De consultant als therapeut: bovenstroom en onderstroom

08 januari 2020 Consultancy.nl

Consultants die een organisatie van A naar B willen helpen, hebben in grote lijnen te maken met twee krachten: een bovenstroom en een onderstroom. Jaap Hollander, directeur van het Instituut voor Eclectische Psychologie, over het verschil tussen de twee en hoe consultants grip kunnen krijgen op de minder tastbare onderstroom.

Het verschil tussen de boven- en onderstroom is iets waar je in de dagelijkse praktijk van de consultancy vrijwel dagelijks tegenaan loopt. Het trage, stroperige verloop van een – op zich heel positief en logisch – veranderingsproces. Het langdurig praten en schaven en motiveren en vergaderen, zonder dat er in de praktijk veel verandert.

Een fusie die maar steeds niet tot een echt geheel leidt. Fraaie strategische plannen, netjes onderverdeeld in fasen, waar je als consultant helemaal warm voor loopt, maar die al maanden in een la liggen te verstoffen. Aan dat soort dingen merk je dat er een onderstroom is, die een andere kant uit wil dan jij.

Denk aan een ijsberg die in de oceaan drijft. Jij bent als consultant vaak bezig met het topje, het gedeelte dat zichtbaar boven het water uitsteekt. Dat zijn de tastbare, rationele zaken. Dat is wat er op papier staat over de visie, de missie en de strategie. De concrete stappenplannen. De uitgewerkte organisatiestructuren en de weg daarnaartoe.

De consultant als therapeut: bovenstroom en onderstroom

Online vind je allerlei tips in de trant van “Vijf manieren om een verandering te laten slagen” of “Vier strategieën om je op een recessie voor te bereiden”. Allemaal bovenstroom. Maar 80 of 90 procent van de ijsberg gaat verscholen onder de golven. Dat zijn de persoonlijke, psychologische factoren. De onuitgesproken gevoelens en overtuigingen. Of op grotere schaal: de sfeer en de groepscultuur in een organisatie.

De ‘onzichtbare’ onderstroom

Over de bovenstroom wordt veel nagedacht en gepraat. Over die onzichtbare, ongrijpbare, vaak moeilijk te definiëren onderstroom wordt veel minder gesproken. Meestal komt die helemaal niet aan de orde. Als je hem wel aan de orde zou stellen (“Jongens, volgens mij hebben jullie hier helemaal geen vertrouwen in”) zou hij waarschijnlijk ontkend worden.

Mensen zijn zich vaak niet eens van hun eigen overtuigingen en gevoelens bewust, laat staan dat ze die publiekelijk uitspreken. Maar die onderstroom is er wel. En hij verklaart waarom veranderingen vaak zo moeizaam verlopen.

Jij zit in een sloepje met een paar leidinggevenden en jullie duwen de ijsberg de goede kant uit. Jullie buitenboordmotortje draait op volle toeren. Het raakt oververhit en het verbruikt een hoop benzine. Maar die onderstroom duwt 80% van de ijsberg de andere kant uit. Met veel minder energie, maar wel met een veel grotere massa.

Per saldo blijft die ijsberg op zijn plaats liggen, hoe hard jullie dat motortje ook laten loeien. Gelukkig gaat het niet altijd zo. Als het wel altijd zo ging, zou er überhaupt geen consultancy meer bestaan. Maar toch, het gaat vaker zo dan jou lief is…

Mindset

Dus wat dan? Eenvoudige vraag, niet zo’n eenvoudig antwoord. In feite hebben we het hier over ‘mindset’. Wat zijn de gedachten, gevoelens, overtuigingen en loyaliteiten van de concrete mensen die bij een organisatieverandering betrokken zijn? In zekere zin is een goede consultant een therapeut. Vooral als het om moeizame veranderingen gaat.

Als het een kwestie is van: ‘jij legt de plannen uit, en alle betrokkenen staan te juichen’, dan is het niet zo moeilijk. Dan komt ook een middelmatige – maar wel hardwerkende – consultant een heel eind. Maar als er ‘weerstand’ is, als de onderstroom de andere kant uitgaat, dan is het de kunst voor de consultant om door zijn of haar communicatie de mindset van de betrokkenen te veranderen.

Ergens is de taak van de excellente consultant nog moeilijker dan die van de therapeut. De therapeut werkt meestal met een client die graag wil veranderen. Als je al jaren met angsten, onzekerheden of verslavingen worstelt, wil je daar maar al te graag iets aan veranderen.

