Digitale soevereiniteit vraagt om bewuste cloudkeuzes, niet om paniek
Zo’n 80% van de Nederlandse digitale infrastructuur draait op buitenlandse, vooral Amerikaanse cloudleveranciers als AWS, Microsoft Azure en Google Cloud. Die afhankelijkheid raakt aan de digitale soevereiniteit van overheden en bedrijven, stelt Team Rockstars IT in een whitepaper over cloud en digitale autonomie. De kern van het betoog: er is geen reden tot paniek, maar wél om bewustere keuzes te maken – en Nederland heeft alles in huis om dat te doen.
De kwetsbaarheid bestaat in wezen al jaren: Amerikaanse techgiganten beheersen onze digitale infrastructuur dusdanig dat beslissingen die worden genomen in de VS een enorme impact kunnen hebben op de digitale ruggengraat van onze samenleving.
Wat wél nieuw is, is dat zo’n scenario plotseling niet meer geheel hypothetisch is: onder Trump heeft de Amerikaanse overheid zich ontpopt tot een reële dreiging voor Europa’s digitale soevereiniteit.
Toen de onderhandelingen over een mineralendeal met Oekraïne stokten, zette het Witte Huis met één telefoontje de levering van satellietbeelden door het Amerikaanse Maxar Technologies stil. En nadat de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag onder Amerikaanse sancties was komen te vallen, blokkeerde Microsoft zijn toegang tot Office 365.
Ook juridisch schuurt het steeds vaker. Neem de Amerikaanse CLOUD Act uit 2018. Die staat Amerikaanse opsporings- en inlichtingendiensten toe om gegevens te vorderen bij Amerikaanse cloudaanbieders zoals Microsoft, óók wanneer die data fysiek in Europa staat. Daarmee botst de wet frontaal met de Europese privacyverordening AVG.
“Juridische, geopolitieke en supply chain-risico’s zijn aanwezig, niet theoretisch, en gaan niet weg.”
Opgeteld zorgt het ervoor dat digitale soevereiniteit in recordtempo is uitgegroeid tot een topprioriteit binnen Nederlandse boardrooms. “De kerndoelstelling van digitale soevereiniteit is om controle te behouden over je eigen digitale infrastructuur, data en technologische beslissingen, in plaats van afhankelijk te zijn van externe machten die mogelijk niet dezelfde belangen of waarden delen”, legt Ruurd Dam uit, managing director Cloud bij Team Rockstars IT.
Bredere kwetsbaarheid aan de oppervlakte
De opgelopen geopolitieke spanningen maken het thema uiterst actueel, maar leggen ook een veel bredere kwetsbaarheid bloot. Een storing, handelssanctie of het omvallen van een IT-leverancier kan in één klap talloze Nederlandse organisaties raken. Vendor lock-in maakt overstappen bovendien duur en omslachtig, wat de onderhandelingspositie over prijzen en voorwaarden verzwakt.
“We ontkomen er niet langer aan om risico’s die groter zijn dan de onderneming een plaats te geven”, stelt Dam. “Juridische, geopolitieke en supply chain-risico’s zijn aanwezig, niet theoretisch, en gaan niet weg.”
Hoop uit Brussel en Den Haag
Tegenover die risico’s staat een groeiend Europees tegenwicht. Neem wetgeving als de Data Act, die vendor lock-in moet doorbreken. Of projecten als GAIA-X en het grootschalige IPCEI-CIS, waarin ruim honderd organisaties uit twaalf EU-landen samenwerken. Hiermee bouwt Europa stap voor stap aan een eigen, op open standaarden gebaseerd cloudlandschap.
“Met nieuwe Europese wetgeving, eigen initiatieven én cloudspelers wordt het Europese speelveld een stuk eerlijker.”
In Nederland werkt het ECOFED-project aan een federatieve cloud: een netwerk van datacenters van uiteenlopende aanbieders dat als één systeem samenwerkt. Serieuze kanttekeningen zijn dat die federatieve cloud vooralsnog grotendeels conceptueel is en voorlopig niet de breedte van de hyperscalers evenaart.
Dat betekent niet dat we volledig aan de ‘grote drie’ zijn overgeleverd. Team Rockstars IT benchmarkte acht Europese providers, waarvan vooral Scaleway naar voren komt als serieus alternatief voor publieke clouddiensten. “Met nieuwe Europese wetgeving, eigen initiatieven én cloudspelers wordt het Europese speelveld een stuk eerlijker”, aldus Dam.
Portabiliteit als verzekering
De rode draad in de oplossingsrichtingen is portabiliteit: het vermogen om applicaties en data te verplaatsen tussen clouds, terug naar on-premises of naar een ander land. Open standaarden zijn daarvoor de sleutel, met containers en Kubernetes, vendor-neutrale dataformaten en cross-platform tooling die niet aan één leverancier vastzitten.
Daarbovenop adviseert de whitepaper om identiteit, encryptie en sleutelbeheer in eigen hand te houden, en gevoelige verwerking te beschermen met confidential computing. Samen vormen die keuzes een geteste exitstrategie – geen plan om weg te migreren, maar een verzekering tegen afhankelijkheid. Volledige soevereiniteit, alles 100% in eigen beheer, is volgens Team Rockstars IT een illusie.
Wat wél kan, is zelf de regie behouden. Dat vraagt vooral om nuchterheid. “Er is geen reden tot paniek, wel mogen we bewuster zijn en bewuster onze keuzes voor technologie maken”, besluit Dam. “Door nu in te zetten op verminderde afhankelijkheid en wendbaarheid, voorkom je acute problemen als het echt noodzakelijk is.”
