Nederlanders leunen op kritieke systemen die ze niet kennen
Bijna driekwart van de Nederlanders weet niet wat kritieke systemen zijn, terwijl er zonder die systemen geen stroom, drinkwater of internet is. Dat blijkt uit onderzoek van Conclusion Mission Critical onder 2.000 Nederlanders. Bijna een derde houdt het thuis geen twaalf uur vol als stroom en internet tegelijk wegvallen.
De onbekendheid met de term staat in scherp contrast met het dagelijks gebruik. Binnen vijf minuten na het opstaan raakt 60% van de Nederlanders al een kritiek systeem aan, terwijl maar 22% zegt zich op een doorsnee dag actief bewust te zijn van die afhankelijkheid.
De kennis verschilt bovendien sterk per groep: onder de 35 jaar kent 41% de term, bij 55-plussers is dat 13%. Ook tussen mannen en vrouwen loopt het beeld uiteen: 56% van de vrouwen kent de term niet, tegenover 33% van de mannen.
Het gebrek aan kennis blijft voor velen een blinde vlek. Ruim de helft van de Nederlanders merkt de afhankelijkheid pas als er iets misgaat, terwijl 57% denkt dat ánderen de kwetsbaarheid van kritieke systemen onderschatten.
Pas zichtbaar bij uitval
Gevraagd naar de systemen waarvan je pas merkt hoe onmisbaar ze zijn als ze wegvallen, noemt 65% de energievoorziening. Daarna volgen internet en wifi (53%), water en riolering (42%) en digitaal betalen (40%). Verkeersinfrastructuur zoals stoplichten, bruggen en tunnels komt uit op 21%, overheidsportalen zoals DigiD op 16%.
Dat digitaal betalen pas op de vierde plaats staat, is opvallend voor een systeem dat dagelijks ruim 15,8 miljoen keer wordt gebruikt – zo’n 10.900 transacties per minuut. Juist de betrouwbaarheid maakt het onzichtbaar: de betaalinfrastructuur draait al jaren op een beschikbaarheid van 99,9%. Tegelijk zegt 23% liever zonder internet te zitten dan zonder de mogelijkheid om te pinnen.
Afhankelijk, maar niet voorbereid
Storingen zijn geen zeldzaamheid. In 2025 maakte 62% van de Nederlanders er minstens één mee in een kritiek systeem, een kwart zelfs drie keer of vaker. De weerbaarheid blijft daarbij achter: valt morgenochtend zowel de energievoorziening als het internet weg, dan houdt 31% het thuis minder dan twaalf uur vol.
De verwachtingen over herstel zijn navenant optimistisch. 68% rekent erop dat een storing binnen een dag verholpen is, 29% zelfs binnen een uur. In de praktijk kan een energiestoring in een uiterst scenario oplopen tot 72 uur, en is de hersteltijd van een overheidsportaal na een zware cyberaanval onbepaald.
Vertrouwen onder druk
Afgaande op hun persoonlijke ervaringen, hebben de meeste mensen vertrouwen in de werking van systemen – ze maken zelden mee dat iets uitvalt. Tegelijk geeft bijna de helft aan dat dit vertrouwen de afgelopen vijf jaar is afgenomen. Er zijn vooral zorgen over opzet, niet over pech. Driekwart maakt zich zorgen over hacks op kritieke systemen, en 69% verwacht binnen vijf jaar een grote storing.
Diezelfde zorg vertaalt zich naar een voorkeur over wie de regie voert: zeven op de tien Nederlanders wil dat kritieke systemen en gevoelige data door Nederlandse of Europese partijen worden beheerd, tegenover 10% die geen bezwaar heeft tegen beheer buiten Europa.
Lees ook: Waarom Europa zijn eigen soevereine cloud moet bouwen.
“Zeven op de tien Nederlanders voelt dagelijks hoe afhankelijk ze zijn van energie, water en internet. Maar afhankelijkheid voelen is iets anders dan begrijpen wat er op het spel staat”, zegt Jochem van Lierop, CTO bij Conclusion Mission Critical. “Hoe meer mensen begrijpen hoe onmisbaar deze systemen zijn, hoe groter het collectieve besef van wat we te verliezen hebben.”
De enquête werd eind februari 2026 onder 2.025 Nederlanders van 16 jaar en ouder gehouden door Markteffect, namens Conclusion Mission Critical.