“Over de bovenstroom wordt veel nagedacht en gepraat. Over die onzichtbare, ongrijpbare, vaak moeilijk te definiëren onderstroom wordt veel minder gesproken.”

De consultant heeft die luxe niet. Die wordt geconfronteerd met medewerkers die ‘niets hoeven’. En hoe ga je daar dan mee om? Met het antwoord op die vraag zou ik gemakkelijk tien artikelen kunnen vullen. Maar first things first. Merk je dat je tegen de stroom zwemt? Dan heb ik om te beginnen drie tips voor je.

De eerste is simpel: verschuif je aandacht naar de onderstroom. Focus op wat daar gebeurt. Wat gaat er om in de innerlijke beleving van de mensen? Wat denken ze? Wat voelen ze? Waar gaan ze automatisch vanuit? Wat is hun mindset? Alleen al die focus kan behulpzaam zijn.

De tweede tip is: luister naar je onbewuste. Ga rustig zitten, doe je ogen dicht en laat beelden en gedachten als vanzelf bij je boven komen. Waar zit de weerstand? Wie wil er niet mee? Houd die focus vooral ook vast tijdens vergaderingen. Wie kijkt er ongelukkig? Wie moet er altijd snel weg? Wie hoor je in gedachten – of soms zelfs letterlijk – diep zuchten?

En dan als derde: pas het NLP-principe [Neuro-Linguïstisch Programmeren] van ‘rapport’ toe. Ga niet meteen ‘leiden’ in de zin van uitleggen, verhelderen. verdedigen, onderbouwen, et cetera. Ga eerst ‘afstemmen’. Verdiep je in de ander. Stel vragen. Wees geïnteresseerd in wat er in hem of haar omgaat. Pas als je dat lang genoeg hebt gedaan en er is een mooi contact ontstaan, dan ga je voorzichtig weer een beetje leiden.


Meer nieuws over
×
×
Accenture ACE Company Adaptif Adlasz Adviesgroep Novius AevesBenefit Anderson MacGyver Andersson Elffers Felix Annalise Arlande Arthur D. Little AT Osborne Atos Consulting Bain & Company Baker Tilly BDO BearingPoint Berenschot Best Value Group Bewegin Bisnez BlinkLane Consulting BluPoint BMC Boer & Croon Management BOLD Bolster Bostec Boston Consulting Group Bright & Company | People Strategy Buitenhuis Advies buro C5 Bvolve Capgemini Invent Cegeka Consulting Cmotions COMATCH Conclusion Count & Cooper CPMview De Issuemakers De Kleine Consultant Deloitte Delta Capita Digital Power Dimensys Ecorys Eden McCallum Energyprofs Enigma Consulting Eurekon EY EY-Parthenon Finext First Consulting Flowant flowresulting Fronteer FTE Groep FTE Improvery Galan Groep GalanNXT Grant Thornton Groenewout Gupta Strategists Gwynt Hamstra & Partners Hogenhouck m&a Hospitality Group Hot ITem House of Performance IG&H Improven innergo INNOPAY Intermedius ITDS Business Consultants Itility JBR JBR Interim Executives Kearney Kirkman Company Korn Ferry KplusV KPMG Kruger Kurtosis KWINK groep Leeuwendaal M3 Consultancy Magnus Marktlink Mazars McKinsey & Company Mercer Merkle METRI Mitopics MLC Mobilee Möbius Monitor Deloitte Morgens MSR Consulting Group NEWCRAFT Ngenious Node1 Oliver Wyman OrangeX Ordina Organize Agile p2 PA Consulting Group Paul Postma Marketing Consultancy People Change PNO Consultants Projective Protiviti Proven Partners Prowareness PwC Quint Quintop Raad van Toekomst RedFoxBlue ResidentieProfs RGP Rijnconsult Riverwise Roland Berger Salvéos Schaekel & Partners SeederDeBoer Sia Partners Significant Groep Simon-Kucher & Partners SiRM Solid Professionals SOLVE Consulting SparkOptimus Staffing MS Strategy& Student Consultancy Group Summiteers Supply Value Symbol Synechron The Next Organization TIC Advisory Trevian Turner TWST TwynstraGudde UMS Group UniPartners UPD Van Oers Corporate Finance Vanberkel Professionals Varrlyn Vasco Consult Vintura VODW Volt Strategy Voogt Pijl & Partners WIN Xebia Yellowtail YGroup YNNO Young Advisory Group YourConnector Zanders Zestgroup