CSRD: Wat is het? En waarover moet gerapporteerd worden?
De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) is begin dit jaar in werking getreden en moet de komende jaren een belangrijke rol gaan spelen in het versnellen van de transitie naar een duurzame Europese economie. Maar wat is de CSRD precies? En waarover moet gerapporteerd worden? Experts van RSM nemen ons mee in de ins en outs van de nieuwe duurzaamheidsrichtlijn.
De CSRD verplicht grote ondernemingen binnen de EU om inzage te geven in de impact die zij hebben op mens, milieu en maatschappij, de risico’s en kansen die dat met zich meebrengt voor de onderneming en de wijze waarop zij deze risico’s ondervangt. Dit alles moet worden samengevat in een rapportage die heldere informatie verschaft aan haar stakeholders.
In juli 2023 heeft de Europese Unie de specifieke vereisten om aan de rapportageverplichtingen te voldoen goedgekeurd, de European Sustainability Reporting Standards (ESRS).
De ESRS-standaard bestaat uit twee generieke standaarden met algemene vereisten en tien thematische standaarden met specifieke onderwerpen. Dit biedt ondernemingen een kader voor de onderwerpen waarover zij moeten rapporteren en instructies over de wijze waarop dat moet gebeuren.
De rapportage-eisen in de ESRS zijn ingedeeld naar governance (GOV), strategie (SBM), impact, risico- en kansenmanagement (IRO) en maatstaven en doelen (MT):
Impact op bedrijven
Wat is de impact van de CSRD-richtlijn op bedrijven?
Beursgenoteerde ondernemingen
Beursgenoteerde ondernemingen die onder de Non-Financial Reporting Directive (NFRD) vielen, moeten vanaf het boekjaar 2024 voldoen aan de CSRD-eisen. Deze informatie moet worden opgenomen in het bestuursverslag over 2024 dat in 2025 moet worden gepubliceerd. Beursgenoteerde middelgrote en kleine ondernemingen zijn minimaal tot het boekjaar 2026 vrijgesteld van de CSRD.
Grote ondernemingen
Grote ondernemingen zijn vanaf 2025 aan de CSRD onderworpen. Dat betekent dat de informatie zoals vereist door de CSRD moet worden opgenomen in het bestuursverslag over 2025 en dat in 2026 moet worden gepubliceerd. Een bedrijf is groot als het voldoet aan minimaal twee van de volgende drie criteria: (a) meer dan 250 medewerkers, (b) meer dan 50 miljoen euro omzet per jaar, en/of (c) meer dan 25 miljoen euro aan assets op de balans.
Aangezien er over het boekjaar 2025 gerapporteerd dient te worden, zullen grote ondernemingen per 1 januari 2025 klaar moeten zijn met de voorbereidingen op de CSRD. Veel ondernemingen hebben praktische ondersteuning nodig. Het is daarom verstandig om zo snel mogelijk te starten met inzicht krijgt in de situatie van uw onderneming en de stappen die u nog moet ondernemen om conform de CSRD te rapporteren.
Middelgrote en kleine ondernemingen
De CSRD heeft indirect een impact op middelgrote en kleine ondernemingen. Zij zijn tot (minimaal) boekjaar 2026 vrijgesteld van de CSRD. Echter, vanwege ketenwerking zullen zij wel te maken krijgen met de CSRD.
Grote ondernemingen worden verplicht om te rapporteren over hun eigen waardeketen. Omdat veel kleine en middelgrote ondernemingen leverancier en/of afnemer zijn van grotere ondernemingen, zullen zij te maken krijgen met verhoogde ESG-dataverzoeken ten aanzien van bijvoorbeeld de bedrijfsvoering en activiteiten. Hierdoor zullen middelgrote en kleinere ondernemingen sneller in actie moeten komen dan de wet van hen eist.
Kansen vanuit verdere verduurzaming
De CSRD lijkt op het eerste oog enkel een rapportagevereiste waarmee ondernemingen hun stakeholders informeren over prestaties op duurzaamheidsgebied. De verplichting is echter breder bedoeld; van ondernemingen wordt verwacht dat zij (meer gestructureerd) gaan nadenken over de impact die zij hebben op mens, milieu en maatschappij.
Daarbij worden risico’s in kaart gebracht, doelstellingen geformuleerd én wordt gerapporteerd over ESG-prestaties. De CSRD biedt een kans om als onderneming (verder) te verduurzamen en de toekomstbestendigheid van de onderneming te vergroten. Een focus op ESG biedt kansen aan ondernemingen.
