Grote verschillen in telecombeleid tussen gemeenten

09 oktober 2018 Consultancy.nl

Een van de doelstellingen van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat is om alle Nederlandse huishoudens spoedig te voorzien van een vaste, snelle breedbandinternetverbinding. Hoge kosten kunnen echter een belemmering vormen om deze hoogwaardige netwerken binnen afzienbare tijd te realiseren. Uit onderzoek blijkt dat de kosten voor het aanleggen en onderhouden van dergelijke bekabelingssystemen per gemeente erg uiteenlopen. Naast het lokale verschil in bodemkwaliteit, wat invloed heeft op de aanleg- en onderhoudskosten, variëren met name de vergunningstarieven – zogenaamde ‘leges’ – tussen gemeenten buitenproportioneel.

Medio 2018 presenteerde Mona Keijzer – sinds 2017 staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (EZK) – een actieplan waarin staat beschreven hoe Nederland op het gebied van connectiviteit de digitale transformatie zal omarmen. Een van de ambities is om alle Nederlandse huishoudens in 2023 te laten beschikken over een vaste snelle breedbandinternetverbinding van minimaal 100 megabit per seconde. Daartoe zullen de komende tijd onder meer verschillende straten, paden en lanen worden opengebroken om nieuwe (veelal glasvezel) bekabeling aan te leggen. 

Dit soort werkzaamheden wordt in ons land decentraal gecoördineerd. In het bijzonder ligt deze verantwoordelijkheid bij de gemeenten, waardoor verschillen in beleid haast onvermijdelijk zijn. Om een beter beeld te krijgen van deze verschillen heeft het ministerie van EZK onderzoeksbureau KWINK Groep ingeschakeld om onderzoek te doen naar het beleid van decentrale overheden met betrekking tot leges voor vergunningverlening voor de aanleg van kabels en leidingen, de tarieven voor graafwerkzaamheden, de graafdiepte en de plaatsing van antennes. Recent publiceerde het adviesbureau zijn eindrapport, dat luistert naar de naam ‘Inventarisatie gemeentelijk beleid telecomnetwerken’.

Overzicht prijsvariatie van leges bij werkzaamheden

Leges

Leges zijn een verplichte betaling aan de overheid waar een aanwijsbare tegenprestatie van de overheid tegenover staat. Leges worden bijvoorbeeld geheven voor het verstrekken van een paspoort of rijbewijs, voor het voltrekken van een huwelijk, maar ook voor bouwvergunningen. In lijn daarmee heffen gemeenten in ons land ook leges voor kabel- en leidingwerkzaamheden. In het onderzoek van KWINK Groep komt naar voren dat deze tarieven sterk verschillen per specifieke locatie. Nederland kent in totaal 380 gemeentes, waarvan het adviesbureau bij 365 (96%) heeft kunnen achterhalen welke leges zij heffen voor kabel- en leidingwerkzaamheden.

Bij kabel- en leidingwerkzaamheden waarvoor 10 meter grond of bestrating moet worden opengebroken, variëren de leges van €0 in (onder andere) Lingewaal, Neerijnen, Oisterwijk en Waalwijk, tot €942 in de gemeente Epe. Terwijl het opmerkelijk is dat de leges voor deze werkzaamheden bijna €1000 kunnen variëren, is het verschil in kosten van leges geheven door verschillende gemeentes bij kabel- en leidingwerkzaamheden van 5000 meter nog opzienbarender. Waar de gemeente Dantumadeel (Friesland) voor dit soort werkzaamheden een lege van €46,50 heeft vastgesteld, vraagt Midden-Delfland maar liefst het duizendvoudige: €46.572,60. Ook de onderzoekers tasten hier in het duister: “Het is niet verklaarbaar waarom de verschillen in leges tussen gemeenten zo ver uiteenlopen.”

