Integraal Huisvestingsplan Sport en Bewegen voor gemeenten uitgebracht

Kenniscentrum Sport & Bewegen heeft een handreiking voor het Integraal Huisvestingsplan Sport en Bewegen uitgebracht. De praktische leidraad – ontwikkeld door adviesbureau Synarchis – moet gemeenten helpen om vanuit een langetermijnvisie te bepalen welke sportaccommodaties ze op peil houden, vernieuwen of afstoten, nu de ruimte in Nederland steeds schaarser wordt.

Neem Zoetermeer. De gemeente bouwde vanaf de jaren zestig in hoog tempo woonwijken, inclusief de sportaccommodaties die daarbij hoorden. Zestig jaar later is een groot deel van die gebouwen tegelijk aan vervanging toe, precies op het moment dat de stad ook een nieuwe woningbouwopgave moet realiseren.

“Het is essentieel om die massale vervangingsopgave en nieuwbouw voor de komende decennia in beeld te hebben”, zegt Jolanda Mens, portefeuillemanager sport bij de gemeente Zoetermeer. Voor haar gemeente reden om een eigen het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport en Bewegen op te stellen.

Stappenplan

De handreiking is opgesteld in opdracht van Kenniscentrum Sport & Bewegen, vanuit de opgave in Sportakkoord II om te werken aan een toekomstbestendige sportinfrastructuur. Het document beschrijft acht stappen, van het bepalen van de uitgangspositie tot evaluatie na afloop.

Eerst de kaders en afbakening, dan een inventarisatie van gebruik en gebruikers, gevolgd door trends, normen en kengetallen. Die stappen monden uit in een analyse van vraag en aanbod, een concept-plan en uiteindelijk de vaststelling ervan.

Het stappenplan is bedoeld als kader om het gesprek te structureren, niet als invulformulier, en is bruikbaar voor elke gemeente: zij bepalen zelf in welke stap ze zich bevinden, afhankelijk van de lokale situatie.

Geen blauwdruk

Een pasklaar sjabloon bestaat niet, benadrukt Karin van der Maat, adviseur maatschappelijke voorzieningen bij Synarchis. “Elke gemeente kent andere uitdagingen en andere demografische kenmerken.”

Naast sport- en beweegdata kijkt Synarchis daarom altijd naar demografische ontwikkelingen, leeftijdsgroepen, ruimtelijke plannen en knelpunten bij gebruikers. Die lokale blik voorkomt volgens Van der Maat verkeerde investeringen.

“Gemeenten kunnen dan beter inspelen op de daadwerkelijke behoefte onder de inwoners. Daarmee kunnen ze de juiste voorzieningen en accommodaties bieden en leegstand zo veel mogelijk voorkomen.”

Van clubgebouw tot stadsboerderij

Hoe een IHP zich in de praktijk ontwikkelt, laat Rotterdam zien. De stad werkt al sinds 2020 met een IHP Sport, aanvankelijk gericht op binnensport, zwembaden en buitensportcomplexen.

Bij de herijking in 2024 breidde de scope uit met tennisvoorzieningen, scoutinggebouwen, speeltuinverenigingen en natuur- en milieueducatie zoals stadsboerderijen; de naam werd IHP Sport en Recreatie.

Het plan kijkt nu tien jaar vooruit, met een actualisatie elke vier jaar, en richt zich op zwembaden en sporthallen ouder dan veertig jaar, clubgebouwen van vóór 2000 en de vervanging van natuurgras door kunstgras.

“We werken nu met een totaalbudget, waardoor we de mogelijkheid hebben om waar nodig budgetten tijdelijk anders in te zetten en planningen aan te passen”, aldus Ingrid Michielsen, beleidsadviseur sport bij de gemeente Rotterdam. Koppelkansen zoals een sporthal die samen met een school en een wijkfunctie wordt gebouwd, worden daarbij actief benut.

Voorbij de kengetallen

Wat een IHP volgens Van der Maat onderscheidt van klassiek accommodatiebeleid, is de koppeling met andere domeinen: eenzaamheid, woningbouw, klimaatbeleid, netcongestie. Ze verwijst daarbij naar het Human Capital Model uit 2013, dat de waarde van sport en bewegen langs zes lijnen beschrijft – fysiek, emotioneel, sociaal, intellectueel, individueel en financieel.

“Een langetermijnstrategie die gebaseerd is op data-analyse geeft een onderbouwde basis voor de ruimteclaims en de aanvraag van middelen die een gemeente doet. Dat is heel anders dan beleid maken alleen op basis van richtlijnen, normen en kengetallen.”

Sport en bewegen is voor gemeenten geen wettelijke taak, wat de opgave volgens Van der Maat lastig maakt. “Er moet flink wat geld naartoe, maar de baten komen op andere plekken terecht, zoals bij de zorg in het kader van preventie. Het is daarom belangrijk om die koppeling naar de verschillende domeinen scherp in beeld te brengen. Het IHP helpt daarbij.”