Rapport schetst tekortkomingen in besluitvorming rond datacenters Hollands-Kroon

27 mei 2024 Consultancy.nl 4 min. leestijd
Profiel
Meer nieuws over

Na jarenlang onderhandelen, felle discussies en een op raadselachtige wijze verwisselde plattegrond was de mogelijkheid opeens daar: het licht voor de bouw van twee mega-datacenters in de gemeente Hollands Kroon stond op groen. Meteen volgde echter flink wat kritiek. Berenschot onderzocht de gang van zaken rond de besluitvorming.

Vrijwel iedereen in Nederland maakt er op een of andere manier gebruik van: de diensten van techreuzen als Google en Microsoft. Deze diensten hebben hardware nodig om op te draaien, en deze hardware moet ergens worden gehuisvest.

De reusachtige rijen met apparatuur worden hyperscales genoemd. Deze staan door heel Nederland verspreid: ondertussen worden kleine datacenters veelal vervangen door grotere versies om in de toenemende vraag te kunnen voorzien.

Rapport schetst tekortkomingen in besluitvorming rond datacenters Hollands-Kroon

Omwonenden verzetten zich vaak tegen de komst van deze datacenters, omdat ze een groot deel van de groene energie uit de omgeving gebruiken, geen bijdrage leveren aan verduurzaming van de energiesector en niet bepaald een lust voor het oog zijn.

Zo ook in de Noord-Hollandse gemeente Hollands Kroon. De plannen voor de vestiging van twee grote datacenters op bedrijventerrein Agriport A7 – één voor Google en één voor Microsoft – leidde daar tot een brede maatschappelijke discussie.

Ook binnen de lokale politiek ontstond de nodige onrust. Naast verdeeldheid binnen de gemeenteraad, steggelden de provincie en de gemeente met elkaar over wie bevoegd was om de vergunning te verlenen, met zelfs een gerechtelijke procedure tot gevolg.

Uiteindelijk kwamen de twee datacenters er, maar vanwege alle onrust en kritiek rond de gang van zaken besloot de gemeente adviesbureau Berenschot in te schakelen voor een onderzoek naar de plan- en besluitvorming rond de vestiging van datacenters in Hollands Kroon.

Conflict

Het rapport schetst een groot verschil tussen de beloftes vooraf en de uiteindelijk gemaakte keuzes. Hoewel de datacenters aanvankelijk werden verwelkomd vanwege economische voordelen, blijkt nu dat deze niet zijn waargemaakt. De gevolgen van de bouw, zowel financieel als qua impact op de omgeving, zijn zwaar onderschat en hebben geleid tot weerstand en conflicten.

Kritische geluiden zijn genegeerd en vragen zijn defensief behandeld. Dit heeft niet alleen geleid tot spanningen tussen burgers en politiek, maar ook tot conflicten tussen de gemeente en de provincie, die vaak verrast werden door elkaars acties.

Wisseltruc?

Ook constateren de onderzoekers dat besluiten vaag zijn gedocumenteerd en onderbouwd. Het meest opvallende voorbeeld hiervan is een wijziging in de omgevingsvisie, waardoor ineens extra bouwgrond beschikbaar kwam voor de bouw van de nieuwe datacenters.

Deze ruimte ontstond door de ietwat mysterieuze toevoeging van een plattegrond aan het dossier. “Opvallend is de matige kwaliteit en de beperkte onderbouwing van dit kaartje”, aldus de onderzoekers, die aangeven niet volledig te hebben kunnen reconstrueren “hoe en waarom het kaartje in de omgevingsvisie terecht is gekomen”.

“Wel is duidelijk dat er in eerdere versies van de omgevingsvisie een ander kaartje heeft gestaan en dat een kleine kring van bestuurders en de ambtenaren betrokken bij de ontwikkeling van Agriport A7 ervoor gezorgd hebben dat het kaartje is vervangen voor de huidige versie”, schrijft Berenschot.

Ook stelt het bureau op basis van gesprekken vast dat Microsoft op het bedrijventerrein uitbreidingsmogelijkheden aan het verkennen was, waar de extra bouwgrond die dankzij het toegevoegde kaartje vrijkwam voor nodig zou zijn. “Als deze ambitie er was, dan moet dit bij de kleine kring van betrokken bestuurders en de ambtenaren bekend zijn geweest”, aldus de onderzoekers.

Toen de raad de omgevingsvisie met daarin het desbetreffende kaartje in 2016 zonder discussie vaststelde, werd de kaart daarmee “onderdeel van het ruimtelijke beleidskader”. Het bleek cruciaal voor de aanleg van het datacenter van Microsoft.

Wel tekortkomingen, geen misstanden

Ondanks de kritiek concluderen de onderzoekers dat er rond de besluitvorming “geen juridische, financiële of andere formele misstanden zijn geconstateerd”. Ook was de visie van de gemeente op de vestiging van datacenters tijdens de jarenlange ontwikkeling “consistent”, waardoor ontwikkelaars met vertrouwen hun plannen konden uitvoeren.

Het college erkent in een reactie op het rapport dat het proces is geëscaleerd en dat er een verbeteringsslag moet komen in de samenwerking en het reageren op veranderende omstandigheden in maatschappij, omgeving en economie.

De onderzoekers geven de gemeente het advies mee om te kiezen voor integrale planvorming, plannen regelmatig te evalueren en bijstellen, de samenwerking met provincie en rijk uit te breiden, participatie te faciliteren en bovenal de communicatie te verbeteren.

Overigens voerde Berenschot eerder ook al een studie uit rond datacenters voor Hollands-Kroon. In 2020 onderzocht het bureau de kansen voor de gemeente om de restwarmte van de datacenters in te zetten om woningen in de regio te verwarmen. De onderzoekers concludeerden toen dat dit niet realistisch was.