Gemeenten geven €17,1 miljard uit aan sociaal domein

16 oktober 2018 Consultancy.nl

Nederlandse gemeenten hebben het afgelopen jaar circa €17,1 miljard uitgegeven aan het sociale domein. Dat is 4,3% meer dan was begroot, wat neerkomt op ruim €700 miljoen. De overschrijding is vooral het gevolg van extra uitgaven aan het taakveld Jeugdzorg. Daar is ruim €600 miljoen meer verbruikt dan was berekend (+18,8%). Voor deze forse budgetoverschrijding bestaat echter geen eenduidige verklaring.

Het kabinet Van Agt-II (1981-1982) had de eerste naoorlogse staatssecretaris van Binnenlandse Zaken die expliciet werd belast met de portefeuille decentralisatie. Gedurende Van Agt-III en tijdens de drie daaropvolgende kabinetten van partijgenoot (CDA) Lubbers, werd deze decentralisatietrend voortgezet. Ook de meeste coalities na 1994 hielden de ingezette koers aan en stootten rijkstaken af naar provincies en gemeenten. Een vrij recente, grootschalige decentralisatie vond plaats in 2015 en had betrekking op het sociale domein. 

Al bijna vier jaar hebben Nederlandse gemeenten er drie grote verantwoordelijkheden bij: de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. Deze extra taken worden indirect bekostigd door de Rijksoverheid. Zo’n 90% van de totale begroting van lokale overheden komt uit het zogenaamde Gemeentefonds, dat het Rijk jaarlijks vult met een deel van zijn belastingopbrengsten. De overige 10% van het budget verkrijgen gemeenten met name door middel van het heffen van onroerendezaakbelasting voor woningen en bedrijfspanden. Andere bronnen van inkomsten zijn onder meer toeristenbelasting, de hondenbelasting en de parkeergelden. 

Het grootste deel van het budget waarover gemeenten beschikken – bijna 61% – wordt uitgegeven aan het sociale domein. Zo ging in 2017 ongeveer €17,1 miljard naar deze sector en circa €11,1 miljard naar de overige sectoren (exclusief overheadkosten). Dat blijkt uit onderzoek van beleidsadviesbureau Bruno Steiner in opdracht van Divosa, een vereniging van gemeentelijke directeuren in het sociaal domein. Opvallend is dat de uitgaven aan het sociale domein ruim €700 miljoen hoger zijn uitgevallen dan begroot. Voor afgelopen jaar waren de totale gemeentelijke uitgaven aan het sociale domein namelijk geraamd op zo’n €16,3 miljard. Daarmee is de begroting met 4,3% overschreden. 

Totale uitgave binnen het sociale domein door Nederlandse gemeenten

Jeugdzorg

De overschrijding komt met name op het conto van het taakveld Jeugdzorg: daar is ruim €600 miljoen meer uitgegeven dan begroot (+18,8%). Onder Jeugdzorg valt de preventie, ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en ouders bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen. Volgens Jos Huijts, procesmanager bij Divosa, is lastig vast te stellen waarom er meer is gespendeerd dan geraamd: “Voor de overschrijding op jeugdzorg bestaat geen eenduidige verklaring. De evaluatie van de jeugdwet stelde dat het niet handig is om een stelselwijziging te combineren met bezuinigingen, maar dat verklaart niet waarom het gebruik van jeugdzorg stijgt.” 

Huijts geeft aan dat er wel aanwijzingen zijn: “Mogelijke verklaringen zijn de autonome groei van de zorgvraag, de inzet op preventie en wellicht ook de manier waarop gemeenten de jeugdzorg vormgeven en inkopen.” Erik Dannenberg, voorzitter van Divosa, vult zijn collega aan en benadrukt dat het van belang is in de nabije toekomst alle denkbare verklaringen te onderzoeken: “Laten we internationaal eens vergelijken hoe het beroep op jeugdzorg is. Mogelijk werken we naar een normaal niveau toe. Maar het kan ook zijn dat gemeenten meer tijd nodig hebben om de kunst in de vingers te krijgen.”

Overige taakvelden

Ook aan het taakveld Wmo is meer uitgegeven dan verwacht; ongeveer €100 miljoen (+2,0%). En wederom hebben de onderzoekers geen duidelijke verklaring voor deze begrotingsoverschrijding. Volgens Huijts moet dit taakveld – net zoals Jeugdzorg – daarom nader worden onderzochten: “De Wet maatschappelijke ondersteuning is ook aan de beurt.” Met €5,1 miljard is het taakveld tevens de grootste kostenpost binnen het sociale domein. Het Wmo-budget wordt ingezet om ondersteuning te bieden bij de zelfredzaamheid en participatie van mensen met een beperking, een chronische psychische aandoening of met psychosociale problemen. De ondersteuning is erop gericht om mensen zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving te laten functioneren.