Gelet op de spreiding van de kosten van leges bij werkzaamheden van 10 meter, wordt duidelijk dat 80% van de gemeenten een tarief hanteert dat schommelt tussen de €0 en de €400. De gemiddelde leges voor dergelijke werkzaamheden kosten in ons land €276,84. Daarmee zijn bedragen boven de €800 – zoals in Epe – eerder uitzondering dan regel. Bij leges die worden geheven bij werkzaamheden van 5.000 meter, komt naar voren dat de €46.572,60 die Midden-Delfland factureert eveneens exceptioneel is. Van de gemeenten die een concrete prijs aangeven voor leges bij kabel- en leidingwerkzaamheden van 5.000 meter, vraagt slechts 1,8% meer dan €15.000. Het nationale gemiddelde ligt nog lager: €4.819,28. Niettemin is dat wel ruim honderd keer zoveel als in Dantumadeel (€46,50) moet worden betaald.

Spreiding van kosten van leges bij werkzaamheden van 10 meter en 5.000 meter

Graaftarieven

Naast naar leges, heeft KWINK Groep ook gekeken naar tarieven die gemeenten rekenen voor het uitvoeren van graafwerkzaamheden. Het bleek niet mogelijk om alle gemeenten op dit terrein te onderzoeken: “We hebben de uitgangspunten op basis waarvan gemeenten tarieven voor graafwerkzaamheden bepalen, voor 245 van de 380 gemeenten in Nederland kunnen achterhalen.” Van deze gemeenten maakt 39% gebruik van de ‘richtlijn tarieven graafwerkzaamheden telecom’, 35% heeft geen tarieven gedefinieerd, 21% beroept zich op tarieven uit een ander samenwerkingsverband, 3% maakt gebruik van de ‘leidraad nutsvoorzieningen’ en tot slot hanteert 2% eigen tarieven voor graafwerkzaamheden.

De belangrijkste kostencomponent bij graafwerkzaamheden is volgens het onderzoeksteam de bodemkwaliteit. Denk bijvoorbeeld aan een zachtere bodem die eerder verzakt, waardoor extra maatregelen – die tijd en geld kosten – vereist zijn. De bodemkwaliteit van de verschillende gemeenten wordt in het onderzoek onderverdeeld in vijf categorieën, van categorie 1 – met de hoogste kwaliteit – tot categorie 5 – met de laagste kwaliteit. Bodemwerkzaamheden kunnen zowel door de telecomaanbieder als door de gemeente zelf worden uitgevoerd. Wanneer telecomaanbieders werkzaamheden uitvoeren, zoals herstel en onderhoud, blijkt uit het onderzoek van KWINK Groep dat de invloed van de bodemkwaliteit op de tarieven aanzienlijk is. De onderzoekers beroepen zich bij deze berekeningen op VNG-richtlijnen.

Indien 2 vierkante meter tegels of 1 vierkante meter klinkers tijdelijk wordt verwijderd vanwege graafwerkzaamheden, zijn de kosten voor een telecomaanbieder bij de hoogste bodemkwaliteit €12,42, terwijl €54,45 wordt gerekend als de bodem van de laagst mogelijke kwaliteit is. Bij grotere oppervlaktes bestrating – 975 vierkante meter tegels of 525 vierkante meter klinkers – is het verschil in kosten tussen de hoogste en laagste bodemkwaliteit nog groter: €3.169,50 (hoogste kwaliteit) versus €19.560,75 (laagste kwaliteit).

Bodemkwaliteit van Nederlandse gemeenten naar een vijfpuntschaal

De verschillende bodemkwaliteiten veroorzaken sterk uiteenlopende kostenplaatjes voor graafwerkzaamheden. Terwijl het overgrote merendeel van de Nederlandse gemeenten een bodem heeft van de hoogste kwaliteit, vormt een aanzienlijk deel van Zuid-Holland daar een uitzondering op: maar liefst 23 van de 60 gemeenten hebben een bodem van de laagste kwaliteit, wat neerkomt op ruim 38%. Ook in het (noord)westen van Noord-Holland ligt een aantal gemeenten op een bodem van mindere kwaliteit: van 18 van de 48 gemeenten behoort de bodem tot een van drie laagste categorieën. Voor dergelijke gemeenten zal naar verwachting extra geld gereserveerd moeten worden om de daarin liggende woningen in de nabije toekomst te kunnen voorzien van een vaste snelle breedbandinternetverbinding. 

