KPMG’ers over organizational design: ‘Adviseren op het snijvlak van strategie en mens’
In een steeds sneller veranderende wereld is het cruciaal dat organisaties zich continu kunnen aanpassen. Dit is waar organizational design zich op richt. Jasmin Peferoen, Martine Bergwerff en Robbert Solleveld van het Organizational Design-team van KPMG vertellen over het vakgebied en hoe ze het inzetten om publieke organisaties toekomstbestendig te maken.
Het is inmiddels een bekend verhaal: om relevant te blijven, moet je je als organisatie voortdurend blijven ontwikkelen. Dat vraagt nogal wat van de organisatie. In dat kader richt organizational design zich op het vormgeven van structuren, processen en rollen, zodat strategie, mensen en middelen optimaal samenwerken. Allemaal met het doel om organisaties wendbaar, effectief en efficiënt te maken.
De Organizational Design-praktijk van KPMG helpt organisaties hun strategie te vertalen naar een duidelijke structuur met heldere verantwoordelijkheden en efficiënte processen. Dit kan betrekking hebben op de gehele organisatie, maar ook op specifieke functies zoals IT, HR of finance.
De praktijk werkt veel binnen de publieke sector, waar organisaties tegelijk te maken hebben met maatschappelijke transities, toenemende complexiteit én hoge verwachtingen van burgers. Via organizational design helpt KPMG ze bij het realiseren van maatschappelijke doelen: hoe zorg je dat strategische ambities ook echt leiden tot resultaten in de dagelijkse praktijk?
Jasmin Peferoen, Director binnen KPMG’s Strategy & Operations Public Sector-praktijk, licht nader toe: “Organizational design is een middel om medewerkers in staat te stellen te werken aan de (strategische) doelen van de organisatie en verbindt daarmee strategie en human capital. Het vraagt om analytisch vermogen, inzicht in organisatiegedrag en gevoel voor verandering.”
Dynamisch vakgebied
Het maakt organizational design een complex en dynamisch vakgebied. “Waar ik energie van krijg is de combinatie van analytisch werk, de puzzel oplossen en zorgen dat dit niet alleen maar een papieren oplossing is”, geeft Jasmin aan. “Daarom vind ik dit snijvlak zo interessant. Een organisatie-inrichting is namelijk niks waard als ze niet wordt geïmplementeerd – en daar heb je toch echt draagvlak en mensen voor nodig.”
Dat beaamt collega Robbert Solleveld, Consultant binnen de praktijk. Volgens hem draait het vooral om de vertaling van strategie naar realiteit. “Wat mij het meest aantrekt in het vak is het daadwerkelijk realiseren van de strategie, samen met de klant. Het gaat voor mij niet alleen om het bedenken van oplossingen, maar juist om het begeleiden van organisaties in het doorvoeren van veranderingen en het écht waarmaken van ambities.”
Martine Bergwerff, Senior Manager binnen de Organizational Design-praktijk van KPMG, geeft aan dat vooral de diversiteit van de vraagstukken en de maatschappelijke relevantie haar motiveert. “Geen opdracht is hetzelfde”, legt ze uit. “Het is een mooie uitdaging om samen met de klant vanuit hun maatschappelijke realiteit en dynamiek tot het beste werkbare en gedragen resultaat te komen.”
Mensgericht leiderschap
Organizational Design is volgens het drietal niet uitsluitend een technische exercitie. “Zeker niet”, stelt Martine. “Het is een vakgebied dat vraagt om het combineren van strategische inzichten met mensgericht leiderschap. Je raakt veel belangrijke aspecten van een organisatie en krijgt een boeiende inkijk in hoe ze functioneren.”
“Trajecten gaan niet alleen over structuur, maar ook over werkculturen, personeel en systemen.”
Een misvatting van veel mensen, zo legt Jasmin uit, is dat ze bij organizational design vooral denken aan het tekenen van een nieuwe organisatiestructuur. Een te beperkt beeld, benadrukt ze: “Structuur is nooit een doel op zich, maar een middel om een organisatie te helpen bij het realiseren van haar doelen.”
“Het meeste werk zit in het wegen en fijnslijpen van de structuren”, legt ze uit. “Waar loopt een organisatie tegenaan, wat kun je verhelpen met een aanpassing in structuur en wat op een andere manier? Daarnaast is transparantie over het proces en draagvlak voor de uitkomsten ontzettend belangrijk.”
“De structuur is inderdaad vooral een middel”, bevestigt Robbert. “En er bestaat bovendien geen ‘perfecte’ organisatiestructuur – succes hangt uiteindelijk af van hoe mensen binnen die structuur samenwerken en daadwerkelijk invulling geven aan de gemaakte keuzes.”
Volgens Martine draait het daarbij om het grotere geheel: “Wij kijken ook naar de voorwaarden die nodig zijn om een structuur te laten slagen in de implementatie: governance, besturingsfilosofie en veranderaanpak.”
Daarbij is elke opdracht in principe maatwerk, geeft ze aan. “Soms beperken we ons enkel tot het ontwerp, waar we in andere trajecten juist ook helpen bij de implementatie. En soms evalueren we juist bestaande structuren om te adviseren over verbeteringen.”
Breed werkveld
De diversiteit van de opdrachten van KPMG’s Organizational Design-praktijk laat goed zien hoe breed het werkveld is. De afgelopen tijd werkten de adviseurs aan uiteenlopende trajecten binnen de publieke sector.
Zo waren de teams actief voor een grote publieke dienstverlener onder het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, waar KPMG hielp om een ambitie tot meer maatschappelijke impact te vertalen naar een passende organisatie-inrichting en sturing. “Dat hebben we vervolgens samen geïmplementeerd”, vertelt Martine. “Hierdoor is de organisatie nu meer gericht op de maatschappelijke transities waaraan zij wil bijdragen.”
