Van traditionele naar slimme fabriek: De digitale transitie waar maakbedrijven niet omheen kunnen
Een van de belangrijkste trends in de maakindustrie is de verschuiving naar zogeheten slimme fabrieken. Door oplopende ketenrisico’s, strengere wetgeving en een groeiend arbeidstekort neemt de noodzaak toe om sneller, slimmer en veiliger te produceren. In een nieuwe whitepaper zet Cegeka uiteen hoe maakbedrijven deze verschuiving kunnen realiseren. Jac-Rice van Brunschot van Cegeka duidt de ontwikkelingen.
Slimme fabrieken zijn productieomgevingen waarin machines, systemen en mensen via digitale technologieën zoals sensoren, data-analyse en kunstmatige intelligentie continu met elkaar verbonden zijn. Door realtime inzicht en geautomatiseerde aansturing zorgen slimme fabrieken voor efficiëntere, flexibelere productie en een hogere kwaliteit.
“Slimme technologie maakt fabrieksomgevingen wendbaarder, voorspelbaarder en beter in staat om te anticiperen op verstoringen. Voor organisaties in de maakindustrie die vooruit willen, is het nú het moment om in beweging te komen”, zegt Jac-Rice van Brunschot, Industry Director Manufacturing bij Cegeka.
De technologische basis
Om de shift te maken naar slimme fabrieken is een solide technologisch fundament van groot belang. Daar ligt voor veel Nederlandse maakbedrijven dan ook een duidelijke uitdaging: zij werken veelal nog met verouderde systemen en hebben beperkt realtime inzicht in wat er daadwerkelijk op de werkvloer gebeurt en wat er nodig is.
Een slimme fabriek vraagt in de kern om één belangrijke actie: het slaan van de brug tussen OT en IT. OT (operational technology) omvat de systemen en technologieën die machines en productieprocessen aansturen op de werkvloer. IT (information technology) betreft de informatiesystemen die data verwerken en bedrijfsprocessen ondersteunen, zoals ERP-systemen.
“In onze referentiearchitecturen laten we zien hoe OT- en IT-systemen geïntegreerd kunnen worden, zodat data optimaal benut wordt en productieprocessen wendbaar en datagedreven aangestuurd kunnen worden”, zegt Van Brunschot.
Door data uit machines, sensoren en ERP-systemen te combineren, ontstaat een geïntegreerde omgeving waarin dreigende storingen vroegtijdig zichtbaar worden, planning en productie efficiënter verlopen, sneller kan worden ingespeeld op klantvraag en ook kleinere series rendabel geproduceerd kunnen worden.
Dit vertaalt zich in voorspellend onderhoud, intelligente planning, geautomatiseerde kwaliteitscontrole en realtime voorraadoptimalisatie.
Digitale architectuur op orde
Een ander belangrijk onderdeel in de transitie richting slimme fabrieken is het op orde brengen van de digitale architectuur binnen de volledige supply chain.
Van Brunschot: “Vrijwel ieder maakbedrijf ziet de ketencomplexiteit toenemen. Een schip dat het Suezkanaal blokkeert, een exportverbod, politieke instabiliteit of verstoringen bij toeleveranciers kunnen binnen een dag hele productielijnen stilleggen. Bedrijven met een digitale ketenarchitectuur zijn beter in staat om risico’s te beheersen en alternatieve routes of leveranciers snel te activeren.”
“Dat zien we ook terug bij verschillende klanten uit de proces- en discrete industrie. Onze industrie-experts ervaren dat realtime inzicht in leveranciersdata direct leidt tot minder downtime en snellere besluitvorming.”
Digitale soevereiniteit en cybersecurity
Bij het ontwerpen van systemen en IT-processen is het van belang dat cybersecurity een centrale rol krijgt. “Met 11% kans op een ernstig cyberincident zijn maakbedrijven kwetsbaarder dan ooit. Veel organisaties hebben onvoldoende zicht op waar hun data staat, wie toegang heeft en hoe die in de keten wordt gedeeld”, zegt Van Brunschot.
Lees verder: ‘Nederlandse maakindustrie steeds kwetsbaarder voor cyberaanvallen’.
Hoewel veel maakbedrijven investeren in hun IT-omgeving, benadrukt Cegeka in de whitepaper dat security niet alleen een IT-vraagstuk is, maar ook een organisatorisch vraagstuk dat raakt aan processen, verantwoordelijkheden en vaardigheden van medewerkers.
“Digitale soevereiniteit wordt daarnaast steeds bepalender, met directe impact op continuïteit en concurrentiepositie”, legt Van Brunschot uit. Het gaat daarbij om controle over data, infrastructuur en afhankelijkheden binnen Europese jurisdictie. “Dat is een belangrijke voorwaarde om datagedreven inzichten veilig en toekomstbestendig te kunnen benutten.”
Drie stappen
De route naar een soevereine en veilige digitale productie bestaat uit drie stappen. Het begint volgens Cegeka met een sterke basis, oftewel de ‘Foundation’. “Borg EU-dataresidentie, voorkom vendor lock-in en breng afhankelijkheden in kaart”, licht Van Brunschot toe.
Daarna volgt de zogeheten ‘Insights’-fase: “Denk aan het inzetten van AI voor risicobeoordeling en realtime monitoring van datastromen.”
In de fase ‘Impact’ worden vervolgens plannen vertaald naar – de naam zegt het al – impact. Van Brunschot: “Werk toe naar een volledig zichtbare, geautomatiseerde en compliant ketenarchitectuur, inclusief post-quantumbeveiliging (beveiliging die bestand is tegen toekomstige aanvallen met quantumcomputers).”
Meer dan technologie: De mens blijft centraal
Zoals bij ieder grootschalig digitaliseringstraject reikt de impact veel verder dan technologie alleen, stipt Van Brunschot nog een belangrijke factor aan. “Het gaat niet uitsluitend om systemen, data en processen, maar juist ook om mensen, rollen, samenwerking en vaardigheden.”
Zo maakt de whitepaper van Cegeka duidelijk dat organisaties die slimme fabrieken succesvol willen realiseren, moeten investeren in opleiding, digitale vaardigheden en moderne tools die medewerkers ondersteunen in hun dagelijkse werk. Maar, waarschuwt Van Brunschot: “De technologische verandering slaagt alleen als ook de zachte kant van de transformatie – draagvlak, leiderschap en adoptie – serieus wordt meegenomen.”
Tot slot, een slimme fabriek bouw je niet in één keer. Cegeka pleit voor pragmatiek: “Begin met een zichtbaar en impactvol project. Denk aan een dataplatform voor keteninzicht, een OT‑security assessment of voorspellend onderhoud op één lijn”, aldus Van Brunschot. “Succes op kleine schaal creëert draagvlak voor de volgende stap en zorgt dat de organisatie kan meegroeien met de verandering.”
