Van het startblok naar de boardroom: Pieter van den Hoogenband deelt lessen uit de topsport
Het is deze maand 25 jaar geleden dat Pieter van den Hoogenband in het hol van de leeuw Ian Thorpe versloeg en dubbel olympisch goud pakte. Sindsdien is er veel veranderd, maar de inzichten die hem destijds goud brachten past hij nog altijd toe – én deelt hij met anderen, onder meer in de podcast die hij maakt met Jacco Verhaeren. We spraken Van den Hoogenband over de lessen uit de topsport voor het bedrijfsleven.
De wereld zag er anders uit, toen Pieter van den Hoogenband op 18 september 2000 afzette van het startblok om naar zijn eerste gouden medaille te zwemmen. “Het was een waanzinnig mooie tijd, vóór 9/11 nog. De manier waarop wij die Spelen hebben mogen beleven is ongekend”, vertelt Van den Hoogenband, die in Sydney uiteindelijk twee keer goud, twee keer brons én twee wereldrecords bij elkaar zwom.
Zijn naam zal voor altijd verbonden blijven aan deze ‘best games ever’, zoals de Spelen in Sydney veelzeggend de boeken ingingen. En hij herbeleeft ze deze maand weer volop, nu het precies 25 jaar geleden is dat hij zijn historische overwinningen boekte. Het waren echter níet de Spelen waar hij het meeste leerde.
Die waren vier jaar eerder, in Atlanta. “Ik haalde de Spelen – met héél hard werken – als zestigste op de wereldranglijst”, vertelt Van den Hoogenband. “Ik kwam ook nog tot de finale op de 100 en 200 meter, maar werd twee keer vierde. En dan win je geen medaille.”
Zijn zwemcoach, Jacco Verhaeren, had een mooi motto: ‘you win or you learn’. “Alleen tijdens de Spelen wil je dat niet horen”, zegt Van den Hoogenband. “Dan is het alleen maar pijnlijk. Maar daarna hebben we het wel toegepast: omdat ik niet gewonnen had, had ik een kans om te leren.”
Daarvoor keken ze ook naar andere sporten. “Naar het hockeygoud, het roeigoud en zeker het volleybalgoud. Maar ook de Amerikanen: het Dream Team en Michael Johnson die op zijn gouden Nikes een wereldrecord liep. Er waren in Atlanta zó veel bronnen van inspiratie – ideeën over hoe sportsucces werd georganiseerd. En die hebben we allemaal tot ons genomen.”
“Wij verwonderden ons dat mensen zo bleven vasthouden aan wat ze kenden.”
De belangrijkste les: niet harder, maar slimmer trainen. “Vóór Atlanta hebben we keihard getraind om die aansluiting te krijgen met de wereldtop. Maar dat bleek niet altijd slim. We kwamen erachter dat we de wereldtop juist konden uitdagen door slimmer te trainen. Dat betekent ook beter doseren: hard werken, maar ook rusten.”
Werelden verbinden
Vier jaar later betaalde het zich uit. Er valt zelfs veel voor te zeggen dat die vierde plekken bepalender waren voor Van den Hoogenbands carrière dan zijn overwinningen. Want daar in Atlanta werd ook de kiem gelegd voor wat vandaag de dag nog altijd een belangrijke rol speelt in zijn leven: het besef dat je verder komt door je open te stellen voor nieuwe ideeën – ook uit onverwachte hoeken.
Het is de leidende gedachte achter de Topsport Community die Van den Hoogenband oprichtte na het beëindigen van zijn professionele zwemcarrière. Het doel is om via allerlei initiatieven de topsportmentaliteit te verbinden met het bedrijfsleven en de wetenschap, om zo tot nieuwe inzichten te komen.
“Het begon toen de oprichter van EIFFEL – tegenwoordig Team EIFFEL – mij benaderde”, vertelt Van den Hoogenband. “Hij wilde de lessen uit sport toepassen binnen zijn bedrijf. Dat bleek een groot succes. Toen zei ik: ‘Als dit hier werkt, werkt het ook voor andere organisaties.’”