Verder hebben Nederlandse gemeenten bij de uitvoering van de Participatiewet circa €100 miljoen meer verbruikt dan aanvankelijk was berekend (+2,1%). Denk bij dit taakveld aan regelingen en tegemoetkomingen rondom werk en inkomen zoals bijstandsuitkeringen. Huijts zegt dat voor deze budgetoverschrijding wél een duidelijke oorzaak is aan te wijzen: “De aantoonbaar te lage budgetten die het Rijk beschikbaar stelde voor de bijstand en de Wet sociale werkvoorziening hebben de overschrijding mede veroorzaakt.” 

Binnen twee van de vijf taakvelden zijn de uitgaven het afgelopen jaar wel binnen het budget gebleven. Zo werd ‘Samenkracht & Burgerparticipatie’ begroot op €2,7 miljard, terwijl maar €2,6 miljard van dat bedrag werd besteed (-3,7%). Tot dit taakveld behoren algemene voorzieningen – waarvoor geen individuele beschikking van de gemeente nodig is – die zijn gericht op participatie. Denk daarbij aan het ondersteunen van vrijwilligers, het opzetten en onderhouden van buurt- en clubhuizen, LHBT-beleid, noodopvang voor vluchtelingen en aan het bevorderen van de toegankelijkheid van openbare gelegenheden. Ten slotte werd aan het taakveld Volksgezondheid in 2017 vanuit gemeenten in totaal €600 miljoen uitgegeven: volgens het onderzoek van Bruno Steiner is dat precies zoals begroot (+0%). 

Gerelateerd: De belangrijkste uitdagingen en prioriteiten van grote gemeenten.

Nieuws

×
A.T. Kearney Accenture ACE Adaptif Adlasz Adviesgroep Novius Anderson MacGyver Andersson Elffers Felix Annalise Arthur D. Little AT Osborne Atos Consulting Avantage Reply B&A Bain & Company Baker Tilly Berk BCG Platinion BDO BearingPoint Berenschot Best Value Group Bisnez BlinkLane Consulting BluPoint BMC Boer & Croon Corporate Finance Boer & Croon Management Bostec Boston Consulting Group Bright & Company | People Strategy buro C5 Bvolve Capgemini Invent Centric Cmotions COMATCH Conclusion Considerati Count & Cooper De Kleine Consultant Deloitte Delta Capita Dimensys Ecorys Eden McCallum Energyprofs Enigma Consulting EY EY-Parthenon Finavista Finext First Consulting flowresulting Front Consulting Galan Groep GalanNXT Grant Thornton Groenewout Gupta Strategists Gwynt Hamstra & Partners Hermes | Partners Hospitality Group Hot ITem House of Performance IG&H Consulting & Interim Improven InContext innergo innogy Consulting INNOPAY Intermedius ITDS Business Consultants JBR JBR Interim Executives Kirkman Company KplusV KPMG Kruger KWINK groep Leeuwendaal M3 Consultancy Magnitude Consulting Magnus Marktlink McKinsey & Company Mercer Methis Consulting METRI Mitopics MLC Mobilee Möbius Monitor Deloitte Morgens MSR Consulting Group OrangeX Ordina Oxyma p2 PA Consulting Group Paul Postma Marketing Consultancy PBLQ PNO Consultants Projective Protiviti Proven Partners PwC Qhuba Quint Wellington Redwood Quintop Raad van Toekomst RevelX RGP Rijnconsult Roland Berger Scenter Schaekel & Partners Schuberg Philis SeederDeBoer Sia Partners Significant Simon-Kucher & Partners SiRM Solid Professionals SOLVE Consulting SparkOptimus Strategy Development Partners Strategy& Student Consultancy Group Supply Value Symbol Synechron Business Consulting TEN HAVE Change Management The Next Organization Turner TWST Twynstra Gudde UMS Group UniPartners UPD Vanberkel Professionals Varrlyn Vasco Consult Vintura VODW Voogt Pijl & Partners Wielinq Willis Towers Watson WIN Yellowtail YGroup Young Advisory Group Zestgroup

Meer nieuws over