Graafdiepte

De meeste gemeenten in Nederland hanteren een graafdiepte voor het aanleggen van bekabeling tussen de 0,5 meter en 0,7 meter. Die diepte was destijds gekozen vanwege de demping van de signaalsterkte van koperen kabels bij temperatuurfluctuaties. Door kabels diep genoeg te leggen, worden grote temperatuurschommelingen voorkomen. Voor glasvezel geldt deze technische beperking echter niet, waardoor minder diep gegraven hoeft te worden, wat weer scheelt in aanleg- en onderhoudskosten. Binnen het actieplan van het ministerie van EZK, is ook aan deze kwestie aandacht besteed.

Overzicht van verschillende standaarden die door gemeenten worden gebruikt om tarieven graafwerkzaamheden te berekenen.

Sinds 2008 is het aantal woningen in ons land dat is voorzien van een glasvezelaansluiting vertienvoudigd naar een krappe 3 miljoen, aldus specialisten van Stratix – een onafhankelijk adviesbureau in communicatie-infrastructuren – die eveneens werden ingehuurd door het ministerie van EZK: “Wij verwachten dat de ingezette groei zich in het komende jaar voortzet, vanwege succesvolle recente vraagbundelingen voor aanleg van glasvezelaansluitingen in het buitengebied.” Als de prognose van het adviesbureau blijkt te kloppen, zullen de kosten die graafwerkzaamheden met zich meebrengen naar verwachting de komende jaren mogelijk lager uitvallen, simpelweg omdat in toenemende mate minder diep gegraven hoeft te worden. Gemeenten die weigeren glasvezel aan te leggen, zullen dit kostenvoordeel niet hebben, wat mogelijk een negatief effect kan hebben op de doelstellingen van het ministerie van EZK.

Antennebeleid

Terwijl de ambitie van de Rijksoverheid is om Nederlandse huishoudens te voorzien van een vaste internetverbinding van 100 megabit per seconde, mag ook het toenemende belang van draadloze telecommunicatienetwerken niet worden onderschat. Zo kan de internetsnelheid die via een 4G-netwerk kan worden gehaald oplopen tot 100 megabit per seconde en via een 5G-netwerk zelfs tot 1.000 megabit per seconde (oftewel: 1 gigabit per seconde).

Vanwege het toenemende belang van draadloze netwerken heeft KWINK Groep ook het antennebeleid van verschillende gemeenten geïnventariseerd. In het bijzonder heeft het adviesbureau zich gericht op vergunningsaanvragen voor het plaatsen van antennes. De meeste onderzochte gemeenten beroepen zich hieromtrent op het nationale antennebeleid. Er zijn echter ook gemeenten die geen expliciet antennebeleid hebben opgesteld, maar volgens de onderzoekers maakt dat nauwelijks een verschil: “We constateren dat gemeenten met en gemeenten zonder antennebeleid min of meer dezelfde uitgangspunten hanteren voor locaties waar de plaatsing van antennes de voorkeur geniet of wordt ontmoedigd.”

Zo worden doorgaans met name sportaccommodaties, bedrijventerreinen en infrastructuur door gemeenten aangewezen als geschikte plekken om antennes te plaatsen, waarbij ‘site-sharing’ – lees: het delen van een antennemast met andere telecombedrijven – en de plaatsing van antennes op hoogbouw worden aangemoedigd of geëist. Vrijwel alle gemeenten ontmoedigen de plaatsing van antennes in of bij woonwijken, natuurlandschappen en monumenten.

Advies opvolgen

Naar aanleiding van het onderzoek van KWINK Groep, richtte het ministerie van EZK onlangs het onlineplatform ‘Samen Snel Internet’ op, om daarmee de uitrol te bevorderen, aldus een woordvoeder van het Rijk: “Naast het ondersteunen van de initiatieven is het platform Samen Snel Internet ook bedoeld als informatiebron rondom connectiviteit in brede zin, met daarin veel aandacht voor mobiele telecommunicatie, de toepassingen die op ons afkomen en de veranderde infrastructuur die dit met zich meebrengt.” Denk bijvoorbeeld aan informatie over leges of aan een korte uitleg van de wet- en regelgeving die bij het aanleggen en onderhouden van breedbandinternet komt kijken.

Lees ook: Adviesbureaus brengen ondergrondse telecomkabel landschap in kaart.

Nieuws

Meer nieuws over