‘Wat als?’: Atos Nederland CEO Hans Koolen over de zin en onzin van digitale soevereiniteit

Na decennia van globalisering is het sentiment gekanteld: Europa móet op eigen benen staan, ook digitaal. Maar kan dat wel, in een wereld gedomineerd door Amerikaanse techreuzen? Als een van Europa’s grote IT-dienstverleners speelt Atos een belangrijke rol in het versterken van onze digitale soevereiniteit. Maar de VS de rug toekeren, daar wil CEO Hans Koolen niets van weten. We spraken hem over de zin en onzin in de discussie rond digitale soevereiniteit.

In mei van dit jaar zagen we dat het meer is dan een hypothetisch doemscenario: door een eenzijdige beslissing vanuit de VS kon de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag niet meer bij zijn mail. President Trump was niet gediend van het arrestatiebevel dat het strafhof had uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Netanyahu. De vervolgens opgelegde sancties leidden ertoe dat de hoofdaanklager geen toegang meer had tot zijn Microsoft-mailaccount.

Hiermee kwam de discussie over digitale soevereiniteit in een nieuwe stroomversnelling. “Het leeft absoluut”, ziet ook Hans Koolen, CEO van Atos in Nederland. “Uit onderzoek van Whitelane blijkt dat ruim een derde van de Noord-Europese bedrijven momenteel bezig is met repatriëring uit de public cloud – ze hebben plannen om het op korte termijn te doen of doen het nu al.”

Uiteraard begrijpt hij de tendens, maar tegelijk ziet hij veel nuance verloren gaan in het huidige geopolitieke discussiegeweld. “Iedereen heeft het nu ineens over onze afhankelijkheid van grote Amerikaanse partijen, maar het vraagstuk van digitale soevereiniteit is niets nieuws. In een tijdperk waarin geen organisatie nog zonder IT kan, moet je je altijd afvragen: ‘Wat als?”

Er zijn immers veel meer manieren waarop je IT-leverancier de continuïteit van je bedrijf in gevaar kan brengen. Neem de recente storing bij Amazon, of de in de soep gelopen update bij CrowdStrike, die in de zomer van vorig jaar wereldwijd voor enorme schade zorgde.

Koolen erkent ook dat nog niet zo lang geleden sommige van de eigen klanten wat zorgen begonnen te uiten. “Het is geen groot geheim dat in 2023 en 2024 twijfels speelden over onze financiële stabiliteit. Toen zijn ook klanten gaan nadenken: wat als Atos omvalt?”

“Als CIO ben je zelden bezig met IT-strategie: je bent bezig met bedrijfsstrategie.”

Na een herstructurering bevindt Atos zich nu in rustiger vaarwater, en dus kwam dit “hoogst onwaarschijnlijke scenario” niet uit. Ook het wegvallen van de grote Amerikaanse partijen ziet Koolen niet zo snel gebeuren. “Er is een mooie Engelse term voor: ‘fear mongering’. Ik hou er niet van.”

Spectrum aan mogelijkheden

Dat betekent niet dat je als bedrijf geen rekening moet houden met onwaarschijnlijke scenario’s. “Het is heel goed om je de ‘wat als?’-vraag te stellen”, beaamt Koolen. “We zien dat veel van onze klanten momenteel nadenken over hun sourcing maturity.”

Een hoge volwassenheid kenmerkt zich echter juist in het goed benutten van het brede spectrum aan mogelijkheden. Want waar de discussie al snel wordt gereduceerd tot het binaire ‘wel of niet gebruikmaken van Amerikaanse bigtech’, zijn er in werkelijkheid talloze opties.

“Je ziet in de praktijk dat bedrijven vaak kiezen voor een combinatie”, vertelt Koolen. “Op basis van wetgeving en risicomanagement ga je kijken: ‘Oké, die datasets wil ik per se in Europa hebben.’ En er zijn natuurlijk al jaren hybride cloudstrategieën. Het grootste deel van alle data in de publieke cloud kan ook prima in de privécloud, zonder dat je een stap terug doet in functionaliteit.”

“Ook is het helemaal niet nodig om alles bij één partij onder te brengen”, stelt hij. “Sterker nog – en dit klinkt raar uit de mond van een CEO van een leverancier – ik adviseer multisourcing.”

