‘Waarom we de geopolitieke energie-embolie verkeerd diagnosticeren’
Een einde aan de oorlog tussen Iran en de VS en Israël lijkt dichterbij dan ooit. Het zorgt direct weer voor dalende olieprijzen en stijgende beurzen. Volgens Marcel Wanningen, een ervaren manager met een achtergrond in de publieke en financiële sector, vergeet de markt echter de structurele schade aan kritieke aanvoerlijnen.
Organisaties (en systemen) falen vaak onverwacht, maar zelden zonder aanloop. Degradatie verloopt eerst onzichtbaar, tot een kritieke drempelwaarde wordt overschreden. Daarna volgt de acute breuk.
Als we met deze blik kijken naar de escalatie in het Midden-Oosten en de aanhoudende druk vanuit de Russisch-Oekraïense oorlog, wordt pijnlijk duidelijk dat de markt de huidige energiecrisis fundamenteel verkeerd categoriseert. We behandelen een cumulatief, structureel ‘flow’-probleem alsof het een simpele aan-uitschakelaar betreft.
De markt hoopt al weken op een ‘deal’ die de Straat van Hormuz in één klap weer opent en de noodtoestand opheft. De fysieke werkelijkheid dicteert echter een heel ander scenario.
Een luchtbel in het economische cardiovasculaire systeem
In de macro-economie wordt vaak gekeken naar totale reserves, maar de logistieke praktijk is weerbarstiger. De wereldwijde olie- en gasvoorraden naderen inmiddels wat analisten het ‘operationele vloerniveau’ noemen. Net zoals een datacentrum of een complexe IT-architectuur een minimale baseload aan capaciteit nodig heeft om überhaupt te functioneren, heeft de wereldwijde olie-infrastructuur een fysieke ondergrens.
In het toonaangevende rapport The Illusion of Plenty van JP Morgan rekent het grondstoffenteam onder leiding van Natasha Kaneva hiermee af. Van de operationele reserves wereldwijd is slechts een fractie daadwerkelijk vrij verhandelbaar; de rest zit onwrikbaar vast in pijpleidingvullingen, tankbodems en raffinaderij-systemen.
“Zelfs als er vandaag een stabiel akkoord wordt getekend, is de fysieke infrastructuur niet met één druk op de knop hersteld.”
JP Morgan vergelijkt het tekort dat ontstaat door de blokkade van Hormuz treffend met een embolie – een luchtbel in de mondiale bloedsomloop. Zodra we door die operationele vloer zakken (wat tussen juni en september 2026 realiteit dreigt te worden), worden de economische uitkomsten extreem pad-afhankelijk en lokaal chaotisch.
Het wegvallen van 15%-30% van het wereldwijde aanbod is geen lineair probleem dat zich vertaalt in iets hogere prijzen aan de pomp; het is een structureel falen van kritische aanvoerlijnen.
Waarom een ‘diplomatieke deal’ de schade niet direct herstelt
De markt rekent op een snelle diplomatieke afwikkeling. Zelfs als er vandaag een stabiel akkoord wordt getekend, is de fysieke infrastructuur niet met één druk op de knop hersteld. Data-analyses van energiemarktanalist Kpler laten zien dat circa 700.000 vaten per dag permanent verloren zijn gegaan door reservoirschade en paraffine-afzetting als gevolg van abrupte productiestops.
Daarnaast heeft de fysieke schade aan kritieke infrastructuur, zoals de vitale aardgastreinen in Qatar, diepe sporen achtergelaten. Volgens ramingen van energiedeskundige Art Berman duurt het herstel van dergelijke hoogtechnologische installaties onder normale omstandigheden al drie tot vijf jaar. In een scenario waarin elke scheepswerf en producent van oliegereedschap ter wereld op maximale capaciteit draait, worden die doorlooptijden langer.
Berman schat dat medio 2027 hooguit 45% van het ‘oude normale’ transportvolume door Hormuz zal vloeien.
Onderstaande visualisatie toont hoe de twee geopolitieke brandhaarden in 2026 samenkomen op een kritiek logistiek knooppunt:
De blinde vlek: Secundaire en tertiaire ketenreacties
De meeste economische modellen en media richten zich uitsluitend op de olieprijs. De werkelijke kwetsbaarheid zit echter in de cross-commodity cascades – de manier waarop schaarste in de ene sector onverwachte uitval in de andere veroorzaakt.
