Sociale dienst van Baarn, Bunschoten en Soest heeft cultuurfix nodig

09 januari 2019 Consultancy.nl

Bij BBS – de sociale dienst van de Utrechtse gemeenten Baarn, Bunschoten en Soest – heerst een ongezonde cultuur. Dit komt naar voren in een rapport van Rijnconsult, dat onderzoek deed naar de uitvoeringsorganisatie: “We zijn gestuit op een merkwaardige, disfunctionele en explosieve cultuurcocktail”, aldus de onderzoekers. Naar aanleiding van hun niet mis te verstane conclusies besloten het bestuur en de ondernemingsraad van BBS een uitgebreid cultuurveranderingsproces in gang te zetten.

Als uitvoeringsorganisatie in het sociaal domein is BBS onder meer belast met de ondersteuning van werkzoekenden, de verstrekking van uitkeringen en de uitvoering van minima-regelingen. In het voorjaar van 2016 komen de eerste duidelijk geluiden over een cultuurprobleem bij BBS naar buiten, als een in januari van dat jaar gestarte senior medewerker Financiën en Control melding maakt van veronderstelde misstanden omtrent de boekhouding, en daarbij spreekt van een angstcultuur. Het bestuur van BBS geeft accountants- en adviesbureau EY opdracht onderzoek te doen, waarin wordt geconcludeerd dat op onderdelen dingen niet goed zijn gegaan, maar dat er geen sprake is van frauduleus handelen. Het rapport gaat niet in op de vermeende angstcultuur.

In maart 2017 escaleert de situatie verder als BBS de klokkenluider ontslaat vanwege verstoorde arbeidsverhoudingen. De medewerker laat het er niet bij zitten en dient diverse klachten en bezwaarschriften in. De gemeenteraad van Soest besluit daarop een raadswerkgroep onderzoek te laten doen. Daarin wordt geconcludeerd dat de cultuur binnen BBS geen ruimte geeft voor kritische geluiden van medewerkers, wat de ontslagen medewerker aanduidt als een ‘angstcultuur’. Op basis van deze uitkomst besluit het bestuur van BBS eind januari 2018 dat er nader onafhankelijk onderzoek moet komen naar de bedrijfscultuur bij BBS, waarvoor Rijnconsult in de arm wordt genomen. 

Gelijkhebberig

Op basis van een documentstudie, interviews en een online enquête onder medewerkers concluderen de onderzoekers dat er bij BBS geen sprake is van een angstcultuur. Dit betekent echter geenszins dat alles koek en ei is bij de Utrechtse sociale dienst. De onderzoekers geven aan een “in zichzelf gekeerde, meer dan gemiddeld gelijkhebberige en weinig in het gehele bedrijfsbelang van BBS geïnteresseerde gemeenschap” te hebben aangetroffen. Ze spreken van een cultuur waarin “leidend is de dingen te doen die de goedkeuring van anderen hebben” en waarin “men zich steeds goed bewust is van wat gebruikelijk is in de organisatie”.

Sociale dienst van Baarn, Bunschoten en Soest heeft cultuurfix nodig

Dit leidt tot verschillende vormen van ongewenst gedrag: “Mensen verschillend informeren om conflicten te voorkomen is gedrag dat loont, net als dingen uitstellen en zich nergens op vastleggen en zich op de achtergrond houden als het moeilijk wordt. Meer belang hechten aan regels dan aan ideeën, weinig kansen aangrijpen en verantwoordelijkheden liefst naar anderen doorspelen, past ook in dit cultuurbeeld.” De omgangscultuur is er volgens de onderzoekers eentje waarin “alles persoonlijk geregeld wordt en men vooral ‘politiek’ bezig is om invloed te verwerven.” 

Een deel van de indrukken die Rijnconsult opdeed tijdens het onderzoek is niet zozeer gebaseerd op de inhoud van de interviews en de antwoorden, maar op de wijze waarop de medewerkers van BBS zich opstelden tegenover de onderzoekers: “We konden als onderzoekers bij sommige gesprekspartners van meet af aan weinig tot niets goed doen. Reeds voor de start van het onderzoek was er al veel wantrouwen. Ook in de gesprekken troffen wij een ander klimaat aan dan dat wij elders aantreffen bij vergelijkbare (crises)onderzoeken.” Deze houding past volgens de onderzoekers goed binnen het algehele beeld dat ze schetsen: “Je doet namelijk niet snel iets goed in deze organisatie, of je nou medewerker, manager of externe onderzoeker bent.” 

