Betere besluiten nemen over technologische innovatie met een bordspel
Digitalisering in de overheid, de zorg en het onderwijs biedt enorme kansen, maar roept minstens zoveel vragen op. Hoe ver mag je gaan met burgerdata, medische gegevens of studentdata? En gaat technologie niet ten koste van het menselijk contact? Om deze lastige discussies uit de politieke loopgraven te trekken, zet adviesbureau DiVetro een opvallend middel in: het bordspel Moral Design.
Technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op en worden sinds de komst van AI steeds vaker vanuit primaire processen aangejaagd; digitalisering neemt een vlucht, vaak gedreven door personeelstekorten of de wens om processen te stroomlijnen.
Maar met de komst van elke nieuwe tool, dient zich ook een nieuw vraagstuk aan. Hoe waarborg je de privacy van cliënten, patiënten, burgers, studenten en medewerkers? En hoe voorkom je dat de sociale component van publieke dienstverlening verdwijnt achter een scherm? Is het bovendien verantwoord om sommige processtappen door een tool te laten afhandelen?
In de praktijk blijken deze ethische kwesties vaak lastig te bespreken. Discussies worden geregeld gevoerd vanuit een puur technisch perspectief door een select groepje beslissers. Het gevolg is dat bijvoorbeeld studenten nauwelijks gehoord worden bij de introductie van nieuwe systemen, wat later kan leiden tot weerstand of ethische blunders.
Gamification als breekijzer
Om dit patroon te doorbreken, begeleidt DiVetro onderwijsinstellingen met het bordspel Moral Design. Dit spel, oorspronkelijk ontwikkeld door Fontys Hogescholen, dwingt deelnemers om uit hun eigen bubbel te stappen. Het doel is simpel: ‘Wees kritisch op technologie, maar sta open voor vooruitgang.’
Het spel biedt een veilige structuur om schurende onderwerpen op tafel te leggen. In plaats van een abstracte beleidsvergadering krijgen deelnemers specifieke rollen toebedeeld en moeten ze onderhandelen over concrete casussen.
De ‘Big Brother’-student
Een sprekend voorbeeld van zo’n casus die DiVetro inzet: een hogeschool wil een app bouwen die niet alleen cijfers bijhoudt, maar ook het slaapritme, de sportactiviteiten en de eetgewoontes van studenten monitort. Het doel is nobel, het vergroten van studiesucces door dataverrijking, maar de privacy-implicaties zijn enorm.
Tijdens het spel moeten spelers vanuit hun rol argumenteren, overtuigen en – nog belangrijker – luisteren. Zijn ze bereid hun standpunt op te schuiven? Welke argumenten wegen het zwaarst? Het spelelement haalt de politieke lading van het gesprek af en zorgt ervoor dat alle perspectieven, van bestuurder tot student bijvoorbeeld, gelijkwaardig aan bod komen.
Van spel naar strategie
Hoewel de vorm speels is, is de uitkomst serieus. Het spel eindigt altijd met een ronde om tot consensus te komen. DiVetro fungeert hierbij als moderator om de vertaalslag te maken van het speelbord naar de bestuurskamer. De inzichten uit het spel worden door de adviseurs verankerd in de strategische koers van de onderwijsinstelling.
“Door ethiek spelenderwijs te benaderen, ontstaat er niet alleen een beter doordacht besluit, maar ook een breder draagvlak voor de uiteindelijke implementatie”, aldus het bureau.
