incidenten aan te kaarten, onder meer omdat ze bang zijn voor de gevolgen van het maken van een melding.
“Daardoor ontstaat een wegkijkcultuur, waarin ongewenst gedrag genormaliseerd wordt”, geeft Van de Laar aan.
Giftig samenspel
De bestuurscrisis van verleden jaar kwam volgens de onderzoekers dus niet uit de lucht vallen. Ze hebben het in plaats daarvan over een “giftig samenspel” waarvan de ernst door de jaren heen geleidelijk aan is toegenomen.
Het adviesbureau stelt dat de aanhoudende spanningen tussen de politieke partijen VLP en RL hebben bijgedragen aan de ongezonde dynamiek die het functioneren van de gemeenteraad van Roosendaal en het college van B&W onder druk heeft gezet.
“Deze giftige cocktail moet echt gedeëscaleerd worden”, aldus Van de Laar.
Daarbij benadrukt hij dat het probleem breder is dan alleen VLP en RL. Uit het onderzoek komt naar voren dat binnen en tussen alle gremia sprake is van rolonduidelijkheid en rolonzuiverheid.
Aanbevelingen
In hun rapport benadrukken de onderzoekers dat het niet eenvoudig is om de huidige dynamiek te doorbreken. “Dit gaat over vertrouwen, het giftige samenspel zit inmiddels misschien wel bijna in het DNA van Roosendaal”, vertelt Van de Laar.
Toch gelooft het adviesbureau wel dat het mogelijk is om het tij te keren. In dat licht adviseert het Roosendaal onder andere om een speciale ‘stuurgroep samenspel’ op te zetten voor het herstellen en bewaken van de bestuurscultuur en sociale veiligheid, met daarin een afvaardiging vanuit zowel raad, college, organisatie als medezeggenschap.
“Het herstellen van sociale veiligheid is namelijk geen eenmalig project, maar een doorlopende opgave”, aldus de onderzoekers.
“Veel rollen lopen nu nog te vaak door elkaar heen.”
In lijn hiermee raadt het adviesbureau Roosendaal aan om in het vervolg moeilijke dossiers eerder en vaker te bespreken. Dat voorkomt namelijk dat problemen onder het tapijt worden geschoven en pas geadresseerd worden wanneer het eigenlijk al te laat is.
Volgens de onderzoekers zou de gemeente Roosendaal tevens baat hebben bij externe vertrouwenspersonen die onafhankelijk opereren van de directie en de HR-afdeling. De behandeling van meldingen vindt zodoende los van interne structuren plaats, om het vertrouwen in een zorgvuldige, onafhankelijke behandeling van signalen te versterken.
Verder moeten er helderdere afspraken worden gemaakt over de rolverdeling van alle betrokken partijen, zoals de gemeenteraad, het college van B&W, de ambtelijke organisatie en de directie.
“Veel rollen lopen nu nog te vaak door elkaar heen”, stellen de onderzoekers. “Dat levert onduidelijkheid op omdat niemand precies weet waar zijn of haar verantwoordelijkheid begint én eindigt.”
“We hopen dat het onderzoek en de aanbevelingen die we doen urgentie krijgen en zullen helpen om de situatie te verbeteren”, laat Van de Laar tot slot weten.
Voor hun studie ondervroegen de onderzoekers ruim 350 betrokkenen via (online) vragenlijsten. Daarnaast voerde & Van de Laar meer dan 100 persoonlijke gesprekken. Bij het onderzoek werd het adviesbureau ondersteund door wetenschappers van de Universiteit Utrecht.
Op 4 en 10 september gaat de gemeenteraad van Roosendaal in debat over het onderzoeksrapport van & Van de Laar.
