Vijf redenen waarom de adoptie van digitale zorg zo uiteenloopt
Het IZA streeft naar een forse toename in het gebruik van digitale zorg. De praktijk blijkt echter weerbarstig: uit de laatste E-Health monitor komt naar voren dat de adoptie van digitale zorg (te) traag verloopt. Waar ligt dat aan? En wat bepaalt de adoptie van digitale zorg en het succes hiervan? Danou Dederen van D&A geeft uitleg.
De huidige cijfers laten zien dat de werkelijkheid nog ver van verwijderd is van de digitaliseringswens van de sector en de overheid. Volgens de doelstelling uit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) moet in 2026 circa 70% van de daartoe geschikte zorg hybride zijn. Maar de E-Health monitor van het RIVM concludeert juist dat er tot dan toe (april 2024) geen significante voortgang is gemaakt met digitale zorg.
Eén niveau dieper blijkt dat er grote verschillen zijn in de volwassenheid van de adoptie van hybride zorg – per oplossing, segment binnen de zorg en zelfs per aanbieder. Hoe kan dit? Welke factoren beïnvloeden de adoptie van hybride zorg en het succes hiervan? Vijf mogelijke verklaringen (aan de hand van de innovatietheorie van Everett Rogers):
1: Relatief voordeel ten opzichte van de norm
Hoe wordt een innovatie, in dit geval een digitale zorgtoepassing, beschouwd door de (potentiële) gebruiker? Heeft men bijvoorbeeld vertrouwen in het gebruik ervan, wordt het gezien als een werkelijke verbetering of, mogelijk in het geval van innovaties in de zorg, enkel als alternatief wegens een tekort aan mensenhanden? De nuance hiertussen is een belangrijke factor in het al dan niet succesvol adopteren van dergelijke innovaties.
2: Aansluiting bij de bestaande behoeften, waarden en ervaringen van de gebruiker
Een digitale zorgtoepassing zal geïntegreerd moeten worden in bestaande zorgprocessen. In het geval van innovatie binnen dit gebied vereist dit in sommige gevallen een heel andere aanpak dan men gewend is. Als je van een benzineauto overstapt naar een elektrische auto, moet je hier ook jouw (reis)gedrag op aanpassen; je moet vaker stoppen om te laden en moet hier rekening mee houden bij een langere reis.
Hetzelfde geldt voor het gebruik van nieuwe digitale zorgtoepassingen; sluiten deze aan bij de bestaande zorgroute, behoeften van de patiënt en/of arts en de ervaringen die zij hebben? Of brengt het gebruiken van deze toepassing een nieuwe route met zich mee?
3: De complexiteit van de innovatie
Hoe ingewikkeld wordt (het gebruik van) een innovatie gevonden? Dat digitale zorg andere processen met zich meebrengt staat vast; hoe ingewikkeld het nieuwe proces beschouwd wordt is onderworpen aan subjectiviteit. Een subjectiviteit die op zichzelf weer wordt beïnvloed door iemands persoonlijke ervaringen en vaardigheden rondom digitale middelen.
Dit kan dus ook betekenen dat hoe ‘slimmer’ een innovatie in digitale zorg is, hoe lastiger is het is om tot adoptie te komen.
4: De mogelijkheid om de innovatie uit te proberen
Als een innovatie als ingewikkeld wordt beschouwd, kan het helpen als deze op kleinere schaal uitgetest of zelfs gedeeltelijk geïmplementeerd kan worden. Het is dus bevorderend voor het draagvlak als innovaties rondom digitale of hybride oplossingen per afdeling worden toegepast, gefaseerd worden ingezet, of als de uiteindelijke gebruiker stapsgewijs kennis kan maken met de innovatie en de nieuwe werkwijzen die daarmee gepaard gaan.
Dit klinkt misschien logisch, maar is niet altijd even makkelijk te realiseren. Vooral als het implementeren van een digitale oplossing grotere procesmatige veranderingen met zich meebrengt, (financiële) middelen vereist en in een beperkte tijd moet worden doorgevoerd, zelfs wanneer het op kleine schaal wordt toegepast.
5: De zichtbaarheid van de innovatie
Men schijnt eerder tot adoptie van innovaties te komen als het resultaat zichtbaar is voor anderen. Wanneer een duidelijke verbetering of versnelling wordt waargenomen, wordt een innovatie sneller geaccepteerd door de patiënt of zorgverlener. Dit is een lastige eigenschap, omdat het positieve effect van innovaties van digitale oplossingen in de zorg vaak ergens anders worden gemerkt, of pas na langere tijd zichtbaar worden.
Mensen zijn eerder geneigd over te gaan tot adoptie bij een zichtbaar, direct resultaat. Bovendien worden de voordelen en het positieve resultaat van innovatie ook gevormd door hoe deze wordt ontvangen en door de inzet van de zorgverlener. Is het positieve resultaat wat de adoptie bevordert, of bevordert de adoptie het resultaat? Of, het meest waarschijnlijk, versterken deze elkaar?
Lessen voor digitale zorg
Wanneer we deze factoren in acht nemen en teruggaan naar de vraag wat de adoptie van innovaties nou zo beïnvloedt, kunnen we stellen dat de perceptie van het individu bepalend is voor de (succesvolle) adoptie van zorgoplossingen.
Dit kan mogelijk ook een verklaring zijn voor de verschillen die er zijn tussen Nederlandse zorgaanbieders met betrekking tot de adoptie van innovaties rondom digitale zorgtoepassingen. Het hangt sterk af van de individuen achter deze zorginstellingen en hun kijk op de digitale zorgoplossingen. Dus óók met de inzet van digitale hulpmiddelen zal het altijd de mens blijven die de zorg van kwaliteit voorziet, juist wanneer het de inzet van digitale zorg betreft.
Dat betekent natuurlijk niet dat deze factoren niet te beïnvloeden zijn. Integendeel: zorginstellingen kunnen een cruciale rol spelen door deze factoren te onderkennen en actief in te spelen op de uitdagingen en kansen die deze factoren met zich meebrengen. Door bewust te werken aan de adoptie van digitale hulpmiddelen, kunnen zorginstellingen de kwaliteit van zorg verbeteren en betere resultaten boeken.
