PSD2-proof maken van spaarrekeningen is kwestie van tijd

17 december 2018 Consultancy.nl

Maandenlang gingen kenners ervan uit dat spaarrekeningen en spaarbanken niet vallen onder het mandaat van PSD2. Een nieuwe brief van minister Wopke Hoekstra zaait hier echter twijfel over. Veel spaarbanken wachten nu reikhalzend op uitsluitsel. Voor banken die op de lange termijn succesvol willen blijven, is het volgens Turner-consultant Thijs Venneman echter verstandig om zich voor te bereiden op een toekomst van open banking – niet alleen vanuit het oogpunt van compliance – al dan niet met spaarrekeningen – maar ook als een noodzakelijke manier om onderscheidend te zijn richting klanten.

PSD2 is de opvolger van de in 2009 in Nederland ingevoerde Payment Service Directive 1. PSD1 creëerde een uniforme betaalmarkt in de EU en maakte betaalverkeer over de grenzen eenvoudiger en veiliger. Met PSD2 (revised Payment Services Directive) wil de Europese Commissie onder andere de veiligheid van het betaalverkeer verbeteren en innovatie stimuleren via meer concurrentie. Een van de sleutelaspecten van PSD2 is dat het drempels wegneemt voor nieuwe toetreders op de betaalmarkt. De richtlijn verplicht banken om derde partijen – zoals FinTechs, maar ook techbedrijven als Google en Facebook en andere bedrijven die daarvoor een vergunning aanvragen bij de DNB – toegang te geven tot betaaldata van klanten, mits die klanten daartoe verzoeken. Het idee is dat consumenten zo controle krijgen over hun financiële data, wat moet leiden tot meer inzicht, betere producten, lagere prijzen en meer innovatie. 

Vertraging op vertraging 

Over de invoering van PSD2 is veel te doen. In ons land had het traject van PSD1 naar zijn opvolger wel wat weg van een soap. Binnen de EU is Nederland normaliter een van de braafste jongetjes van de klas, maar bij de invoering van PSD2 lukt het maar niet om in de pas te lopen. Terwijl de Haagse politiek de nieuwe richtlijn oorspronkelijk al op 13 januari van dit jaar moest ratificeren, werd de richtlijn pas in december op de valreep in de wet opgenomen en wordt inwerkingtreding pas op zijn vroegst eind januari verwacht. Bovendien wordt PSD2 ook geïmplementeerd met een onderliggend besluit, dat momenteel nog niet klaar is. Nederland bewijst zichzelf zo geen dienst in Brussel: ons land is hiermee een van de laatste lidstaten die PSD2 implementeert, alleen Portugal en Roemenië moeten momenteel nog hun akkoord geven. 

Een van de heikele kwesties van PSD2 is de interpretatie van welke soorten klantdata moeten worden gedeeld. Na een voorlopige conclusie van het Europese Hof van Justitie – dat oordeelde dat ING Diba, een Oostenrijkse onlinedochter van ING, derden geen toegang hoefde te geven tot rekeninginformatie van spaarrekeningen – gingen kenners in de markt ervan uit dat spaarrekeningen en spaarbanken niet vallen onder de reikwijdte van de nieuwe betaalwet.

PSD2-proof maken spaarrekeningen is kwestie van tijd

Dit kwam vooral doordat de toepasbaarheid op spaarrekeningen niet helder juridisch ingeregeld was in het voorstel. Thijs Venneman, consultant bij Turner en een expert op het gebied van open banking, licht toe: “In PSD1 is namelijk alleen het begrip ‘betaalrekening’ gedefinieerd. Een spaarrekening waarmee je niet rechtstreeks naar anderen geld kan overmaken valt hier in principe niet onder. Omdat PSD2 de definitie van ‘betaalrekening’ niet heeft veranderd, zorgt deze ‘omissie’ al langere tijd voor onduidelijkheid in de markt, met name bij banken en spaarbanken.” Terwijl het er in de discussie lange tijd naar uitzag dat spaarrekeningen uitgesloten zouden blijven, zette minister Hoekstra van Financiën afgelopen maand “de deur weer op een grote kier”, vertelt Venneman. 

In antwoorden op vragen van de Tweede Kamer heeft Hoekstra namelijk aangegeven dat het oordeel van het Europese Hof moet worden geïnterpreteerd binnen de context van PSD1. In lijn hiermee is de definitie van ‘betaalrekening’ volgens de minister uitgelegd op basis van de doelstellingen van die richtlijn. Omdat veel van de nieuwe betaaldiensten er ten tijde van de invoering van PSD1 nog niet waren, kan volgens Hoekstra “helaas niet worden opgemaakt of dezelfde overwegingen gelden voor de reikwijdte van het begrip betaalrekening onder PSD2”. Hij geeft aan de onduidelijkheid, en de interpretatieverschillen die hierdoor kunnen ontstaan binnen de EU, wel te betreuren. Daarom zal hij de kwestie wederom voorleggen aan de Europese Commissie.

Bankierende BigTech

Vooralsnog is de conclusie die aan de oppervlakte komt dat “spaarrekeningen en spaarbanken mogelijk toch onder de reikwijdte van PSD2 vallen”. Het proces van een vergunningsaanvraag is inmiddels van start gegaan, want iedere partij die inzicht wil hebben in de betaaldata van de consument moet over een vergunning van De Nederlandsche Bank beschikken. Daarna kunnen FinTechs, BigTechs, boekhoudbedrijven en andere partijen toegang tot de bankrekening aanvragen.