Het commentaar van analisten legt de vinger op de zere plek wat betreft deze niet-lineaire interacties.
In de landbouw tast een tekort aan diesel direct het oogsten en de distributie aan. Tegelijkertijd legt het gebrek aan aardgas de productie van ammoniak en ureum (essentieel voor meststoffen) stil.
Binnen de hightech en IT raken heliumtekorten (kritiek voor het testen van drukapparatuur en precisie-engineering) de semiconductorindustrie, net zoals de haperende toevoer van grafiet voor elektromotoren en chips.
In de mijnbouw zorgt een gebrek aan diesel en zwavel voor een stagnatie van de raffinage van koper, nikkel en uranium – precies de grondstoffen die nodig zijn voor de hoogst urgente energietransitie.
Opgeteld ontstaat hiermee een cascaderend effect van verstoorde aanvoerlijnen, gevolgd door hoge prijzen in energie en grond- en meststoffen. Dit leidt tot bredere prijsinflatie, waarop renteverhogingen volgen door centrale banken. Bedrijven die vervolgens hun schulden niet kunnen herfinancieren gaan failliet.
“Organisaties moeten nu handelen alsof de schaarste permanent is.”
Dit is exact het organisatorische kantelpunt dat we eerder identificeerden: de vaste lasten lopen door, terwijl de operationele motor stopt door een gebrek aan input. Mijn boek ‘How to fix the Company before it’s Broke’ identificeert hoe bedrijven die solide lijken, maar waarvan (IT-)toeleveranciers in de problemen komen, dit kantelpunt opeens actueel kunnen beleven.
Waarschijnlijke scenario’s voor de komende zes maanden
Mochten de logistieke stromen in de Perzische Golf niet op zeer korte termijn duurzaam worden beveiligd, dan moeten beslissers in het bedrijfsleven en de IT-sector rekening houden met de volgende effecten in de tweede helft van 2026:
1: Gedwongen diesel- en grondstoffenrantsoenering in Europa
Nu de strategische petroleumreserves in het Westen grotendeels zijn aangesproken om de prijzen in het voorjaar te stabiliseren, is de buffer weg. Zodra de commerciële voorraden hun bodem bereiken, zullen overheden in Europa genoodzaakt zijn om prioriteitenschema’s op te stellen voor transport, vitale infrastructuur en datacenters.
2: Een niet-lineaire prijspiek
Omdat de markt lang heeft geanticipeerd op een diplomatieke oplossing, is de noodzakelijke ‘vraaguitval’ (demand destruction) uitgebleven. Om de markt fysiek in balans te brengen bij een aanhoudend tekort, zal de olieprijs naar schatting van diverse banken rigoureus moeten stijgen om consumptie simpelweg onbetaalbaar te maken voor niet-essentiële sectoren.
3: Logistieke herfinancieringsschok
Centrale banken zitten klem tussen het bestrijden van aanbodgedreven inflatie en het ondersteunen van de economie.
4: Faillissementen
Bedrijven die kampen met energieprijzen en productiestops, dan wel geconfronteerd worden met hogere rentelasten, zullen versneld in liquiditeitsproblemen komen. Dit zal leiden tot een consolidatiegolf en faillissementen in de zware industrie, IT- en logistieke sector.
Conclusie voor de Nederlandse boardroom
De les voor de CIO, CFO en algemeen directeur is helder. Geopolitieke risico’s zijn verschoven van abstracte krantenkoppen naar acute, fysieke restricties op de werkvloer. Erop vertrouwen dat ‘de markt het wel oplost’ of dat een politiek akkoord morgen de logistiek herstelt, is een risicovolle gok met de toekomst van het bedrijf.
Organisaties moeten nu handelen alsof de schaarste permanent is. Dat betekent: toeleveringsketens korter en lokaler maken, digitale infrastructuren rationaliseren en legacy-systemen saneren om de baseload aan energie en kosten omlaag te brengen. Je moet de organisatie herstellen voordat ze daadwerkelijk breekt. Wie wacht tot de energieschok de operatie raakt, is simpelweg te laat.
Een artikel van Marcel Wanningen, een ervaren manager met een achtergrond in de publieke en financiële sector en auteur van het boek ‘How to Fix the Company before it’s Broke’.
