Acht trends die de Nederlandse metaal- en machinebouw vormgeven
De metaal- en machinebouw staan voor ingrijpende veranderingen. Bedrijven in de sector hebben te maken met uiteenlopende ontwikkelingen, van digitalisering en verduurzaming tot personeelstekorten en geopolitieke onzekerheid. In een nieuw rapport zet Crowe de belangrijkste ontwikkelingen op een rij.
De industrie vormt een van de belangrijkste pijlers van de Nederlandse economie. Met een gezamenlijke toegevoegde waarde van ruim €92 miljard en circa 846.000 fte is de sector goed voor 12,2% van het bbp. In de meeste industrietakken komt meer dan de helft van de omzet uit het buitenland.
Binnen de maakindustrie neemt de metaal- en machinebouw een bijzondere positie in. De metaalindustrie vormt de basis: zij produceert en bewerkt metalen tot halffabricaten en eindproducten voor onder meer de bouw, automotive en maritieme sector, goed voor circa €6 miljard aan toegevoegde waarde.
De machinebouw richt zich op het ontwerpen, ontwikkelen en onderhouden van machines voor uiteenlopende toepassingen – van verpakkingen en voedingsmiddelen tot farma. De sector is koploper in R&D-investeringen, verantwoordelijk voor circa 40% van alle R&D-uitgaven in de industrie, en exporteert jaarlijks voor meer dan €25 miljard aan machines.
Crowe identificeert in de analyse een reeks trends die de sector de komende jaren zullen vormgeven:
1: Structurele personeelskrapte en vergrijzing
De metaalsector is goed voor zo’n 150.000 fte en de machinebouw voor nog eens 92.000 fte. De sector kampt echter met een hardnekkig tekort aan technisch personeel. Halverwege 2025 stonden ruim 30.500 vacatures open in de industrie. Meer dan 3 op de 10 werkgevers ervaren het personeelstekort als directe belemmering voor de bedrijfsvoering.
Het aandeel 55-plussers in de sector groeit gestaag – van 24% in 2021 naar 25% in 2024 – terwijl de instroom van jongeren beperkt blijft. De wereldwijde maakindustrie komt naar verwachting tegen 2030 tot 1,9 miljoen werknemers tekort, met een geschatte economische impact van €100 miljard.
2: Automatisering, digitalisering en robotisering
Bedrijven investeren in geavanceerde robotica en automatiseringsoplossingen om de afhankelijkheid van menselijke arbeid te verminderen en productiviteit te verhogen.
Automatisering wordt nadrukkelijk gezien als antwoord op de krappe arbeidsmarkt. Naar verwachting kunnen servicerobots tussen 2020 en 2030 circa 75.000 functies in de industrie ondersteunen.
3: Smart Industry en Industrie 4.0
De digitale transformatie van de maakindustrie – met Internet of Things (IoT), AI, ERP-integratie en voorspellende productie – maakt fabrieken datagedreven. Machines communiceren onderling, AI voorspelt en ERP-systemen koppelen orders. Het resultaat is slimmere, snellere en duurzamere productie.
Metaalbewerkers starten steeds vaker met IoT-sensoren om processen te optimaliseren en nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen.
4: Geopolitieke spanningen en reshoring
Handelsoorlogen, verschuivende supply chains en Amerikaanse invoerheffingen dwingen bedrijven hun toeleveringsketens te heroverwegen. Nederlandse bedrijven lopen voorop in near- en reshoring: 38% heeft een herindustrialisatiestrategie, tegenover 23% wereldwijd. Bijna de helft heeft productie dichter bij huis gehaald.
Tegelijkertijd creëert de verhoging van de NAVO-norm in de komende vijf jaar een investeringsruimte van circa €41 miljard voor de maakindustrie.
Lees ook: Hogere defensie-uitgaven bieden grote kansen voor geplaagde Nederlandse maakindustrie.
5: Duurzaamheid en circulaire productie
Consumenten en overheden eisen dat bedrijven hun ecologische voetafdruk verkleinen. Nieuwe EU-wetgeving en ESG-criteria dwingen tot CO₂-reductie, terwijl het Digitaal Product Paspoort – vanaf 2026 verplicht voor producten van ijzer en staal – bedrijven dwingt tot transparantie over herkomst, samenstelling en herbruikbaarheid. Tegelijkertijd belemmert netcongestie de elektrificatie van metaalbedrijven.
6: Servitization en Machine-as-a-Service
Machinebouwers creëren steeds vaker meerwaarde door diensten te integreren met machines. De stijgende technologische complexiteit vergroot het kennisgat bij klanten, wat leidt tot groeiende vraag naar ondersteuning in monitoring, onderhoud en training.
Het model Machine-as-a-Service – waarbij klanten betalen voor gebruik of output in plaats van aanschaf – wint terrein en biedt bedrijven de mogelijkheid ontwikkelkosten te spreiden over een bredere klantenbasis.
7: Internationale concurrentie
De opkomst van aanbieders uit China en andere lagelonenlanden zorgt voor toenemende druk. Vergelijkbare machines worden vaak tegen lagere tarieven aangeboden, terwijl de machine-export fors wordt geraakt door Amerikaanse invoerheffingen.
Tegelijkertijd bieden de sterke Nederlandse R&D-positie en het vermogen tot maatwerk een onderscheidend concurrentievoordeel.
8: Fusies en overnames
Om al deze trends het hoofd te bieden, besluiten steeds meer bedrijven de krachten te bundelen. De consolidatieactiviteit in de sector neemt toe. In 2024 vonden 120 fusies en overnames plaats in de metaal- en machinebouw – waarvan 80 in de metaalindustrie en 40 in de machinebouw.
Het totale aantal M&A-transacties in Nederland steeg dat jaar naar 5.355, tegenover 4.775 in 2023. Het aandeel van de sector bleef met 2,2% bescheiden maar stabiel.
De consolidatiedrang wordt gedreven door de behoefte aan schaal, efficiëntie en het bundelen van inkoopmacht in een markt met stijgende grondstofkosten, personeelskrapte en toenemende concurrentie. Internationalisering speelt eveneens een rol: overnames bieden toegang tot nieuwe markten en technologieën.
Daarnaast toont private equity groeiende belangstelling voor de sector, aangetrokken door de solide marges – de machinebouw kende in 2023 een EBITDA-marge van 19% – en het potentieel voor waardecreatie via operationele verbeteringen en buy-and-build-strategieën. De EBITDA-multiple voor de Nederlandse industrie en productie lag in de eerste helft van 2025 op 5, net iets hoger dan de gemiddelde multiple voor alle sectoren.
Opgeteld jagen de vele ontwikkelingen de consolidatiegolf flink aan. En aangezien deze uitdagingen voorlopig nog wel zullen aanhouden, liggen volgens Crowe nog tal van fusies en overnames in het verschiet.