Vooral de opkomst van BigTechs – partijen als Amazon, Facebook, Google, TenCent en Alibaba – wordt gevreesd door banken. Deze grote spelers zijn gewend enorme hoeveelheden data om te zetten in commerciële waarde. En met hun gigantische bereik is het voor hen makkelijk om bij de ‘gewone’ consument te komen. “Platformen als Google, Amazon en PayPal zullen steeds vaker betalingen verwerken. De bank heeft misschien het vertrouwen, maar mist de schaal die de grote techbedrijven hebben. Het is een oneerlijke strijd”, voorspelde Brendan Miller van Forrester Research op FinTech-conferentie Money20/20 in Las Vegas.

“Ongeacht het besluit doen banken en spaarbanken er goed aan om hun strategie te herijken, hun business cases te herzien en hun systemen voor te bereiden op veilige toegang.”
– Thijs Venneman 

Deepa Mahajan, een partner bij consultancykantoor McKinsey & Company, wijst erop dat BigTechs zich zelfs in de positie bevinden om stap voor stap het vertrouwen van consumenten te winnen, zodat die hun financiële gegevens toevertrouwen aan de techreuzen: “Amazon gebruikt heel veel data van de consument. Normaal gesproken zorgt dat voor wantrouwen, maar bij Amazon lijkt het effect omgekeerd. Consumenten letten heel consequent op hun bank, maar verliezen die alerte houding als het aankomt op technologiebedrijven.”

De reactie van bankiers op PSD2 is veelzeggend. Jarenlang stuurden ze legers aan lobbyisten naar Brussel om de regulering mede vorm te geven. Nu de betaalwetgeving in kannen en kruiken is, gaan ze over op het benadrukken van de risico’s die op de loer liggen als data van hun controle overgaat naar de BigTechs. Zoals Benoît Legrand, Chief Innovation Officer van ING, het recent verwoorde: “Deze partijen zijn bezig met het bouwen van reuzen. Je wilt geen oligopolie op data. Daar ligt een taak voor de politiek.” 

Regie houden

Nu ook spaarrekeningen wellicht ‘PSD-proof’ moeten zijn, doen spaarbanken er volgens Venneman goed aan om snel na te denken over de benodigde voorbereidingen. Banken zijn omwille van PSD2-compliance al geruime tijd bezig hun systemen en organisaties aan te passen. Spaarbanken hadden er tot op heden echter niet op gerekend dat ook zij deze veilige toegang moesten realiseren en hebben hierdoor vaak überhaupt niet geïnvesteerd in een vorm van elektronische toegang. 

De impact gaat zelfs verder dan regulatieve compliance en raakt ook het businessmodel van de spaarbanken. Venneman: “Zolang spaarrekeningen niet onder PSD2 vallen, zouden spaarbanken een toegangsfee kunnen vragen voor het bieden van toegang. Is dit wel het geval, dan zou deze veilige toegang bovendien gratis moeten zijn waardoor banken aanzienlijke investeringen in tijd en geld moeten doen zonder dat daar directe inkomsten tegenover staan.” 

Wat het finale oordeel ook zal zijn, Venneman stelt dat het belangrijk is voor banken om zelf de regie over het proces te behouden: “Ongeacht het besluit doen banken en spaarbanken er goed aan om hun strategie te herijken, hun business cases te herzien en hun systemen voor te bereiden op veilige toegang. Op termijn zal dit niet alleen een eis vanuit compliance blijken maar vooral een belangrijke differentiator zijn richting klanten.”


×
×
A.T. Kearney Accenture ACE Adaptif Adlasz Adviesgroep Novius Anderson MacGyver Andersson Elffers Felix Annalise Arthur D. Little AT Osborne Atos Consulting Avantage Reply B&A Bain & Company Baker Tilly BCG Platinion BDO BearingPoint Berenschot Best Value Group Bisnez BlinkLane Consulting BluPoint BMC Boer & Croon Management Bolster Bostec Boston Consulting Group Bright & Company | People Strategy Buitenhuis Advies buro C5 Bvolve Capgemini Invent Centric Cmotions COMATCH Conclusion Connective Payments Considerati Count & Cooper De Kleine Consultant Deloitte Delta Capita Digital Power Dimensys Ecorys Eden McCallum Energyprofs Enigma Consulting EY EY-Parthenon Finavista Finext First Consulting Flowant flowresulting Galan Groep GalanNXT Grant Thornton Groenewout Gupta Strategists Gwynt Hamstra & Partners Hermes | Partners Hospitality Group Hot ITem House of Performance IG&H Consulting & Interim Improven InContext innergo INNOPAY Intermedius ITDS Business Consultants JBR JBR Interim Executives Kirkman Company Korn Ferry KplusV KPMG KPN ICT Consulting Kruger KWINK groep Leeuwendaal M3 Consultancy Magnitude Consulting Magnus Marktlink Mazars McKinsey & Company Mercer Methis Consulting METRI Mitopics MLC Mobilee Möbius Monitor Deloitte Morgens MSR Consulting Group OrangeX Ordina Oxyma p2 PA Consulting Group Paul Postma Marketing Consultancy PBLQ People Change PNO Consultants Projective Protiviti Proven Partners PwC Qhuba Quantics Quint Wellington Redwood Quintop Raad van Toekomst RevelX RGP Rijnconsult Roland Berger Salvéos Schaekel & Partners Schuberg Philis SeederDeBoer Sia Partners Significant Simon-Kucher & Partners SiRM Solid Professionals SOLVE Consulting SparkOptimus Strategy Development Partners Strategy& Student Consultancy Group Summiteers Supply Value Symbol Synechron Business Consulting TEN HAVE Change Management The Next Organization Turner TWST Twynstra Gudde UMS Group UniPartners UPD Van Oers Corporate Finance Vanberkel Professionals Varrlyn Vasco Consult Vintura VODW Voogt Pijl & Partners Wielinq Willis Towers Watson WIN Yellowtail YGroup YNNO Young Advisory Group Zanders Zestgroup