Gezonde schoolmaaltijden verdienen zichzelf dubbel en dwars terug
Investeren in een landelijk, gezond schoolmaaltijdprogramma kan op termijn miljarden euro’s opleveren aan kostenbesparingen en verbeterde productiviteit. Dat blijkt uit onderzoek van Deloitte, Kokkerelli en TommyTomato.
In maart 2023 startte de Nederlandse overheid met een programma om gratis maaltijden op scholen aan te bieden. Ongeveer één jaar geleden kondigde Rutte IV aan dat dit schoolmaaltijdenprogramma in 2024 zou worden voortgezet.
In het Regeerakkoord van het nieuwe kabinet van minister-president Dick Schoof laat de overheid wederom weten dat het programma wordt voortgezet, maar wel met een iets kleiner budget. Voor komend kalenderjaar is €135 miljoen gereserveerd, zo’n €30 miljoen lager dan voor 2024 werd gebudgetteerd.
Broodnodig
Dat onze overheid investeert in een schoolmaaltijdprogramma wordt breed gezien als broodnodig. Zo is er een relatief grote groep kinderen die door financiële problemen in hun huishuiden zonder ontbijt naar school gaan of geen lunchpakket meenemen.
Het Programma Schoolmaaltijden, een samenwerking tussen het Rode Kruis, het Jeugdeducatiefonds en de Rijksoverheid, richt zich op deze groep kinderen. Scholen waarvan minimaal 30% van de leerlingen uit een gezin komt met een laag inkomen kunnen zich aanmelden voor het programma. Dit jaar doen ruim 2.200 scholen met het landelijke overheidsprogramma mee.
“Kinderen die met een lege maag de schooldag beginnen, hebben de hele dag moeite zich te concentreren”, benadrukte toenmalig minister Carola Schouten (SZW) een jaar geleden het belang van het programma. “Schoolprestaties lijden daaronder, waardoor je al op hele jonge leeftijd met drie-nul achter staat.”
“Gratis schoolmaaltijden helpen kinderen om beter mee te doen in de klas, en helpen ouders die moeite hebben om rond te komen. Juist in het onderwijs is het belangrijk om gelijkwaardige kansen te creëren”, gaf ze aan.
“Eventuele spanningen of geldzorgen thuis mogen zich niet vertalen naar het klaslokaal”, zei toenmalig minister van Onderwijs Dennis Wiersma begin 2023. “Voor veel leerlingen kan een schoolmaaltijd dan ook een enorm verschil maken. Ze zijn energieker en doen beter mee in de klas. Daarom helpen we leerlingen aan een goede maaltijd op school.”
Bovendien zorgt het Programma Schoolmaaltijden ook voor een gezonde lunch voor deze scholieren. Ook dat is belangrijk – minder dan de helft van de kinderen tussen de vier en de twaalf jaar oud (46%) eet elke dag voldoende groente.
Er bestaat volgens onderzoek een sterk verband tussen financiële welvaart en voedingspatronen. Zo eten kinderen uit arme gezinnen minder vaak voldoende groenten en fruit. En dat heeft onder andere invloed op het concentratievermogen van deze kinderen en daarmee (deels) op de schoolprestaties.
Ouders kunnen daar niet altijd wat aan doen. Een deel van de bevolking wil bijvoorbeeld wel gezonder eten, maar wordt onder andere belemmerd door de fors gestegen prijzen van producten in de supermarkt. Dergelijke ontwikkelingen maken het minder gemakkelijk om voor een gezonde keuze te gaan.
Een gezond schoolmaaltijdprogramma kan een belangrijke bijdrage leveren aan deze problematiek. Naast dat meer jonge kinderen zo meer groente en fruit binnenkrijgen, leren ze ook op jonge leeftijd het belang van gezonde voeding – óók als dat vanuit huis niet gebeurt.
Maatschappelijk impact
Samen met Kokkerelli – een organisatie die kinderen leert koken – en voedingsvoorlichter TommyTomato ging Deloitte na wat de voordelen van een omvangrijker gezond schoolmaaltijdprogramma zou kunnen zijn.
De onderzoekers bekeken wat een investering van €1 miljard in een gezond schoolmaaltijdprogramma precies zou opleveren. Ze concluderen dat deze zichzelf bijna vijfvoudig terugbetaalt.
Ten eerste gaat het om een besparing van meer dan €700 miljoen op gezondheidszorg. Ook dalen de ziekteverzuimkosten met zo’n €2 miljard. Daarnaast kan een schoolmaaltijdprogramma zorgen voor een inkomensstijging van bijna €2 miljard. In totaal gaat het dus om bijna €5 miljard.
“Onze analyse toont de invloed van gezonde voeding op schoolprestaties en de maatschappelijke kosten van overgewicht”, zegt Arthur de Wilde van Deloitte. “Gezonde schoolmaaltijden zijn de sleutel tot voedselzekerheid en gelijke kansen.”
Uit de ervaringen van scholen door het land blijkt dat kinderen die een gezonde schoolmaaltijd ontvangen veel meer groente binnenkrijgen tijdens de lunch: 76 gram in plaats van 8,3 gram. Hiermee komen ze veel dichter in de buurt van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid.
‘De urgentie is groot’
“Dit onderzoek onderstreept het belang van de vroege blootstelling aan gevarieerd voedsel”, zegt Drees Peter van den Bosch van Kokkerelli. “Kinderen veel verschillende soorten groenten leren eten is belangrijk voor hun fysieke en geestelijke gezondheid: schoolmaaltijden spelen daar een cruciale rol in.”
Bas Turk van TommyTomato zegt dat Nederland op dit vlak nog veel kan leren van omringende landen, die veel actiever zijn met het thema gezond eten op scholen. “Vrijwel alle landen om ons heen hebben een verzorgde lunch. Nederland loopt op dit gebied enorm achter.”
Volgens De Wilde vraagt het realiseren van een omvangrijk nationaal schoolmaaltijdenprogramma om publiek-private samenwerking. Dat is weliswaar een uitdaging, stelt hij, maar vooral hoognodig. “Want de urgentie is groter dan ooit om een gezondere toekomst te creëren voor de gehele maatschappij.”