Robbert noemt nog twee voorbeelden. “Bij een uitvoeringsinstantie van het ministerie van Justitie en Veiligheid voerden we eerst een evaluatie van de topstructuur uit, om hierna te adviseren over toekomstbestendige aanpassingen. En bij een zelfstandig bestuursorgaan hebben we geholpen bij het organisatorisch vormgeven van de gehele operatie – met een langetermijnscenario en groeipad dat richting gaf aan de ontwikkeling.”
“Een fusie brengt andere dynamieken met zich mee dan het implementeren van een nieuwe strategie.”
De KPMG-consultants begeleiden ook regelmatig woningcorporaties die nauwer willen samenwerken of zelfs gaan fuseren. “Corporaties willen meer slagkracht organiseren vanwege de enorme maatschappelijke opgaven rond woningtekort, leefbaarheid en duurzaamheid”, vertelt Martine. “Zulke trajecten gaan niet alleen over structuur, maar ook over werkculturen, personeel en systemen.”
Iedere opdracht een eigen context
De context waarin een organizational design-traject plaatsvindt, bepaalt in hoge mate hoe het werk wordt uitgevoerd. Soms is er sprake van groei, soms van krimp en soms van een fusie of strategische heroriëntatie.
“Het sentiment dat er bestaat in een organisatie wordt beïnvloed door de reden van de beoogde verandering”, legt Jasmin uit. “Soms is dat iets negatiefs, bijvoorbeeld een krimpsituatie. In andere gevallen gaat het juist om groei en het benutten van kansen.”
Scherpe aandacht voor waar de behoeftes bij de opdrachtgever liggen, is dan ook cruciaal. “De aanleiding en urgentie bepalen de dynamiek waarin je zo’n traject start. Voor ons is het de uitdaging om voldoende te luisteren, aandacht te hebben voor emotie én voortgang te realiseren”, zegt Jasmin.
“Een fusie brengt andere dynamieken met zich mee dan het implementeren van een nieuwe strategie”, vult Robbert aan. “Toch draait het altijd om verandering. Verandering roept spanning en onzekerheid op, maar ook kansen voor groei. In de praktijk zie ik dat klanten na verloop van tijd steeds enthousiaster worden over de nieuwe situatie.”
Martine benadrukt het belang van snel kunnen schakelen: “Als consultant moet je snel grip krijgen op de situatie en de complexiteit begrijpen. Dat maakt het juist ook een mooie uitdaging.”
Het belang van interne samenwerking
De kracht van KPMG zit volgens het drietal in de samenwerking tussen de verschillende praktijken en disciplines binnen de bredere organisatie. Zo worden binnen de Public Sector-praktijk complexe vraagstukken aangepakt met experts uit verschillende vakgebieden.
“Als publieke sector-praktijk werken we veel samen met collega’s van binnen het team én met collega’s uit andere teams, zoals HR-transformaties, Technology, GRC of People & Change”, vertelt Jasmin. “Zo zorgen we dat we altijd de juiste expertise aan boord hebben om onze klanten optimaal te adviseren.”
“Effectieve organisaties ontstaan niet toevallig, maar worden doelbewust vormgegeven.”
Martine benadrukt de laagdrempeligheid: “Er werken veel collega’s met ervaring in de publieke sector. Is er een grote IT-vraag? Dan werken we met onze digitale experts. Gaat het om cultuur? Dan schakelen we People & Change in. De samenwerking is vanzelfsprekend en dichtbij.”
Samenwerken én samen groeien
Ook op het gebied van kennisdeling en persoonlijke ontwikkeling weten de collega’s en de verschillende organisatieonderdelen elkaar goed te vinden. “KPMG biedt ontzettend veel kansen om je te ontwikkelen in een team met gezellige collega’s”, vertelt Jasmin. “We hebben een ongelofelijke hoeveelheid kennis in huis en met drie belletjes weet je op heel veel onderwerpen een expert te vinden. Uiteindelijk maken de mensen met wie je werkt het verschil.”
“Ik mag met hele fijne en kundige collega’s werken aan maatschappelijk relevante thema’s”, geeft Robbert aan. “Iedereen staat voor elkaar klaar. Daarnaast word ik steeds weer uitgedaagd om uit mijn comfortzone te stappen en een nieuwe rol op te pakken binnen projecten.”
Voor Martine was de rijke ervaring binnen de publieke sector doorslaggevend om hier aan de slag te gaan: “Er loopt hier zoveel kennis rond, dat inspireert en motiveert. Wat mij opvalt is dat partners en directors echt betrokken zijn bij de inhoud. Er is een hoge mate van groepsgevoel en dynamiek.”
De juiste balans
Zo dragen Jasmin, Martine en Robbert vanuit hun verschillende rollen bij aan tal van succesvolle organizational design-trajecten. Wat duidelijk wordt uit het gesprek met het drietal, is dat het vakgebied vooral draait om het vinden van de juiste balans: tussen strategie en mens, tussen analyse en empathie en tussen structuur en cultuur.
En of het nu gaat om een ministerie, een zelfstandig bestuursorgaan of een woningcorporatie – de vraagstukken van organisaties zijn veelal complex, maar het doel blijft altijd hetzelfde: “Opdrachtgevers zo goed mogelijk ondersteunen bij het realiseren van hun strategische ambities”, zegt Jasmin.
“Effectieve organisaties ontstaan niet toevallig, maar worden doelbewust vormgegeven, op basis van samenwerking en met oog op zowel de strategie, de mensen als de context”, benadrukt ze. “Vanuit de Public Sector- en Organizational Design-praktijken dragen we daar graag aan bij.”
