KplusV: Herindelen vaak beter dan ambtelijke fusie

19 november 2013 Consultancy.nl

Gemeenten kiezen vaak te snel voor een ambtelijke fusie boven herindeling. Dit stelt Kees Langerwerf, voormalig gemeentesecretaris en momenteel adviseur bij KplusV. “Vaak maken constructies als ambtelijke fusies, centrumconstructies of shared service centra ondanks de goede intenties het lokale bestuur ingewikkelder en duurder”. De organisatieadviseur heeft op basis van zijn ervaring acht afwegingen geschetst rond fuseren of herindelen.

1. Kwaliteit en Kwetsbaarheid

Schaalvergroting zorgt voor meer kwaliteit en minder kwetsbaarheid. Dit geldt bij zowel herindeling als bij ambtelijke fusie. De ambtelijke organisatie professionaliseert en de kwaliteit van beleids-voorbereiding en dienstverlening neemt toe. Het aantal eenpitters in de organisatie neemt af, de gemeente wordt als werkgever aantrekkelijker en het strategisch vermogen van de organisatie neemt toe. Bij herindeling geldt dit laatste meer dan bij fusie, omdat er nog maar één gemeentebestuur is dat geadviseerd hoeft te worden.

2. Continuïteit

Een herindeling is ‘waardevaster’ dan een ambtelijke fusie. Bij ambtelijke fusie kunnen de deelnemers ‘de stekker eruit trekken’. Helaas gebeurt dat nogal eens, vaak om emotionele redenen. Herindeling motiveert om obstakels te overwinnen en alle energie te richten op optimaal functioneren.

KplusV - Gemeenten samenvoegen

3. Bestuurskracht

Een ambtelijke fusie leidt meestal tot verbetering van de ambtelijke organisatie en advieskwaliteit, maar de bestuurlijke positie van de gemeente verandert er niet door. Een door herindeling opgeschaalde gemeente neemt een andere positie in het regionale krachtenveld in en is daardoor bestuurskrachtiger.

4. Kosten

De personeelskosten zijn bij ambtelijke fusies hoger dan bij herindelingen. Allereerst omdat bij een ambtelijke fusie het proces van opdrachtgeven-opdrachtnemen extra capaciteit vraagt, ten tweede omdat gemeenten die ambtelijk fuseren nog wel eigen beleidsvrijheid houden. Ook dit laatste leidt tot extra werk in de fusieorganisatie.

5. Identiteitsverlies?

In discussies over herindelen of fuseren speelt het verlies van identiteit vaak een rol. Naar mijn mening is dat lang niet altijd terecht. De identiteit van een gemeente zit vooral in de identiteit van de diverse kernen. Veel gemeenten die aan schaalvergroting toe zijn, bestaan uit meerdere kernen, die vaak het product zijn van een kleinschalige herindeling uit het verleden. Een bekende uitspraak hierbij: ‘herindeling verandert wel de gemeenten, maar niet de gemeenschap’.

KplusV Organisatieadvies

6. De afstand bestuur-burger

Tegen herindeling pleit dat de afstand bestuur-bestuurde erdoor wordt vergroot. Dat dit zo is wordt in evaluatieonderzoek met name aangetoond aan de hand van een dalende opkomst bij de verkiezingen. Maar er is meer: veel heringedeelde gemeenten ontwikkelen goede initiatieven om de deze afstand weer te verkleinen (kernenbeleid en contactfunctionarissen). Daarnaast wordt in evaluaties van samenwerking de keerzijde van de medaille niet altijd belicht.

Een mooi voorbeeld vind ik de BEL-gemeenten. Er ligt een positief evaluatierapport: de organisatie is geprofessionaliseerd en de bestuurskracht van de gemeente is vergroot. Dat is op zich natuurlijk goed nieuws, maar ik vraag me af of we in tijden van teruglopende middelen een situatie in stand moeten houden waar op een bevolking van 30.000 inwoners 3 burgemeesters, 8 wethouders en 41 raadsleden functioneren. Naar mijn mening een dure manier om de afstand bestuur-bestuurden klein te houden en een hoge prijs voor behoud van zelfstandigheid.

7. Tegenwoordig minder emotie

Vroeger was er veel emotie bij herindelingen omdat ze werden opgelegd. Zeker als een randgemeente bij een stad gevoegd werd, leidde dit tot heuse volksopstanden. Zo staat mij het beeld nog voor ogen van de herindeling rond den Bosch eind vorige eeuw: tijdens een protestmanifestatie stond burgemeester van Rosmalen met dorpsgenoten op de markt in den Bosch ‘donburgers’ te bakken. (Don Burgers was destijds burgemeester van Den Bosch).

In deze tijd van vrijwillige herindelingen hebben gemeenten veel mogelijkheden om participatie goed vorm te geven en het herindelingsproces rustiger te laten verlopen.

Kees Langerwerf - KplusV

8. Herindelers zijn tevreden

Onlangs evalueerde de NSOB (Nederlandse School voor Openbaar Bestuur) 39 herindelingen in Overijssel, Gelderland en Limburg. Betrokkenen oordelen mild: zij zien het nut in en tweederde zou opnieuw voor herindeling kiezen en niet voor ambtelijke fusie.

Nieuws

×
A.T. Kearney Accenture ACE Adaptif Adlasz Adviesgroep Novius Anderson MacGyver Andersson Elffers Felix Annalise Arthur D. Little AT Osborne Atos Consulting Avantage Reply B&A Bain & Company Baker Tilly BCG Platinion BDO BearingPoint Berenschot Best Value Group Bisnez BlinkLane Consulting BluPoint BMC Boer & Croon Corporate Finance Boer & Croon Management Bostec Boston Consulting Group Bright & Company | People Strategy buro C5 Bvolve Capgemini Invent Centric Cmotions COMATCH Conclusion Considerati Count & Cooper De Kleine Consultant Deloitte Delta Capita Dimensys Ecorys Eden McCallum Energyprofs Enigma Consulting EY EY-Parthenon Finavista Finext First Consulting flowresulting Front Consulting Galan Groep GalanNXT Grant Thornton Groenewout Gupta Strategists Gwynt Hamstra & Partners Hermes | Partners Hospitality Group Hot ITem House of Performance IG&H Consulting & Interim Improven InContext innergo innogy Consulting INNOPAY Intermedius ITDS Business Consultants JBR JBR Interim Executives Kirkman Company KplusV KPMG Kruger KWINK groep Leeuwendaal M3 Consultancy Magnitude Consulting Magnus Marktlink McKinsey & Company Mercer Methis Consulting METRI Mitopics MLC Mobilee Möbius Monitor Deloitte Morgens MSR Consulting Group OrangeX Ordina Oxyma p2 PA Consulting Group Paul Postma Marketing Consultancy PBLQ PNO Consultants Projective Protiviti Proven Partners PwC Qhuba Quint Wellington Redwood Quintop Raad van Toekomst RevelX RGP Rijnconsult Roland Berger Salvéos Scenter Schaekel & Partners Schuberg Philis SeederDeBoer Sia Partners Significant Simon-Kucher & Partners SiRM Solid Professionals SOLVE Consulting SparkOptimus Strategy Development Partners Strategy& Student Consultancy Group Summiteers Supply Value Symbol Synechron Business Consulting TEN HAVE Change Management The Next Organization Turner TWST Twynstra Gudde UMS Group UniPartners UPD Vanberkel Professionals Varrlyn Vasco Consult Vintura VODW Voogt Pijl & Partners Wielinq Willis Towers Watson WIN Yellowtail YGroup Young Advisory Group Zestgroup