Ook tonen verschillende wetenschappelijke onderzoeken aan dat ondernemingen met goede ESG-prestaties beter door de Covid-19-crisis zijn gekomen dan minder duurzame bedrijven. Door de CSRD te omarmen en transparant te worden over ESG-initiatieven kunnen ondernemingen meer non-financiële én financiële waarde creëren.
Dit is te verklaren door de vier onderstaande effecten:
ESG-risico’s in kaart brengen en hierop voorbereiden
De transitie naar een duurzame en inclusieve economie veroorzaakt grote veranderingen in overheidsbeleid, regelgeving, technologie, markten én verwachtingen van stakeholders. Deze veranderingen veroorzaken risico’s, zoals stijgende kosten door belasting op CO2-uitstoot, concurrentie van duurzamere technologieën en verschuivingen in vraag en aanbod op basis van klimaatrisico’s of verwachtingen van stakeholders.
De CSRD verplicht ondernemingen om ESG-risico’s te identificeren zodat ondernemingen zich hierop kunnen voorbereiden en hun (financiële) impact kunnen minimaliseren. Door dit proces tijdig te starten wordt de onderneming niet verrast en worden hogere kosten voorkomen.
Verduurzamingskansen en kostenbesparingen identificeren en benutten
Ondernemingen moeten prestaties zoals energieverbruik en grondstofefficiëntie inzichtelijk maken. Dit vergt enerzijds investeringen, maar biedt ook een concrete mogelijkheid om operationele efficiëntie te vergroten waardoor kosten kunnen worden bespaard, oftewel kortetermijninvesteringen met langetermijnrendementen.
De groei van ondernemingen stimuleren
Ondernemingen zijn verplicht om doelstellingen te ontwikkelen waardoor ESG-prestaties verbeterd worden. Goede ESG-prestaties kunnen groei faciliteren omdat ze helpen om nieuwe markten aan te boren en uit te breiden. Bedrijven met een sterke ESG-propositie trekken klanten aan met hun duurzame producten en services, werven gemakkelijker medewerkers en hebben een betere relatie met maatschappelijke stakeholders.
De bedrijfsreputatie verbeteren
De maatschappij stelt steeds hogere verwachtingen op duurzaamheidsgebied, waardoor reputatie afhankelijker wordt van ESG-prestaties. De CSRD omarmen helpt met het verbeteren en effectief communiceren van deze prestaties, waardoor de bedrijfsreputatie positief beïnvloed wordt.
Waarover moet gerapporteerd worden?
De CSRD-richtlijn verplicht ondernemingen om te rapporteren over ecologische, sociale en governance-thema’s. In de ESRS zijn deze thema’s uitgewerkt met concrete instructies over de wijze waarop over deze thema’s moet worden gerapporteerd.
Niet alle ESG-thema’s zijn voor iedere onderneming even belangrijk. In de rapportage moet worden aangegeven welke thema’s relevant zijn en waarom. Enkel klimaatverandering moet worden vermeld wanneer deze als niet-relevant wordt aangemerkt.
Welke externe risico’s relevant zijn voor een onderneming en wat de impact van een onderneming is op de maatschappij en het milieu is afhankelijk van de sector, activiteiten, locatie en lokale wetgeving. Daarom verplicht de CSRD dat ondernemingen het belang van ESG-thema’s voor hun onderneming uitgebreid onderzoeken. Hiervoor dient een onderneming een stakeholder- en een dubbele materialiteitsanalyse uit te voeren.
Stakeholderanalyse
Als onderdeel van de sustainability due diligence moet elke onderneming een stakeholderanalyse uitvoeren. Sustainability due diligence is het proces waarbij ondernemingen daadwerkelijke en potentiële negatieve gevolgen voor het milieu, de maatschappij en mensen identificeren, voorkomen en verminderen, en verantwoording afleggen over de wijze waarop zij hier mee omgaan.
Een stakeholder of belanghebbende van een onderneming is een partij of individu die een onderneming kan beïnvloeden of door de onderneming beïnvloed kan worden. Voorbeelden zijn aandeelhouders, klanten, leveranciers, medewerkers, financiële instellingen, investeerders of de omliggende gemeenschap.