Soevereine speler

Als managed service provider biedt Atos zelf het volledige spectrum aan mogelijkheden. “Wij zijn een soevereine speler volgens de huidige definitie zoals Gartner die hanteert”, stelt Koolen. “Dat betekent dat je data niet te lezen is, niet te manipuleren is en – voor mij het allerbelangrijkst, maar vaak vergeten – dat de toegang tot de data ook autonoom is: niemand kan met een druk op de knop zorgen dat je data niet meer toegankelijk is.”

“Wij bieden al die drie vormen en zijn bovendien één van slechts twee partijen in Europa die alle diensten die daarbij horen op grote schaal kunnen leveren”, geeft hij aan. “En die andere partij is ook Frans.”

Daarmee speelt Atos een belangrijke rol in het versterken van Europa’s digitale soevereiniteit. “We zijn een belangrijke leverancier voor onder meer krijgsmachtonderdelen, de gezondheidszorg en financiële dienstverlening. En in Nederland voor veel ministeries, uitvoeringsinstanties en banken. Dus we hebben hier een rol in te spelen. Maar die rol wil ik ook uitleggen als verantwoordelijkheid. En daarbij zet je niemand aan de kant.”

Geen alternatief

Dat geldt ook voor de grote Amerikaanse technologiebedrijven waar Atos mee samenwerkt. “Daar wil ik heel helder over zijn: Microsoft, Amazon en Google zijn grote, belangrijke en zeer gewaardeerde partners van ons. Daar verandert helemaal níets aan.”

Op het gebied van cloud bestaat er simpelweg ook geen alternatief voor wat de hyperscalers bieden, geeft hij aan. “En of dat ooit in Europa gaat komen, ik verwacht van niet. De investeringen die nodig zijn voor de diepgang aan diensten op dat kwaliteitsniveau…”

IT is het product

In hoeverre dit een probleem is voor Europa is een discussie op zich. Maar door het brede spectrum aan opties dat Atos biedt, is het volgens Koolen heel goed mogelijk om gewoon gebruik te blijven maken van de Amerikaanse techbedrijven. Zo kunnen Europese bedrijven in ieder geval blijven profiteren van de nieuwste technologie – cruciaal in deze tijd waarin innovatie het verschil kan betekenen tussen voorlopen of achterblijven.

“Toen ik begon met mijn studie – lang geleden – was IT nog faciliterend”, schetst Koolen. “Dat is allang niet meer zo. IT is nu het product – wat je ook doet. Zelfs in bijvoorbeeld de agrarische sector willen afnemers met een app kunnen bestellen. En als jij daar niet in meegaat, is het de vraag of je straks nog bestaansrecht hebt.”

Digitaliseringsvraagstukken spelen vandaag de dag dan ook in vrijwel elke boardroom, weet Koolen, die eerder leidinggevende IT-rollen vervulde bij onder meer AT&T, Philips, MCI en BT. “Ik heb zelf als CIO in die boardroom gezeten. Je bent zelden bezig met IT-strategie: je bent bezig met bedrijfsstrategie.”

Blik vanuit de boardroom

Deze blik vanuit de boardroom past Koolen nu toe bij Atos. “Veel managed service providers benaderen het meer vanuit hun eigen portfolio: ‘We hebben deze dienst voor je, dit kunnen we ook nog bieden.’ Wij hebben de slag gemaakt om het vanuit de klant te benaderen – alles begint bij hun bedrijfsstrategie.”

“Veel leveranciers hebben nog steeds moeite om dat gesprek te voeren”, constateert hij. “Wij hebben ons dat eigen gemaakt. En dat is zeker ook de kracht die ik als CEO aan Atos wil meegeven, omdat ik zelf op die stoel zat.”

Met dezelfde blik kijkt Atos ook naar soevereiniteit. “We denken graag met je mee, maar je maakt als bedrijf zelf de afweging hoe afhankelijk je wil en mag zijn van wat er gebeurt in de wereld. Voor ons is er geen goed of fout: we bieden nog steeds dezelfde mogelijkheden als voorheen – en als je wil kan dat allemaal ook soeverein.”