Ozempic en de obesitasepidemie: Waarom vergoeding uitblijft en wat eraan te doen is
Terwijl de obesitasepidemie steeds grotere vormen aanneemt, is er een nieuw geneesmiddel op de markt dat zeer effectief blijkt te zijn tegen overgewicht: semaglutide – beter bekend onder de merknamen Ozempic en Wegovy. In Nederland wordt het middel echter niet vergoed. Dat lijkt een gemiste kans. Gupta Strategists onderzocht hoe het potentieel van semaglutide om obesitas te bestrijden beter kan worden benut.
Het is dé afvalhype van de laatste jaren: Ozempic. De één na de andere beroemdheid ziet er ineens stukken slanker uit. Sommige van hen prijzen openlijk het geneesmiddel, bij de rest gaat de massa er voor het gemak maar vanuit dat ze hun gewichtsverlies te danken hebben aan het nieuwe ‘wondermiddel’.
Ondertussen wordt overgewicht in Nederland alleen maar een groter probleem: inmiddels heeft meer dan de helft van de Nederlanders overgewicht en kampt 15% met obesitas.
Naast de problemen die mensen hier zelf door ondervinden, legt het een enorme druk op de zorg en de bredere samenleving. Zo becijferden Universiteit Maastricht en het Partnerschap Overgewicht Nederland in 2022 dat een volwassene met overgewicht of obesitas Nederland bijna €11.500 per jaar kost, opgeteld goed voor een jaarlijkse kostenpost van ruim €79 miljard.
En ondanks alle inspanningen – van diëten tot maagverkleiningen en preventieprogramma’s – is de verwachting dat de obesitasepidemie de komende jaren alleen maar groter wordt.
Revolutionair, maar niet vergoed
De komst van semaglutide lijkt dan ook meer dan welkom. Oorspronkelijk ontwikkeld voor diabetes type 2 – Ozempic wordt verkocht als diabetesmedicijn – bleek semaglutide ook zeer effectief in het stimuleren van gewichtsverlies. Dit bracht farmaceut Novo Nordisk ertoe het medicijn verder te ontwikkelen als afslankmiddel, verkocht onder de naam Wegovy.
Ter vergelijking: de gecombineerde leefstijlinterventie, de huidige “gouden standaard” voor de behandeling van overgewicht, levert gemiddeld 5% gewichtsverlies op. Semaglutide zorgt voor een afname van 15 tot 17% – daarmee is het middel dus ruim drie keer effectiever. Bovendien verlaagt het de kans op hart- en vaatziekten.
Desondanks besloot Zorginstituut Nederland dat semaglutide in Nederland niet wordt vergoed. Het Zorginstituut erkent dat semaglutide effectief is, maar heeft de vergoeding afgewezen vanwege twijfels over de kosteneffectiviteit en de potentiële budgetimpact. Omdat een grote groep patiënten in aanmerking zou kunnen komen voor het middel, kunnen de kosten oplopen tot wel €1,5 miljard per jaar.
Potentieel onbenut
Gupta Strategists erkent dat er een “complexe afweging tussen gezondheidswinst, kosteneffectiviteit en budgetimpact” ten grondslag ligt aan de keuze, maar door het besluit blijft het enorme potentieel van semaglutide grotendeels onbenut.
Wat volgens het strategisch zorgadviesbureau “wringt”, is dat een ander middel – liraglutide – wél wordt vergoed “terwijl het minder effectief is en meer kost dan semaglutide”.
“Dat kan omdat liraglutide zonder economische evaluatie het basispakket instroomde omdat de geschatte budgetimpact onder de grenswaarde van €10 miljoen zou liggen”, constateren de onderzoekers. “Maar inmiddels zijn de kosten voor liraglutide gestegen naar €27 miljoen, wat onderstreept dat de vraag naar deze obesitasmiddelen groot is.”
Ziekte van de armen
Gupta wijst ook op de gezondheidskloof tussen arm en rijk. Mensen met een laag inkomen hebben sowieso al “twee keer zo veel kans dat ze obesitas ontwikkelen als mensen met een hoog inkomen”, aldus het bureau.
Het niet vergoeden van semaglutide zorgt er ook nog eens voor dat alleen welvarende mensen kunnen profiteren van het medicijn. Wie het uit eigen zak betaalt is jaarlijks namelijk zo’n €2.800 kwijt. Opgeteld zorgt het dat obesitas steeds meer een “ziekte van de armen” wordt, waarschuwt Gupta.
Hoe vergoeding tóch mogelijk kan worden
Kortom, genoeg reden om te kijken naar mogelijkheden om semaglutide alsnog vergoed te krijgen. Daarvoor ziet het adviesbureau drie oplossingsrichtingen.
Een van de belangrijkste knelpunten is de onzekerheid over de langetermijneffecten en de totale budgetimpact. Gupta stelt dat een beter en transparanter kosteneffectiviteitsmodel kan helpen om die onzekerheden te verkleinen.
Op dit moment verschillen de berekeningen sterk tussen partijen, onder meer over hoelang patiënten het middel blijven gebruiken en welke besparingen in de zorg daartegenover staan. Door gerichter te modelleren welke patiënten er daadwerkelijk baat bij hebben en wat de maatschappelijke kosten en baten zijn, kan een beter onderbouwd besluit worden genomen.
Ten tweede zou vergoeding in eerste instantie beperkt kunnen blijven tot een kleinere groep patiënten met ernstige obesitas en bijkomende aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten. Voor deze groep is semaglutide niet alleen effectief in gewichtsverlies, maar ook in het voorkomen van ernstige complicaties. Door vergoeding gefaseerd in te voeren, kunnen de kosten beheersbaar blijven.
De derde optie is het maken van slimmere vergoedingsafspraken. Nederland kan hierbij leren van landen als het Verenigd Koninkrijk, waar semaglutide alleen wordt vergoed als patiënten deelnemen aan een leefstijlprogramma en het medicijn maximaal twee jaar gebruiken.
Ook kan een ‘pay-for-performance’-model worden overwogen, waarbij vergoeding afhankelijk is van behaalde resultaten: als een patiënt niet het gewenste gewichtsverlies behaalt, stopt de vergoeding. Dit soort afspraken kunnen de kosten verlagen en zorgen dat het medicijn effectief wordt ingezet.
Maatschappelijke discussie
Het Zorginstituut erkent zelf dat het niet vergoeden van semaglutide teleurstellend is en benadrukt de noodzaak voor een maatschappelijke discussie. Met zijn rapport wil Gupta bijdragen aan deze discussie.
“We hebben in een onafhankelijk microsimulatiemodel geprobeerd zo genuanceerd mogelijk in te schatten wat de impact van semaglutide is in verschillende scenario’s. Alhoewel op die aannames ongetwijfeld ook iets aan te merken valt, proberen we met drie nieuwe invalshoeken de maatschappelijke discussie verantwoord verder te brengen en gezondheidswinst voor (een deel van de) obesitaspatiënten te realiseren.”