Piet & Sjaak
Deze kruisbestuiving vormt ook de rode draad in de podcast die Van den Hoogenband sinds dit jaar maakt samen met Verhaeren: Piet & Sjaak. Het eerste seizoen staat inmiddels online. Elke aflevering staat een ander thema centraal, zoals creativiteit, kracht, falen, groei en – misschien wel het belangrijkst – team.
“Iedere topprestatie is uiteindelijk een teamprestatie”, aldus Van den Hoogenband. “Dat klinkt als een cliché, maar zwemmen werd lang gezien als individuele sport. De kern van slimmer trainen was om het te gaan organiseren als een teamsport: met experts op het gebied van voeding en krachttraining, een goede dokter, een goede manueel arts, een stromingsgeleerde – enzovoorts. Allemaal topmensen die vaak ook uit andere sporten kwamen.”
Inspiratie kwam ook van buiten de sport. “Jacco liep een keer een balletschool binnen, omdat hij op zoek was naar nieuwe core stability-oefeningen. En hij nodigde een ademhalingscoach uit. Ondertussen ging ik met boeken en videomateriaal op zoek naar wetenschappelijke manieren om onze start te perfectioneren. Zo daagden we elkaar telkens uit.”
Open innovatie
De parallel met het bedrijfsleven is niet ver weg. In een tijd waarin technologische ontwikkelingen elkaar razendsnel opvolgen, kunnen grote bedrijven het hoge innovatietempo niet langer alleen bijbenen. Om het hoofd boven water te houden, moeten ze zich openstellen voor samenwerking met startups en andere organisaties – voor frisse ideeën en specialistische kennis van buiten.
Voor traditioneel gesloten bedrijven is dit vaak lastig. Ook dit herkent Van den Hoogenband uit de sport. “Wij verwonderden ons dat mensen zo bleven vasthouden aan wat ze kenden. We werkten veel samen met een voetbalorganisatie, waar we veel van leerden. Tegelijk zagen we dat zij nog grote stappen konden zetten op het gebied van voeding. Het duurde best even voor ze daar aan wilden: ‘We hebben het altijd zo gedaan, waarom moet het ineens anders?’”
Net zoals het bedrijfsleven heeft de sport sindsdien een enorme professionaliseringsslag doorgemaakt. “Wij waren aan het pionieren in de jaren 90. Toen hadden we echt niet de kennis van nu – op het gebied van krachttraining, voeding, herstel. Je zag sporters die keihard werkten, maar niet helemaal afgetraind waren omdat de hersteldrankjes vol met suikers zaten.”
Accept, adapt, move on
Als team aan kop blijven in zo’n professionaliseringsslag – in de sport én het bedrijfsleven – vraagt om leiderschap. “Als manager of coach is het zaak om steeds perspectief te bieden”, zegt Van den Hoogenband: “Een stip aan de horizon creëren en zeggen: ‘Die kant gaan we op en we gaan al onze ideeën toepassen om er te komen.”
“Op het moment dat je kennis gaat delen, komt er ook kennis naar je toe.”
Onderdeel daarvan is zorgen dat iedereen binnen het team de huidige situatie accepteert zoals die is. “Een belangrijke slogan in het olympisch team was ‘accept, adapt and move on’. Of het nou gaat om een blessure, iemand in het team waar je het minder goed mee kunt vinden of wat dan ook: dit is waar je het mee moet doen, en wat kun je in die situatie doen om samen toch dat doel te bereiken?”
Geven en nemen
Zo zijn er talloze dingen die het bedrijfsleven kan leren van de topsport. Maar ook vice versa, benadrukt Van den Hoogenband. “Hoe je succes organiseert, hoe je organisaties leidt, hoe je de randvoorwaarden creëert voor succes. Denk aan agile en lean, de continu verbetercultuur, daar heb ik heel veel aan gehad.”
De belangrijkste les is misschien wel de kracht van het leren zelf: het besef dat je verder komt door je open te stellen voor andermans ideeën, en ook je eigen kennis te delen. Juist doordat je dan niet precies weet waar je uitkomt.