De CSRD verplicht ondernemingen om de impact op en wensen van stakeholders in overweging te nemen. Enerzijds leidt dit tot inzicht in mogelijke risico’s en kansen voor de organisatie, anderzijds maakt dit ondernemingen bewust van de impact die zij hebben op stakeholders.
Dubbele materialiteit
Dubbele materialiteit betekent dat ondernemingen ESG vanuit twee verschillende perspectieven moeten benaderen. Door middel van een ‘inside-out analyse’ definiëren zij de impact die ze met hun eigen activiteiten of in hun keten hebben op het milieu en de maatschappij. De ‘outside-in analyse’ wordt gebruikt om externe ontwikkelingen en hun invloed op prestaties van ondernemingen te duiden.
ESG-thema’s
Op basis van de uitkomsten van de stakeholder- en de dubbele materialiteitsanalyse krijgen ondernemingen inzicht in onderwerpen die voor hen relevant zijn. Per thema wordt verwacht dat ondernemingen informatie verschaffen over het beleid, de gestelde doelen, de actieplannen en de middelen die zij vrijmaken om hier invulling aan te geven. Vervolgens wordt op basis van meerdere indicatoren per thema de voortgang gemeten en gerapporteerd.
De ESG-journey
De CSRD brengt ondernemingen in een versneld bewustwordingsproces van hoe zij met duurzaamheid moeten omgaan. De CSRD-rapportage is het eindproduct van grote en kleine veranderingen die moeten worden gerealiseerd om het bedrijfsmodel en de omgang met stakeholders te verduurzamen.
Een succesvolle verduurzaming hangt samen met een sterk geloof in de toegevoegde waarde van verduurzaming. Wanneer de duurzaamheidsvisie intrinsiek is gemotiveerd, is de kans op een succesvolle implementatie die een positief effect zal hebben op de onderneming groter dan wanneer een bedrijf zich richt op enkel compliance.
RSM heeft een proces ontwikkeld dat bestaat uit zes stappen die bedrijven kunnen doorlopen om te voldoen aan de vereisten van de CSRD:
1) Kick-off, educatie & rapid assessment
Zorg ervoor dat er kennis over ESG en de CSRD beschikbaar is in de organisatie, stel een werkgroep samen, informeer en betrek het management en overige relevante interne stakeholders. Vergelijk de huidige situatie met de procesmatige vereisten uit de CSRD om te bepalen welke stappen nog ondernomen moeten worden om hieraan te voldoen.
2) Dubbele materialiteit bepalen en stakeholders consulteren
Onderzoek de invloed van ESG-thema’s op de maatschappij en het milieu. Samen met stakeholders en de directie worden onderwerpen in kaart gebracht die voor de onderneming van belang zijn.
3) CSRD gap-analyse uitvoeren
Na het uitvoeren van de dubbele materialiteitsbeoordeling, kan een organisatie een beter inzicht hebben in de huidige stand van zaken op het gebied van duurzaamheid. Met deze informatie kan het gap-assessment effectiever worden uitgevoerd om te identificeren wat er nog moet gebeuren om aan de CSRD-vereisten te voldoen.
4) Indicatoren definiëren en doelstellingen ontwikkelingen
Identificeer op basis van de materiële onderwerpen indicatoren om te komen tot meeteenheden. Daarnaast dienen per indicator passende doelstellingen ontwikkeld te worden.
5) Dataverzameling en interne procesverbetering
Verzamel relevante data gebaseerd op ESG-kpi’s, beschrijf interne procedures met betrekking tot de verzameling van gegevens en kwaliteit van de data, identificeer en suggereer mogelijke verbetering voor interne procedures en het verzamelproces. Het verzamelen van de relevante data is een project op zich. In de ESRS zijn de rapportagerichtlijnen heel specifiek verwoord en het is de vraag of die data überhaupt beschikbaar is.
Het bepalen van de juiste manier om te meten en te verzamelen vraagt tijd en aandacht. Wellicht moeten er nieuwe processen opgezet of systemen worden ingericht om dit goed te doen.
6) CSRD-proof rapporteren
De onderneming is nu ‘CSRD-proof’ en de rapportages kunnen worden opgesteld. Op basis van de verzamelde data en de opgedane ervaring kan bepaald worden waar verbetering mogelijk is. Vervolgens kan de rapportagecyclus verbeterd worden en is het bestuursverslag klaar voor een externe audit.