Opvallend genoeg presteert BBS volgens de meeste betrokkenen wel naar behoren, en is er sprake van een grote betrokkenheid bij de organisatie, gemeenten, het sociaal domein en de samenleving: “De bedrijfsresultaten in termen van bedrijfsvoering en klanttevredenheid worden gehaald. Gesprekspartners geven zelf aan dat de interne strijd niet of nauwelijks ten koste gaat van de dienstverlening. Het rumoer en gedoe rond BBS concentreert zich op interne zaken die merkwaardigerwijze hun vertaling vinden in de lokale pers en politiek.”

Explosiegevaar

De conclusies van Rijnconsult liegen er niet om, onderkennen ook het bestuur en de ondernemingsraad van BBS. Zij hebben daarom besloten tot een uitgebreid cultuurveranderingsproces, dat begin oktober is begonnen. “Er moest echt een eind komen aan die explosieve cocktail van factoren die de onderzoekers hebben benoemd. Explosieve zaken hebben namelijk een neiging om te ontploffen’’, stelt Erwin Jansma (VVD), wethouder werk en inkomen in Baarn en voorzitter van de gemeenschappelijke regeling BBS. “Ik houd er rekening mee dat wij vier à vijf jaar verder zijn wanneer we de cultuur binnen BBS hebben veranderd. Het zal expertise en capaciteit vergen.” 

“Omdat we dat niet alleen aan de huidige leiding kunnen overlaten, komt er een directielid bij dat zich over de cultuuromslag gaat buigen”, vervolgt Jansma. “Dat er mogelijk ontslagen vallen, sluit ik ook zeker niet uit. Wij hebben met het bestuur een rondje langs de teams gemaakt en daar uitgelegd dat iedereen meedeelt in de opdracht. Willen mensen niet mee, dan kan dat betekenen dat we van hen afscheid gaan nemen.” 

Jansma erkent dat, mede vanwege eventuele ontslagregelingen, de cultuurverandering weleens flink in de papieren kan gaan lopen, maar “wie A zegt moet ook B zeggen”, aldus de wethouder: “Dit is een unieke kans om af te rekenen met de interne problemen die BBS parten spelen. Het niveau van de dienstverlening naar de klanten is nog goed en het ziekteverzuim is nog laag. Met beide feiten mogen we nog van geluk spreken. Als het hele goedje ontploft zijn we veel verder van huis. Op kortere termijn is het van belang dat we voldoende gekwalificeerd personeel hebben dat hier wil werken.”


Profiel

Meer nieuws over

×
×
A.T. Kearney Accenture ACE Adaptif Adlasz Adviesgroep Novius Anderson MacGyver Andersson Elffers Felix Annalise Arthur D. Little AT Osborne Atos Consulting B&A Bain & Company Baker Tilly BCG Platinion BDO BearingPoint Berenschot Best Value Group Bisnez BlinkLane Consulting BluPoint BMC Boer & Croon Management Bolster Bostec Boston Consulting Group Bright & Company | People Strategy Buitenhuis Advies buro C5 Bvolve Capgemini Invent Centric Cmotions COMATCH Conclusion Connective Payments Count & Cooper De Kleine Consultant Deloitte Delta Capita Digital Power Dimensys Ecorys Eden McCallum Energyprofs Enigma Consulting EY EY-Parthenon Finavista Finext First Consulting Flowant flowresulting Galan Groep GalanNXT Grant Thornton Groenewout Gupta Strategists Gwynt Hamstra & Partners Hermes | Partners Hospitality Group Hot ITem House of Performance IG&H Consulting & Interim Improven InContext innergo INNOPAY Intermedius ITDS Business Consultants Itility JBR JBR Interim Executives Kirkman Company Korn Ferry KplusV KPMG KPN ICT Consulting Kruger KWINK groep Leeuwendaal M3 Consultancy Magnitude Consulting Magnus Marktlink Mazars McKinsey & Company Mercer Methis Consulting METRI Mitopics MLC Mobilee Möbius Monitor Deloitte Morgens MSR Consulting Group Oliver Wyman OrangeX Ordina Oxyma p2 PA Consulting Group Paul Postma Marketing Consultancy PBLQ People Change PNO Consultants Projective Protiviti Proven Partners PwC Qhuba Quantics Quint Wellington Redwood Quintop Raad van Toekomst RevelX RGP Rijnconsult Roland Berger Salvéos Schaekel & Partners Schuberg Philis SeederDeBoer Sia Partners Significant Simon-Kucher & Partners SiRM Solid Professionals SOLVE Consulting SparkOptimus Strategy Development Partners Strategy& Student Consultancy Group Summiteers Supply Value Symbol Synechron Business Consulting TEN HAVE Change Management The Next Organization Trevian Turner TWST Twynstra Gudde UMS Group UniPartners UPD Van Oers Corporate Finance Vanberkel Professionals Varrlyn Vasco Consult Vintura VODW Voogt Pijl & Partners Wielinq Willis Towers Watson WIN Yellowtail YGroup YNNO Young Advisory Group YourConnector Zanders Zestgroup