“Op het moment dat je kennis gaat delen, komt er ook kennis naar je toe”, legt Van den Hoogenband uit. “Wij hadden bijvoorbeeld een zwemlab waar we allerlei wetenschappers uitnodigden. Zo konden zij onderzoek doen en werden wij voorzien van waardevolle inzichten.”
Zelfs concurrerende zwemmers werkten mee. “Zij wilden graag leren van mijn techniek en waren daarom ook bereid hun gegevens te delen: data rond hun start en keerpunt bijvoorbeeld. Zo hebben wij een database kunnen aanleggen met de beste starters van de wereld, waar later Ranomi Kromowidjojo en Marleen Veldhuis van hebben kunnen profiteren. In 2012 wonnen ze goud en brons op de 50 meter vrij – een explosief nummer waarin de start cruciaal is.”
Uit nood geboren
Het delen van kennis is niet voor niets het fundament van de Topsport Community én de podcast. Al houdt Van den Hoogenband vol dat de podcast een heel andere bestaansreden heeft.
“Hij is uit nood geboren, omdat ik merkte dat ik Jacco veel te weinig zag”, vertelt hij lachend. “Hij heeft acht jaar in Australië gewoond omdat hij de baas werd van het olympisch zwemteam daar. Toen hij eindelijk terugkwam, ging hij meteen naar Frankrijk om daar de zwemploeg te leiden.”
“Zo kwam ik op het idee: we zouden samen een podcast gaan maken. Voor elke aflevering komen we nu samen in Den Bosch, drinken eerst een kop koffie – vaak met een Bossche Bol of worstenbroodje – en gaan met elkaar in gesprek. Zo hebben we een vast moment waarop we elkaar zien. En we hebben samen de grootste lol.”
“Onze sport namen we héél serieus, maar we houden ervan onszelf niet te serieus te nemen.”
Plezier is immers ook belangrijk – het is niet voor niets het thema van de laatste aflevering van het eerste seizoen. “Als we met onze sport bezig waren namen we dat héél serieus, maar we houden ervan onszelf niet te serieus te nemen. Dat is ook een balans, om af en toe plezier te hebben en elkaar in de arm te knijpen: ‘Waar zijn we in godsnaam in terecht gekomen?’ En ook dankbaar te zijn voor de fantastische reis die we samen hebben afgelegd.”
Chef de mission
Die gezamenlijke reis is nog lang niet ten einde. Al staan Van den Hoogenband en Verhaeren niet meer altijd aan dezelfde kant: “In Parijs stonden we tegenover elkaar: hij als baas van de Franse zwemploeg, ik als chef de mission van onze eigen olympiërs.”
Het was na Tokio de tweede keer dat Van den Hoogenband de Nederlandse ploeg mocht begeleiden. Hij ziet dat er veel is veranderd, sinds die ‘best games ever’ in Sydney. “Parijs was fantastisch: beachvolleybal bij de Eiffeltoren, schermen in het Grand Palais. Maar je ziet ook dat veiligheid veel meer een thema is geworden.”
In het omgaan met die omstandigheden past hij zijn lessen uit de sport weer toe. “Het is wat het is. Er zijn door alle controles langere rijen. Daar ga je niets aan doen. Je moet het accepteren en een beroep doen op je adaptief vermogen: probeer in jouw circle of influence steeds het juiste te doen om optimaal te kunnen presteren.”
Altijd op zoek
Binnenkort zitten Van den Hoogenband en Verhaeren wel weer naast elkaar, als ze beginnen aan de opnamen van het tweede seizoen van Piet & Sjaak. Waar ze het precies over gaan hebben weet Van den Hoogenband nog niet.
“Hiervoor zoeken we overal naar inspiratie”, geeft hij aan. “In de podcast delen we natuurlijk onze kennis en ervaringen, maar wij hebben ook niet de wijsheid in pacht. We willen juist dat het wederzijds is en staan daarom open voor feedback van anderen waarmee we de podcast kunnen verrijken. Dus iedereen die dit leest: we zijn altijd op zoek naar goede ideeën – nog steeds.”
